Sekcja Antropologii Społecznej PTS

24/03/2026

Temat wyników konkursu SAS PTS na Badanie Antropologiczne Roku 2025 nie byłby kompletny bez wspomnienia o jury, które w tym roku miało wyjątkowo dużo pracy: do konkursu zgłoszono aż 11 monografii!

W tej edycji konkursu jury obradowało w składzie:

🔹Dr hab. Dariusz Brzeziński, prof. IFIS PAN, Instytut Filozofii i Socjologii PAN
🔹Dr Agata Dziuban, Uniwersytet Jagielloński
🔹Dr hab. Anna Horolets, prof. ucz., Uniwersytet Warszawski
🔹Prof. dr hab. Maria Szmeja, AGH w Krakowie

Bardzo dziękujemy za pracę pro bono na rzecz PTS!✨

16/03/2026

📖Tydzień zaczynamy od przedstawienia drugiej monografii wyróżnionej w konkursie SAS PTS na Badanie Antropologiczne Roku 2025: książki autorstwa Marka Pawlaka pod tytułem „Haunting Futures. Crisis, Migration and Anticipation in Iceland”.

Uzasadniając swój wybór, jury napisało:

Monografia Marka Pawlaka Haunting Futures. Crisis, Migration and Anticipation in Iceland to antropologia na trudne czasy (troubled times), antropologia rozwijana w kontekście kryzysu i niepewności. Książka jest oparta na pogłębionych, a przy tym też uważnych na specyfikę i niespodzianki terenu, badaniach etnograficznych, prowadzonych w Islandii. W ich trakcie, uwaga Autora przemieszczała się stopniowo z kwestii roli kryzysu ekonomicznego w 2008 roku, na szersze doświadczenie kryzysu w tym społeczeństwie. Podąża on zarówno za perspektywą Islandek i Islandczyków, jak i migrantek i migrantów, wypracowując nowatorską strategię badawczej demigrantyzacji. Co istotne, kryzys nie jest problematyzowany przez niego jako odstępstwo od normy lub stan przejściowy, ale jako kontekst: stały element miejscowego „Lebensweltu”. Autor w niezwykle intrygującym wywodzie kreśli społeczne i kulturowe konsekwencje chroniczności kryzysu, a istotne miejsce w tym zakresie przypisuje kategorii sprawczości. Dzięki temu książka nie ma wymiaru dystopijnego. Ta interesująca, konceptualnie złożona, nawiązująca do wielu współczesnych teorii praca ukazuje relacje bohaterów etnograficznych i samego Autora z przyszłością przez soczewkę kategorii „nawiedzenia”. Marek Pawlak stworzył w ten sposób narzędzie, aby myśleć o dystrybucji afektu w temporalności permanentnego kryzysu. Bardzo cennym aspektem analiz przedstawionych w książce jest nakreślenie powiązań między różnymi temporalnościami, co pozwala postrzegać Haunting Futures… także jako istotne osiągnięcie w zakresie antropologii czasu. Ponadto, co również jest ważne i inspirujące, książka jest świetnie napisana – czyta się ją „jednym tchem”.

Serdecznie gratulujemy Autorowi!🎉

15/03/2026

⏰Tylko do końca dnia dziś przyjmujemy propozycje referatów na Sympozjum SAS PTS!

blog Sekcji Antropologii Społecznej Polskiego Towarzystwa Socjologicznego

10/03/2026

📚Dziś przybliżamy jedną z monografii wyróżnionych przez jury w konkursie SAS PTS na Badanie Antropologiczne Roku 2025. Jest to książka autorstwa Magdaleny Sztandary, zatytułowana „Nieposłuszne, ulicznice i zdrajczynie. Aktywizm w przestrzeni (post)jugosłowiańskiej”.

