23/05/2023
▶️ W dniu 17 maja 2023 r. TSUE wydał orzeczenie w sprawie C‑97/22 w przedmiocie pytania prejudycjalnego skierowanego przez sąd krajowy w Essen.
▶️ Przedmiotem sporu była problematyka skutków niedochowania przez przedsiębiorcę obowiązków informacyjnych w przypadku umów zawieranych na odległość. Przepisy Dyrektywy 2011/83 przewidują w takim przypadku między innymi sankcję w postaci utraty przez nierzetelnego przedsiębiorcę prawa do wynagrodzenia. Spór, który ostatecznie trafił przed TSUE dotyczył sporu konsumenta, który zawarł na odległość ustną umowę o renowację instalacji elektrycznej w jego domu, przy czym przedsiębiorca ten nie poinformował konsumenta o jego prawie do odstąpienia od umowy – czego wymaga prawo niemieckie oraz Dyrektywa.
▶️ Po wykonaniu usługi przedsiębiorca wystawił fakturę za przeprowadzone prace. Usługobiorca stwierdził, że żądanie wynagrodzenia jest bezpodstawne, gdyż nie został poinformowany o przysługującym mu prawie do odstąpienia od umowy, a prace zostały wykonane przed końcem okresu na odstąpienie (który co do zasady wynosi 14 dni, ale w razie braku przekazania przez przedsiębiorcę informacji okres ten ulega przedłużeniu o rok). Ostatecznie usługobiorca odstąpił od zawartej umowy.
Stosownie do treści art. 14 ust. 5 Dyrektywy 2011/83 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów z wyjątkiem przypadków przewidzianych w art. 13 ust. 2 oraz w niniejszym artykule, konsument nie ponosi jakiejkolwiek odpowiedzialności z tytułu wykonania prawa do odstąpienia od umowy.
▶️ Z treści przepisu wynika zatem, że konsument nie powinien ponosić jakichkolwiek ujemnych skutków w razie odstąpienia od umowy, w sytuacji gdy przedsiębiorca nie poinformował go o przysługującym mu prawie do odstąpienia od umowy. Sąd niemiecki miał jednak wątpliwości czy ww. przepis wyłącza wszelkie prawo przedsiębiorcy do „rekompensaty”, w szczególności w sytuacji, gdy konsument odstąpił od umowy dopiero po jej wykonaniu, a więc gdy pomimo odstąpienia od umowy uzyskał z niej korzyść. W takim przypadku rozważany był problem bezpodstawnego wzbogacenia konsumenta.
▶️ W odpowiedzi na tak przedstawiony problem TSUE wskazał, że generalnie konsument powinien zapłacić wynagrodzenie proporcjonalnie do zakresu świadczeń spełnionych do chwili, w której konsument poinformował przedsiębiorcę o skorzystaniu z prawa do odstąpienia od umowy. Zatem przykładowo w sytuacji gdy odstąpił po wykonaniu przez przedsiębiorcę 50% umowy, za te prace winien zapłacić, ale zasada ta nie znajdzie zastosowania gdy przedsiębiorca nie spełni ciążących na nim obowiązków informacyjnych.
▶️ Trybunał argumentując swój wywód podkreślił motywy przyświecające Dyrektywie tj. ochrona konsumenta i zapewnienie mu możliwości podjęcia świadomej decyzji co do tego, czy związać się umową czy też nie – podobny wyrok zapadł w sprawie z dnia 23 stycznia 2019 r., Walbusch Walter Busch, C 430/17, EU:C:2019:47, pkt 45, 46).
▶️ W zakresie zaś „korzyści” którą w ten sposób uzyskał konsument Trybunał wskazał, że cel realizowany przez Dyrektywę 2011/83 nie zostałby osiągnięty, gdyby uprawnienie konsumenta od odstąpienia zawartej umowy wiązałoby się z poniesieniem jakichkolwiek kosztów, które nie są wyraźnie przewidziane w Dyrektywie. Zatem, jeżeli zainteresowany przedsiębiorca nie udzielił konsumentowi wszystkich informacji, ów przedsiębiorca musi wziąć na siebie koszty, które w związku z wykonywaniem umowy o świadczenie usług zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa poniósł w trakcie okresu, w którym konsument ten mógł od tejże umowy odstąpić.
▶️ Trybunał tym samym po raz kolejny zwrócił uwagę na problematykę skuteczności przepisów Dyrektyw, który między innymi jest osiągany poprzez efekt odstraszający wobec podmiotów, które nie dopełniają obowiązków wobec konsumenta.
📌 Co zapadły wyrok może oznaczać dla sytuacji konsumentów w realiach polskich ❓
▶️ Przede wszystkim pamiętać musimy, ze Dyrektywa wiąże każde Państwo Członkowskie i wskazuje cel, który ma zostać osiągnięty pozostawiając przy tym krajom członkowskim swobodę wyboru formy i środków jego realizacji. W Polsce obowiązuje ustawa z dnia 30 maja 2014 r., o prawach konsumenta, która także przewiduje analogiczne rozwiązania prawne. W szczególności w realiach polskich przewidziano, że konsument nie ponosi kosztów świadczenia usług za czas do odstąpienia od umowy jeżeli przedsiębiorca nie poinformował konsumenta o prawie odstąpienia od umowy.
▶️ Zapadłe przed TSUE orzeczenie potwierdza, że w razie zawarcia umowy poza lokalem przedsiębiorstwa bądź na odległość, konsument powinien być poinformowany o możliwości odstąpienia od takiej umowy, a brak przekazania takiej informacji zbieżny z wykonaniem usługi, może skutkować pełnoprawnym odstąpieniem od zawartej umowy bez konieczności regulowania jakichkolwiek opłat. Należy przy tym jednak pamiętać, że jest to pewna zasada, od której w zależności od przedmiotu umowy zachodzą wyjątki.
▶️ Nie zmienia to jednak faktu, że zapadłe orzeczenie może odnieść istotny wpływ na obecne praktyki rynkowe wobec zawierania przeważającej części umów przy pomocy środków porozumiewania się na odległość. Za przykład może tu służyć między innymi omawiany przypadek usługi elektryka, ale również usługi z branży budowlanej bądź prawniczej.
❗️ Chcesz więcej tego typu ciekawostek dotyczących praw konsumenckich? Obserwuj nasz profil 😊
Akty prawne oraz artykułu wykorzystane do niniejszego opracowania:
🎯 Dyrektywa 2011/83/UE
🎯 https://www.rp.pl/konsumenci/art38484931-tsue-klient-nie-musi-placic-fachowcowi-gdy-zabraknie-jednej-waznej-informacji
🎯 Wyrok Trybunału (ósma izba) z dnia 17 maja 2023 r. DC przeciwko HJ.
