06/10/2026
Stanowisko Związku Zawodowego ⎻ Gildii Reżyserów Polskich
W związku z listem otwartym Zarządu Stowarzyszenia Filmowców Polskich oraz odpowiedzią Dyrektor Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej przedstawiamy stanowisko Gildii Reżyserów Polskich.
Podzielamy przekonanie o pilnej potrzebie podjęcia działań naprawczych w PISF. W naszej ocenie polska kinematografia znajduje się w głębokim kryzysie finansowania, którego konsekwencje dotykają producentów, reżyserów i całych zespołów filmowych.
Problemy podniesione w tej korespondencji dotyczą podstawowych warunków wykonywania naszej pracy i przyszłości polskiego kina. Wymagają zatem rzeczowej odpowiedzi oraz działań, których skuteczność będzie można ocenić na podstawie jasno określonych celów i terminów.
Z perspektywy reżyserów szczególnie niepokojący jest model finansowania, w którym pozytywna ocena projektu i przyznanie dotacji PISF nie dają realnej perspektywy rozpoczęcia zdjęć. Dofinansowanie w kwocie zbyt niskiej w stosunku do wnioskowanej pozostawia film w wieloletnim zawieszeniu. Z przeprowadzonego przez naszą organizację badania aktywności zawodowej reżyserów wynika, że wiele rozpoczętych projektów filmowych zostaje przerwanych z powodu niemożności zamknięcia finansowania. Wieloletnia praca nad projektem, który nie przechodzi do etapu produkcji, oznacza dla twórcy utratę ciągłości zawodowej i narastającą niepewność bytową i socjalną.
Rozumiemy wskazane w odpowiedzi PISF rozróżnienie między przyznaniem środków a ich wypłatą, uzależnioną od spełnienia warunków i harmonogramu realizacji filmu. Tym bardziej potrzebna jest diagnoza: ile dofinansowanych projektów rzeczywiście przechodzi do produkcji, jak długo trwa ten proces i co go blokuje. Samo zarezerwowanie pieniędzy nie wystarcza do uznania systemu wsparcia za skuteczny. Jego efektem powinny być powstające filmy.
Polski sektor audiowizualny znacząco się zmienił. Telewizja Polska przestała odgrywać dawną rolę istotnego producenta i koproducenta filmów, co oznacza utratę największego poza PISF partnera polskiego kina. Towarzyszą temu globalne zmiany w sposobach finansowania i realizacji filmów. W takich okolicznościach jako środowisko, a zarazem przemysł napędzający gospodarkę i istotny rynek pracy, musimy wspólnie zadbać o to, aby środki publiczne przeznaczone na kino były wykorzystywane możliwie skutecznie i efektywnie. Wymaga to uwzględnienia rzeczywistych kosztów realizacji oraz dostępności innych źródeł finansowania.
Rozdzielanie środków PISF między wiele przedsięwzięć w kwotach znacząco niższych od wnioskowanych może zapewniać szeroki zasięg wsparcia, a równocześnie pozostawiać twórców i producentów ze środkami niewystarczającymi do realizacji filmu. Dlatego postulujemy przyznawanie dotacji w kwotach zbliżonych do wnioskowanych, umożliwiających zamknięcie finansowania produkcji. W obecnych warunkach rynkowych postulujemy również, aby kategoria filmu trudnego, umożliwiająca ubieganie się o dofinansowanie na poziomie 90%, obejmowała znaczną część polskich produkcji autorskich.
Apelujemy by wspólnie stworzyć jawną, długofalową strategię, określającą cele publicznego wsparcia, skalę możliwej produkcji i miejsce poszczególnych rodzajów filmów. Strategia ta musi również chronić dostęp debiutantów do finansowania oraz różnorodność artystyczną polskiego kina.
W celu lepszego zrozumienia sytuacji Instytutu, jego beneficjentów oraz polskiej kinematografii i zbudowania długofalowej strategii, uważamy za zasadne pilne opublikowanie komentarza do rocznych sprawozdań finansowych PISF za ostatnie trzy lata, wyjaśniającego stopień wykorzystania środków zarezerwowanych na przyznane dofinansowania oraz przyczyny ich niewypłacenia.
W dokumentach dostępnych na stronie Instytutu wskazano kwotę około 435 mln zł w rozliczeniach międzyokresowych Programu Operacyjnego „Produkcja filmowa” na koniec 2025 roku. Z perspektywy środowiska filmowego kluczowe jest uzyskanie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy całość tej pozycji odpowiada środkom zarezerwowanym na przyznane, lecz niewypłacone dofinansowania, czy obejmuje również inne rozliczenia? Jeśli tak, jakie i w jakiej wysokości?
2. Jaka jest relacja tej kwoty do stanu środków na rachunkach PISF oraz zobowiązań Instytutu wobec beneficjentów?
3. Z tabeli rozliczeń międzyokresowych w sprawozdaniu finansowym na koniec 2025 roku wynika, że ponad 22,8 mln zł dotyczy roku 2022, ponad 34,4 mln zł roku 2023, a 141,2 mln zł roku 2024. Z jakich powodów tak znaczne kwoty pozostawały w tej pozycji na koniec 2025 roku? Jaka część tych środków została wypłacona w 2026 roku, a jaka została uwolniona z rezerwacji z innych przyczyn? Prosimy o przedstawienie danych w podziale na wskazane lata, według stanu na 30 września 2026 roku, a jeżeli nie są jeszcze dostępne, na 30 czerwca 2026 roku.