W uzasadnieniu przyznania wyróżnienia jury napisało:

„Książka Nieposłuszne, ulicznice i zdrajczynie. Aktywizm w przestrzeni (post)jugosłowiańskiej Magdaleny Sztandary jest wynikiem wieloletnich – prowadzonych przez ponad dziesięć lat – badań Autorki, wpisujących się w nurt antropologii feministycznej i zaangażowanej. Stanowi ona doskonały przykład „etnografii wojującej”. Etnografia jest rozumiana przez Autorkę jako ucieleśnione doświadczenie, angażujące emocje i afekty, a dzięki temu prowadzące do próby uchwycenia perspektywy „raczej od wewnątrz niż z zewnątrz”. Praca dobrze ilustruje to, czym jest głęboko przemyślany i osobiście przeżyty projekt antropologii zaangażowanej. To podejście umożliwia Autorce empatyczny wgląd w doświadczenie praktyk „nieposłuszeństwa” i „odmowy”, realizowanych przez grupę Kobiet w Czerni (Žene u Crnom – ŽuC). Palimpsest napięć i konfliktów wokół tej grupy oraz dynamika postaw jej uczestniczek są pokazane w szerszym kontekście historycznym, politycznym i kulturowym. Jednocześnie „etnografia wojująca” Magdaleny Sztandary otwiera drogę do szerszych refleksji nad formami aktywizmu i obywatelskości we współczesnym świecie i różnorodnością ich przejawów. Jest to książka niesamowicie wciągająca, a zarazem „gęsta”. Wnioski z przeprowadzonych badań sprawiają, że Autorka nawiązała dojrzały krytyczny dialog z kluczowymi kategoriami teoretycznymi. Warto przy tym podkreślić, że bibliografia, do której się odwołuje, jest spektakularna: wychodzi poza zachodnie czy zachodniocentryczne kręgi prac, obejmując także dzieła autorek z jej terenu badań, czy autorek bliskowschodnich, tym samym w praktyce stosując feministyczne i dekolonialne podejścia do budowania teorii. Niewiele jest takich prac w języku polskim”.

Autorce serdecznie gratulujemy!👏

https://wuj.pl/ksiazka/nieposluszne-ulicznice-i-zdrajczynie

02/03/2026

⏰Przypominamy, że do 15 marca można nadsyłać abstrakty na Sympozjum SAS PTS.

Tegoroczne spotkanie odbędzie się w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w dniach 24–26 czerwca. Temat przewodni sympozjum to "«Gdzie siedzimy, skąd mówimy?» O usytuowaniu w badaniach i pisarstwie antropologicznym".

https://antropologiasekcja.blogspot.com/2026/01/sympozjum-sas-pts-gdzie-siedzimy-skad.html?fbclid=IwY2xjawQSSG5leHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeI89yvCTCUpE2WRgUQ5nPkbH1MIhtY1CVZXWH8VgZDk--eaZ-tEFypf_zIsk_aem_oIjxwmRa9vJI4iYxBTPLgA

blog Sekcji Antropologii Społecznej Polskiego Towarzystwa Socjologicznego

23/02/2026

A poniedziałek zaczynamy od przedstawienia nagrodzonej w konkursie SAS PTS na Badanie Antropologiczne Roku 2025 książki autorstwa Grażyny Kubicy, pt. "«Pisane inną ręką». Literackie pisarstwo etnograficzne i jego polska specyfika”. Jeszcze raz serdecznie gratulujemy Autorce! ✨👏

W uzasadnieniu Jury czytamy:

