12/10/2026
Zamykamy nasz cykl na Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego. Przez ostatnie tygodnie pokazywaliśmy, jak miejsce w społeczeństwie wiąże się z samopoczuciem psychicznym i z tym, czy sięgamy po pomoc. Oto, czego dowiedzieliśmy się z raportu Instytutu Psychologii PAN.
Główna część projektu objęła 1104 dorosłe Polki i Polaków z całego kraju oraz 40 pogłębionych wywiadów jakościowych. Analizy segmentacyjne pozwoliły na wyłonienie czterech grup badanych: od osób najgorszej do najlepiej sytuowanych. Przy dokonywaniu podziału brano pod uwagę zasoby: materialne, społeczne i kulturowe.
Z przeprowadzonych badań okazało się, że nasza kondycja psychiczna zależy od warunków, w jakich żyjemy. W grupie o najmniejszych zasobach szczęśliwych czuje się 47% osób, podczas gdy w grupach lepiej sytuowanych od 84% do 88%. Wśród grup gorzej sytuowanych badaczki odnotowały najwięcej objawów depresji, lęku i przewlekłego zmęczenia.
Okazało się również, że po pomoc sięgamy rzadko. Tylko 16% osób badanych kiedykolwiek pomyślało o wizycie u psychologa, psychiatry lub psychoterapeuty.
Najbardziej niepokojące jest to, że gorsze samopoczucie nie przekłada się na częstsze sięganie po pomoc. W dwóch grupach o najmniejszych zasobach, które czują się najgorzej, z żadnej formy wsparcia nie skorzystało nigdy 92% i 94% osób.
Skąd ta niechęć? Badaczki wskazały wskazują trzy główne źródła:
– normy społeczne i wstyd. W wielu środowiskach wciąż pokutuje przekonanie, że problemy trzeba rozwiązywać samemu, a proszenie o pomoc bywa odbierane jako słabość,
– brak wiedzy. Kto nie wie, czym jest psychoterapia i jakie kompetencje ma psycholog, łatwiej ulega mitom. Aż 44% osób z grupy o najmniejszych zasobach sądzi, że wszystkie zaburzenia psychiczne są nieuleczalne,
– warunki życia. Brak czasu, koszty, odległość i brak anonimowości w małych miejscowościach.
Jest też dobra wiadomość. Wiedza działa ochronnie. Osoby, które mają rzetelne informacje o zdrowiu psychicznym, są bardziej otwarte na wsparcie i mniej podatne na stygmatyzujące opinie.
Dlatego autorki raportu rekomendują aby tłumaczyć prostym językiem, czym jest i czym nie jest psychoterapia; normalizować korzystanie z pomocy, pokazując, że to zwyczajne dbanie o zdrowie, a nie powód do wstydu; przybliżać pomoc ludziom, do szkół, przychodni i miejsc pracy; zwiększać liczbę bezpłatnych usług i skracać kolejki; budować zaufanie przez jasne zasady i informowanie o prawach osoby korzystającej z pomocy.
I rzecz najbardziej praktyczna. Skoro jedną z głównych barier jest brak wiedzy o tym, gdzie szukać wsparcia, podajemy dwa adresy.
Niebieska Linia Instytutu Psychologii Zdrowia PTP działa od 1995 roku. Prowadzi całodobową poradnię telefoniczną (116 123 ),konsultacje z psychologiem i prawnikiem, ośrodek pomocy dla osób pokrzywdzonych przestępstwem, szkolenia dla specjalistów, materiały edukacyjne o procedurze „Niebieskie Karty” oraz dwumiesięcznik „Niebieska Linia”. Pomoc psychologiczna i prawna udzielana klientom jest nieodpłatna. Więcej: niebieskalinia.pl
116sos.pl to platforma pomocowa dla osób dorosłych w kryzysie, prowadzona przez Niebieską Linię IPZ PTP we współpracy z NASK Dostępna całą dobę, siedem dni w tygodniu, na trzy sposoby: telefon 116 123, czat online, gdy rozmowa na głos jest zbyt trudna, oraz formularz kontaktowy z odpowiedzią zwykle w ciągu 48 godzin. Bezpłatnie i anonimowo. Nie trzeba mieć skierowania, diagnozy ani „wystarczająco poważnego” powodu. Na platformie znajdziesz też ponad 200 artykułów edukacyjnych oraz wyszukiwarkę bezpłatnych ośrodków pomocowych w całej Polsce. Raport z działań Platformy dostępny już na stronie: 116sos.pl | Raport roczny 116sos.pl: 91 tys. rozmów z osobami w kryzysie psychicznym.
Każda z tych form odpowiada na inną barierę z raportu: czat na wstyd i lęk przed oceną, bezpłatność na koszty, wyszukiwarka ośrodków na pytanie „dobrze, ale gdzie konkretnie mam się zgłosić?”.
Dziękujemy wszystkim, którzy byli z nami przez cały cykl: Instytutowi Psychologii PAN za badania i Niebieskiej Linii IPZ PTP za codzienną pracę przy telefonie. Raport „Status społeczno-ekonomiczny a psyche” jest dostępny bezpłatnie na zdrowiepsych.pan.pl.
Jak podsumowują badaczki: psychoterapia nie jest objawem słabości, a może być sposobem na zdobycie siły. Dobrostan psychiczny to nie tylko sprawa osobista, to również kwestia sprawiedliwości społecznej.
Jeśli znasz kogoś, komu te informacje mogą się przydać, udostępnij ten post.
Źródło: Marchlewska, M., Rogoza, M., Furman, A. i in. (2025). Status społeczno-ekonomiczny a psyche. Instytut Psychologii PAN.
---
Polskie Towarzystwo Psychologiczne
