20/10/2026
KONIEC SYRYJSKIEGO SĄDU DS. TERRORYSTYCZNYCH
‼️ Ponad 90 000 – właśnie tyle spraw było rozpatrzonych przez syryjski sąd do spraw terroryzmu (محكمة الإرهاب). Obecnie tamtejszy wymiar sprawiedliwości staje przed bardzo ciężkim zadaniem w postaci odwrócenia szkód jakie wyrządziło orzecznictwo tego kontrowersyjnego instrumentu Baszszara Al-Asada, w tym w sprawach dotyczących konfiskaty mienia ograniczeń prawnych czy specjalnie prowadzonych rejestrów.
❓ Czym właściwie był sąd do spraw terroryzmu? Został powołany na mocy dekretu nr 22 z dnia 26 lipca 2012 roku, jako bezpośredni następca zniesionego w kwietniu 2011 roku Najwyższego Sądu Bezpieczeństwa Państwa. Zgodnie z tym aktem prawnym, do sądu miały trafiać sprawy dotyczące przestępstw o charakterze terrorystycznym oraz sprawy przekazane mu przez prokuraturę. Dekret jednak wprost wyłączał rozpatrywanie przez sąd ewentualnych odszkodowań, które mogłyby być należne w wyniku popełnionych przez oskarżonego przestępstw co tworzyło sąd zajmujący się de facto tylko karaniem domniemanych sprawców działań terrorystycznych. Swoją bardzo szeroko przyznaną jurysdykcją sąd obejmował wszystkie podmioty – zarówno cywilów jak i wojskowych.
👨⚖️ W skład struktury sądu wchodziła prokuratura (obejmująca 8 sędziów, w tym Prokuratora Generalnego oraz sędziego wojskowego), 7 komórek sędziów śledczych zajmujących się poszczególnymi kategoriami przestępstw oraz sąd karny, który orzekał w składzie trzyosobowym (z udziałem jednego sędziego wojskowego).
💢 Działalność sądu budziła kontrowersje ze względu na drastyczne naruszenia praw człowieka. Szeroko nadana jurysdykcja podmiotowa pozwalała na postawienie zarzutów praktycznie każdemu. Raport pt. „Special Report on Counter-terrorism Law No. 19 and the Counter-Terrorism Court in Syria” przygotowany przez Violations Documentation Center in Syria podawał, że do sądu do spraw terrorystycznych kierowane były również sprawy osób nieletnich lub niepełnosprawnych umysłowo. Według doniesień osoby te – podobnie jak pozostali zatrzymani – były torturowane i zmuszane do składania zeznań obciążających. Zarzuty bywały wręcz absurdalne – przykładem może być oskarżenie o wspieranie terroryzmu poprzez „kopanie grobów dla rannych”
👉 Dekret powołujący sąd odbierał również w określonych sytuacjach prawo do sądu. Mimo, że art. 5 umożliwia złożenie kasacji do specjalnie powołanej w tym celu izby przy sądzie kasacyjnym to art. 6 wyłączał tę drogę dla osób skazanych w pierwszej instancji in absentia, z wyjątkiem sytuacji, w której skazany samodzielnie zgłosi się do organów ścigania.
⛓️ Dostęp oskarżonych do świata zewnętrznego był w trakcie postępowania drastycznie ograniczony: aż do momentu złożenia zeznań przez zatrzymanego nie miał on kontaktu z bliskimi, a często również z obrońcą. Działo się to pomimo faktu, że dekret wprowadzający sąd do spraw terrorystycznych w art. 7 przyznawał oskarżonemu prawo do obrońcy, przy okazji jednak wyłączając stosowanie innych przepisów postępowania. Niemniej nawet złożenie zeznań nie oznaczało, że sprawa niedługo się zakończy, bo na swój proces mogli czekać w więzieniach miesiącami.
📆 Po latach wyrządzania szkód ten represyjny organ w końcu przeszedł do historii. Mimo to usunięcie samej instytucji nie wymazuje od razu skutków jej orzecznictwa. Dziś Syria mierzy się z precedensowym procesem unieważniania wyroków i naprawiania wyrządzonych szkód.
Autor: Krzysztof Rochowicz
