Memoriał Polska

15/04/2026

Czy w Polsce Ukrainka czuje się, jak w domu?

14/04/2026

W ubiegłym tygodniu działalność Memoriału została uznana w Rosji za ekstremistyczną. Reżim putinowski nie może znieść uczciwego badania przeszłości i publicznej debaty historycznej.

Działalność Polskiego Memoriału służy społeczeństwu polskiemu. Opowiadamy historie ludzi, którzy uciekli przed wojną i represjami do Polski. Nasz zespół znajduje się tutaj i kontynuujemy naszą pracę. Walczymy z dyskryminacją i dezinformacją, które Rosja szerzy na całym świecie.

W tej chwili planujemy cykl wywiadów z byłymi więźniami politycznymi z Białorusi. Jeśli pamięć i walka z propagandą nie są Państwu obojętne, mogą nas Państwo wesprzeć poprzez wpłaty tu –

Pomóż nam dokumentować niesamowite historie!W 2025 roku nagraliśmy 10 rozmów z uchodźcami z Ukrainy, Polakami, którzy przyjmowali ich u siebie, rodziną białoruskiej więźniarki politycznej. Nagrania są dostępne na naszym kanale Youtube. Wspierali nas w tym Centrum Mieroszewskiego i Journ...

13/04/2026

13 kwietnia obchodzimy w Polsce Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej – ustanowiony dla upamiętnienia ok. 22 tys. obywateli II Rzeczypospolitej zamordowanych w 1940 roku przez NKWD na mocy zbrodniczej decyzji sowieckich władz.

Zbrodnia katyńska przez dziesięciolecia była zatajana przez komunistyczne władze ZSRR i PRL. Dopiero w 1990 roku władze ZSRR oficjalnie przyznały odpowiedzialność za nią. W 1992 roku Borys Jelcyn odtajnił dokumenty NKWD, a w latach 1998–2000 pod Smoleńskiem zbudowano Kompleks Memorialny „Katyń”. W 2010 roku Władimir Putin określił te wydarzenia jako „zbrodnię reżimu stalinowskiego”, a w telewizji państwowej wyemitowano polski film reżyserii Andrzeja Wajdy „Katyń”.

Od wielu lat obserwujemy jednak w Rosji zwrot narracji o 180 stopni. Odpowiedzialność ZSRR jest teraz relatywizowana, blokowany jest dostęp do części archiwów, z kolei Memoriał, który powstał w celu zbadania zbrodni komunistycznego reżimu, w zeszłym tygodniu został uznany przez rosyjskie władze za ruch „ekstremistyczny”.

Pamięć o Katyniu to nie tylko historia. To również pytanie o odpowiedzialność państwa za zbrodnie i o to, czy prawda może przetrwać w warunkach autorytaryzmu.

Zdjęcie z filmu Andrzeja Wajdy „Katyń”

09/04/2026

⚡️⚖️ Sąd Najwyższy Rosji uznał dzisiaj „Międzynarodowy ruch społeczny Memoriał” za organizację ekstremistyczną i zakazał jej działalności na terenie Rosji. Z takim wnioskiem do sądu wystąpiło rosyjskie Ministerstwo Sprawiedliwości. Rozprawa odbywała się za zamkniętymi drzwiami, prawnicy Memoriału nie zostali wpuszczeni na salę rozpraw.

Memoriał powstał w 1987 roku, wśród jego założycieli był m.in. laureat Pokojowej Nagrody Nobla Andriej Sacharow. Celem stowarzyszenia było badanie represji politycznych w ZSRR.

W 2014 roku władze rosyjskie uznały organizację za „agenta zagranicznego”. Tłumaczono że ów „agent” „za pieniądze zagranicznych darczyńców, zamiast naświetlania pozytywnych stron historii, skupia się na radzieckich zbrodniach i kreuje wizerunek ZSRR jako państwa terrorystycznego”. W 2021 organizacja została de jure zlikwidowana przez władze.

Choć nie ma takiej organizacji o nazwie „Międzynarodowy ruch społeczny Memoriał”, decyzja sądu oznacza w praktyce, że jakakolwiek interakcja z organizacjami Memoriału (nie tylko w Federacji Rosyjskiej, ale również w krajach europejskich) lub z osobami z nimi związanymi będzie w Rosji karana pozbawieniem wolności. Niebezpiecznym jest udział w zbiórkach na rzecz Memoriału, udostępnianie publikacji Memoriału, wzmiankowanie Memoriału w artykułach, komentowanie, lajkowanie i obserwowanie profili Memoriału.

Memoriał Polska, mimo tej decyzji, w dalszym ciągu będzie informować o represjach i zbrodniach reżimu.

🙏 Jak bezpiecznie nas wspierać z Polski:
- Przekaż 1,5% podatku w rozliczeniu rocznym PIT: KRS 0000270261, cel szczególny: Stowarzyszenie Memoriał
- Wpłać drobny datek za pośrednictwem BuyCoffee: https://buycoffee.to/memorial-polska
NB! Nie dotyczy to jednak osób które jeżdżą do Rosji i są związane z Rosją, prosimy Was o ostrożność

09/04/2026

O uznaniu Memoriału za organizację ekstremistyczną

Dziś, 9 kwietnia 2026 roku, Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej przystąpi do rozpatrzenia pozwu Ministerstwa Sprawiedliwości FR o uznanie za organizację ekstremistyczną „międzynarodowego ruchu społecznego «Memoriał»”.