4. Jaka kwota pozostaje zarezerwowana w związku z przedłużaniem promes, jakie przesłanki uzasadniają ich przedłużanie i w jaki sposób Instytut weryfikuje realne perspektywy realizacji tych projektów?
5. Jaka kwota dotyczy projektów, których beneficjenci złożyli komplet wymaganych dokumentów i spełnili warunki wypłaty? Jeżeli nadal oczekują na środki, co uniemożliwia ich przekazanie?
Apelujemy, aby Instytut przedstawił publicznie, z poszanowaniem zasad ochrony danych osobowych, odpowiedź na powyższe pytania i przyczyny niewypłacenia środków, wraz z przewidywanymi terminami wypłat oraz wskazaniem sposobu rozstrzygnięcia spraw pozostających od lat w zawieszeniu.
Ta wiedza jest dziś niezbędna wszystkim uczestnikom rynku filmowego, aby wspólnie wypracować długofalową strategię skutecznego finansowania polskiego kina w zmieniających się warunkach rynku audiowizualnego.
Drugą zasadniczą kwestią jest system oceny projektów. Podtrzymujemy postulat udziału w komisjach eksperckich PISF reżyserek i reżyserów rekomendowanych przez Gildię oraz inne reprezentatywne organizacje filmowe. Dobór ekspertów zbyt często budzi nasze wątpliwości co do adekwatności ich doświadczenia do ocenianych projektów. Ich autorytet powinien opierać się na dorobku, kompetencjach i uznaniu środowiska. Dlatego organizacje filmowe powinny mieć realny udział w określaniu jawnych kryteriów doboru ekspertów oraz wskazywaniu kandydatów na nich. Udzielając rekomendacji, biorą za nie odpowiedzialność i dają wskazanym osobom legitymację środowiska do współdecydowania o przyszłości polskiego kina. Od jakości tego procesu i autorytetu ekspertów zależą poziom wspieranych filmów i zaufanie do Instytutu.
Sprawne działanie PISF wymaga także przewidywalnych terminów rozpatrywania wniosków, zawierania umów i wypłacania środków. Wskazywane przez Dyrekcję ograniczenia kadrowe i organizacyjne powinny zostać rzetelnie ocenione, a następnie stać się podstawą konkretnych decyzji dotyczących usprawnienia procedur, organizacji pracy i zapewnienia Instytutowi zasobów odpowiednich do jego zadań. Twórcy i producenci potrzebują instytucji, która przestrzega procedur, a zarazem potrafi terminowo wykonywać swoje zadania.
Dialog ze środowiskiem powinien prowadzić do konkretnych ustaleń. Oczekujemy, że postulaty organizacji branżowych będą otrzymywały merytoryczne odpowiedzi, a istotne zmiany programów wsparcia będą poprzedzane konsultacjami i oceną ich skutków. Tylko wówczas udział środowiska w pracach nad rozwiązaniami będzie miał rzeczywiste znaczenie.
Apelujemy o pilne podjęcie działań prowadzących do uzdrowienie systemu finansowania kinematografii oraz o stworzenie planu naprawczego z harmonogramem i wskazaniem odpowiedzialności za jego realizację.
Liczymy na zaangażowanie w ten proces wszystkich podmiotów tworzących polski pejzaż audiowizualny, w szczególności Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Dyrekcji i Rady PISF, oraz organizacji branżowych. Zależy nam na podjęciu wspólnych prac nad poprawą warunków finansowania i realizacji filmów, z poszanowaniem podziału kompetencji określonego w ustawie o kinematografii. Za najpilniejsze uznajemy zmianę modelu finansowania produkcji, zapewnienie rzetelnego i przejrzystego systemu oceny projektów oraz przywrócenie terminowości działania Instytutu.
Zwracamy się do Dyrekcji PISF o przedstawienie odpowiedzi na zgłoszone postulaty, terminu publikacji wskazanych danych finansowych oraz propozycji harmonogramu konsultacji. Proponujemy, aby Dyrekcja przedstawiła Radzie PISF i organizacjom branżowym wstępny plan działań naprawczych, określający terminy realizacji, odpowiedzialność za poszczególne zadania oraz sposób oceny ich rezultatów.
Zwracamy się do Rady PISF o uwzględnienie wyników tych prac przy wytyczaniu kierunków działania Instytutu i opiniowaniu jego planów na 2027 rok. Liczymy na zaangażowanie Ministerstwa w ramach sprawowanego nadzoru oraz wsparcie rozwiązań wymagających jego decyzji. Gildia Reżyserów Polskich deklaruje gotowość do udziału w konsultacjach. Zależy nam, aby działania te zostały podjęte niezwłocznie, a przyjęte ustalenia i harmonogram ich wdrożenia zostały publicznie przedstawione.
Z poważaniem,
Zarząd Gildii Reżyserów Polskich
