09/04/2026
7 kwietnia obchodziliśmy rocznicę bitwy pod Warką, pierwszego zwycięstwa Rzeczypospolitej w trakcie potopu szwedzkiego. Było to starcie, w którym szczególnie wyróżnił się Jerzy Sebastian Lubomirski, jeden z najwybitniejszych dowódców swojej epoki, którego zdecydowane działania i umiejętność prowadzenia manewru odegrały kluczową rolę w osiągnięciu sukcesu.
Choć formalnie wojskami polskimi dowodzili wspólnie Stefan Czarniecki i Jerzy Sebastian Lubomirski, to właśnie inicjatywa i skuteczność działań Lubomirskiego w decydujących momentach starcia przesądziły o jego przebiegu. To jego oddziały najpierw skutecznie opóźniły marsz szwedzkich posiłków, a następnie błyskawicznie przeszły do ofensywy, rozbijając siły nieprzyjaciela i przyczyniając się w sposób rozstrzygający do zwycięstwa.
Wojska szwedzkie pod wodzą margrabiego Fryderyka Badeńskiego znalazły się pod Warką, próbując odciągnąć siły polskie od Karola X Gustawa. Wycofując się w kierunku Warszawy, zatrzymały się w okolicach Warki, lekceważąc zagrożenie ze strony polskiego pościgu. Decyzja ta okazała się brzemienna w skutkach - umożliwiła bowiem siłom Rzeczypospolitej szybkie zbliżenie się do przeciwnika.
Po zniszczeniu mostu na Pilicy Szwedzi sądzili, że zyskają czas, jednak dzięki sprawnej organizacji przeprawy przez bród wojska polskie nie utraciły impetu. Kluczowy był tu podział sił, oddziały Czarnieckiego wiązały przeciwnika walką, podczas gdy Jerzy Sebastian Lubomirski ruszył w pościg za kolumną Rittera. W brawurowym manewrze rozbił jego pułk, eliminując istotną część sił szwedzkich jeszcze przed głównym starciem.
To właśnie uderzenie wojsk Lubomirskiego zapoczątkowało decydującą fazę bitwy. Jego jazda, atakując z dużą dynamiką, zmusiła Szwedów do przyjęcia walki w niekorzystnym położeniu. Mimo początkowego oporu przeciwnika, pojawienie się głównych sił polskich przesądziło o losach starcia. Wówczas husaria - w tym chorągiew związana z Lubomirskim - przełamała szyki szwedzkie, doprowadzając do całkowitego rozbicia wroga.
Uciekające oddziały szwedzkie próbowały schronić się w lesie, jednak dzięki wsparciu miejscowej ludności zostały zmuszone do powrotu na otwarte pole, gdzie poniosły ostateczną klęskę. Bitwa szybko przerodziła się w pogrom, kolejne oddziały przeciwnika były rozbijane przez polską jazdę, a sam Badeński z trudem uszedł do Czerska.
Siły walczących stron:
Po stronie Rzeczypospolitej m.in:
- Pułk jazdy Jerzego Sebastiana Lubomirskiego – ok. 1000–1190 koni, 8 chorągwi
- Chorągiew dragońska koronna Jerzego Sebastiana Lubomirskiego
- Chorągiew dragońska koronna Aleksandra Lubomirskiego
- Chorągiew husarska koronna Jerzego Sebastiana Lubomirskiego
- pozostałe jednostki polskie (pułki Czarnieckiego, dragońskie i pospolite ruszenie) – łącznie kilka tysięcy koni
Po stronie szwedzkiej: ok. 3000 żołnierzy (w tym pod Badeńskim ok. 2000, pod Ritterem ok. 1000).
W wyniku bitwy pod Warką Szwedzi ponieśli dotkliwe straty, około 1500 zabitych i rannych, przy zaledwie około 200 poległych po stronie polskiej. Do niewoli dostało się kilkudziesięciu oficerów i setki żołnierzy, a wojska Rzeczypospolitej zdobyły liczne chorągwie oraz bogaty tabor.
Zwycięstwo to miało jednak znaczenie nie tylko militarne, lecz także symboliczne. Było pierwszym tak wyraźnym triumfem nad armią szwedzką i znacząco podniosło morale społeczeństwa. Wydarzenia pod Warką pokazały siłę polskiej jazdy oraz kunszt dowódczy takich wodzów jak Jerzy Sebastian Lubomirski, którego działania w tej bitwie na trwałe zapisały się w historii jako przykład odwagi i znakomitego wyczucia pola walki.