Książka „Pisane inną ręką.” Literackie pisarstwo etnograficzne i jego polska specyfika Grażyny Kubicy prezentuje szczegółową analizę różnych wymiarów „gatunku zmąconego”, jakim jest literackie pisarstwo etnograficzne. Jest to książka antropologiczna w pełnym wymiarze: zarówno tematyka jak i metodologia badań świetnie oddają ideę konkursu SAS PTS. Taką książkę – traktującą o całej palecie powiązań między literaturą i antropologią – niełatwo napisać, ale dzięki dokonaniu dojrzałego i konsekwentnego wyboru pola badawczego udało się to Grażynie Kubicy znakomicie. Praca wyrasta zarówno z własnej praktyki autoetnograficznej Autorki, jak i z jej rozwijanego od lat zainteresowania związkami literatury i antropologii (między innymi przez pryzmat założeń antropologii postmodernistycznej). Kontynuując światową refleksję nad pisarstwem antropologicznym, książka przedstawia drobiazgową analizę tekstów pisanych przez polskich etnografów do czasu transformacji ustrojowej, a także wnioski z wywiadów, które Grażyna Kubica przeprowadziła z współczesnymi autorami i autorkami tekstów należących do analizowanego przez nią gatunku. Autorka wprowadziła pojęcie empatycznej hegemonii do opisania tych wcześniejszych form pisarstwa, pokazując jednocześnie współczesne przemiany tego paradygmatu, które wyznaczają nowe standardy. Monografia „Pisane inną ręką”... wypełnia istotną lukę w refleksji nad historią i specyfiką pisarstwa antropologicznego. Nowatorstwo tej książki polega nie tylko na tym, że diagnozuje kierunki zmian w polskim pisarstwie antropologicznym, ale także na tym, że pogłębia naszą świadomość roli pisarstwa w nauce, pokazując wartości, praktyki i instytucjonalne uwikłania związane z procesem wydawniczym i odbiorem czytelniczym. Praca jest bardzo erudycyjna, ale sposób, w jaki została napisana, sprawia, że będzie ona stanowiła fascynującą lekturę także dla osób spoza akademii.
https://wuj.pl/ksiazka/pisane-inna-reka

16/02/2026

Znamy już wyniki konkursu SAS PTS na najlepsze badanie antropologiczne roku 2025.

🏆🏆🏆

Nagrodę otrzymała książka ❗️Grażyny Kubicy ❗️". Literackie pisarstwo etnograficzne i jego polska specyfika".❗️

Wielkie gratulacje!

Jednocześnie jury przyznało dwa wyróżnienia:

Magdalenie Sztandarze za książkę "Nieposłuszne, ulicznice i zdrajczynie. Aktywizm w przestrzeni (post)jugosłowiańskiej"
oraz
Markowi Pawlakowi za książkę "Haunting Futures. Crisis, Migration and Anticipation in Iceland".

Serdecznie gratulujemy!

Więcej szczegółów w kolejnych postach.

🏆🏆🏆

Jako ilustracji użyliśmy grafikę firmy Ilistris.

09/02/2026

📖Monografia autorstwa dr Aleksandry Zalewskiej-Królak (UW) pt.„Metodologia badań otwarta na dzieci” to ostatnie prezentowane przez nas zgłoszenie do konkursu SAS PTS na Badanie Antropologiczne Roku 2025.

Jak dowiadujemy się z opisu wydawniczego, książka ta jest „propozycją świadomego i refleksyjnego włączania dzieci do badań społecznych. To poszukiwanie metod i technik, które umożliwią wybrzmienie dziecięcego głosu, ale także pozwolą go usłyszeć. Propozycja takiej metodologii jest jednocześnie przyznaniem, że są fragmenty świata dzieci, do których dorosły badacz ma ograniczony dostęp.

Otwartość proponowanej w książce metodologii oznacza również, że nie jest ona skierowana tylko do dziecięcej grupy badawczej. Wypracowane techniki i narzędzia mogą być wykorzystane do badań innych grup, przykładowo osób z niepełnosprawnościami, o wysokiej wrażliwości. Wiele z proponowanych trików może wejść w metaforyczną skrzynię z narzędziami badacza i być w zanadrzu, gotowych do użycia, gdy nadejdzie taka potrzeba”.

Książkę wydało Wydawnictwo PWN. Więcej informacji o publikacji: https://ksiegarnia.pwn.pl/Metodologia-badan-otwarta-na-dzieci,1100082638,p.html

📢 Ogłoszenie wyników konkursu już wkrótce!

04/02/2026

📚Książka autorstwa dr Magdaleny Sztandary (UJ) pt.„Nieposłuszne, ulicznice i zdrajczynie. Aktywizm w przestrzeni (post)jugosłowiańskiej” to kolejne zgłoszenie do konkursu SAS PTS na Badanie Antropologiczne Roku 2025.

Monografia ukazała się nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jak czytamy w opisie wydawniczym: „Książka jest etnograficzną opowieścią o nieposłuszeństwach, nielojalnościach i odmowach aktywistek w przestrzeni (post)jugosłowiańskiej. Jako motto dla nieposłuszeństw i polityczny gest przyjęły one zasadę „przekraczania granic” (w ich wszelkich formach: geopolitycznej, fizycznej, etnicznej, narodowej, osobistej). Angażując się w działania na rzecz pokoju i sprawiedliwości, pozostały nieposłusznymi „dezerterkami” i „zdrajczyniami”, które nieustannie „nękają” reżimy obywatelstwa i porządki tożsamości, w jakich żyją. Wprowadzają do przestrzeni publicznej niewygodne tematy i sprawy. „Piorą” i „zszywają” historię, aby ożywić zakazaną pamięć i ujawnić sankcjonowane przez państwa praktyki zapominania. Jako świadkinie określonych czasów i polityk, niepokoją, zakłócają, analizują i archiwizują przeżywane doświadczenia”.

🔍Więcej informacji o publikacji: https://wuj.pl/ksiazka/nieposluszne-ulicznice-i-zdrajczynie

23/01/2026

📖 Kolejną monografią zgłoszoną na konkurs SAS PTS na Badanie Antropologiczne Roku 2025 jest książka autorstwa dr Celiny Strzeleckiej (IFiS PAN) pt. "Aranżowanie temporalności. Kulturowe praktyki zarządzania czasem", wydana przez Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN.

⏰ Jak czytamy w opisie wydawniczym: „Doświadczenie czasu (…) jest (…) naznaczone nierównościami społecznymi. Im niżej ktoś znajduje się w hierarchiach czasowych, im bardziej jego czas jest zawłaszczany przez inne prowadzące do czasowego niewolnictwa formy reżimów czasu, im bardziej doświadcza ubóstwa czasu, tym mniejszą ma możliwość zarządzania sobą w czasie. Hierarchie czasowe nie pokrywają się jednak w pełni z hierarchią majątkową. Ofiarą nowych, wysoce rozwiniętych technik wyzysku nie są wcale klasy najuboższe, ale klasa średnia i wyższa klasa średnia podatne na presję wywieraną przez neoliberalne technologie zarządzania, które rozbudzają aspiracje pełniejszego życia. (...).

Potrzebujemy nowej wizji czasu. (…) Dominująca obecnie wizja czasu przestała się sprawdzać, prowadzi bowiem do coraz większego skomplikowania świata, globalnych kryzysów, zmian klimatycznych i długu entropijnego. Nowa wizja czasu jest niezbędna, aby wymyślić nowe struktury i systemy społeczne, które nadejdą po neoliberalizmie”.

🔗 Więcej o publikacji: https://ifispan.pl/shop/aranzowanie-temporalnosci-kulturowe-praktyki-zarzadzania-czasem-celina-strzelecka/

16/01/2026

📖 Kolejną pozycją zgłoszoną do konkursu SAS PTS na Badanie Antropologiczne Roku 2025 jest monografia autorstwa dr Marka Pawlaka (UJ) zatytułowana „Haunting Futures. Crisis, Migration and Anticipation in Iceland”. Książka została wydana przez wydawnictwo Berghahn Books.

Jak dowiadujemy się z opisu wydawniczego: “The 2008 economic collapse in Iceland sent its residents into a destabilising crisis with far-reaching, temporal and affective consequences. Haunting Futures explores how the complex relationships of this unstable past and the anticipatory modes of the ongoing present keep Icelanders and the Polish migrant community in their midst alert to looming futures in crisis. It offers insights into timely crisis-ridden impacts and imaginings, migration processes and social understandings and practices. Through its attention to how people engage with crisis temporally and affectively, the book presents the crisis not simply as an isolated and distressing event but as a spectre embodied in time through ongoing anticipation”.

🔗Więcej szczegółów tutaj: https://www.berghahnbooks.com/title/PawlakHaunting