Organizacja o takiej nazwie nie istnieje. (Są konkretne organizacje Memoriał, które są członkami Międzynarodowego Stowarzyszenia Memoriał, są również organizację, które do Stowarzyszenia nie wchodzą — red.) Znając jednak represyjne praktyki reżimu Putina, nie można mieć wątpliwości: „pozwany” został określony w tak niejasny i rozmyty sposób nie przez niedbalstwo, lecz całkowicie celowo. Stworzy to podstawy do dalszych represji w Rosji wobec róźnych organizacji Memoriału, ich uczestników i sympatyków.

Rosyjskie władze od dawna wykorzystują oskarżenia o „ekstremizm” do rozprawy z niewygodnymi dla rządu inicjatywami obywatelskimi, politycznymi, kulturalnymi i społecznymi. Trudno wyobrazić sobie większy absurd niż oskarżenie o ekstremizm wobec Memoriału — znanej na całym świecie wspólnoty, uhonorowanej Pokojową Nagrodą Nobla w 2022 roku. Memoriał od niemal czterdziestu lat bada i dokumentuje historię sowieckiego terroru państwowego i prześladowań politycznych, występuje przeciwko nienawiści narodowej, religijnej i społecznej oraz broni praw i wolności człowieka.

Sprawie przeciwko „ruchowi «Memoriał»” nadano klauzulę „ściśle tajne”. Proces odbędzie się za zamkniętymi drzwiami. Nie byłoby niczym zaskakującym dla dzisiejszego rosyjskiego „wymiaru sprawiedliwości”, żeby „ruch „Memoriał»” — cokolwiek Ministerstwo Sprawiedliwości ma tu na myśli — niszczono w najlepszych tradycjach terroru stalinowskiego, który bada i o którym nie daje zapomnieć światu Memoriał.

Jesteśmy świadomi: możliwy jest tylko jeden wynik — Memoriał zostanie uznany za „ruch ekstremistyczny”.

Rozumiemy: sprawa przeciwko Memoriałowi to kolejna próba zastraszenia wszystkich, którzy się nie zgadzają, i zmuszenia społeczeństwa obywatelskiego do milczenia.
Jesteśmy pewni: to im się nie uda — niszczone w Rosji organizacje „memoriałowskie” i inne organizacje obywatelskie będą kontynuować swoją działalność poza jej granicami.
Memoriał przetrwa reżim Putina.

Zarząd Międzynarodowego Stowrzyszenia Memoriał oraz Memoriał-Polska

03/04/2026

Wolha Kapuza i jej mąż Dźmitryj zostali zatrzymani 16 stycznia 2024 roku. Oboje pochodzą z rejonu drohiczyńskiego, mieszkali w pobliżu białorusko-ukraińskiej granicy. Po ich zatrzymaniu białoruska telewizja państwowa wyemitowała krótki materiał propagandowy „Czystka. Walka z dywersantami i agentami ukraińskich służb specjalnych w Białorusi”, w którym oboje zostali oskarżeni o przemyt z Ukrainy.

Zatrzymano wówczas grupę liczącą łącznie 12 osób. Według propagandystów para miała rzekomo pracować dla ukraińskich służb specjalnych. Twierdzono, że mieszkańcy rejonu drohiczyńskiego pomagali Służbie Bezpieczeństwa Ukrainy poprzez odbieranie materiałów wybuchowych i tworzenie dla nich kryjówek na terytorium Białorusi. Na nagraniu propagandowym widać moment zatrzymania Dźmitryja oraz to, że został wtedy postrzelony w udo. W późniejszych ujęciach poruszał się o kulach. Brat Dźmitryja tuż po zatrzymaniu był bity po głowie przez funkcjonariuszy KGB.

Małżonkowie zostali oskarżeni o „akt terroryzmu” (art. 289 kk) oraz o „nielegalne działania z użyciem broni palnej, amunicji i materiałów wybuchowych” (art. 295 § 4 kk). Dźmitryj został skazany na 24 lata kolonii karnej, zaś Wolha na 21 lat. Ukarano ich również wysoką grzywną. Treść zarzutów nie jest znana, gdyż proces odbył się za zamkniętymi drzwiami.

Były więzień polityczny, który przebywał w areszcie razem z Dźmitryjem Kapuzą i Dźmitryjem Małoczką, opowiedział o szczegółach aresztowania jednego z nich:

„Z minibusa wyskoczyli ludzie, podbiegli do jego samochodu, otworzyli drzwi i bez słowa dwukrotnie strzelili mu w nogę. Potem wyciągnęli go z samochodu i zawieźli do szpitala. Chirurg natychmiast rzucił się do pomocy, ale go zatrzymano, wzięto na bok, porozmawiano z nim – i nagle zupełnie zmienił nastawienie. Dźmitryjowi Kapuzie udzielono tylko najbardziej podstawowej pomocy medycznej. Według naszego rozmówcy dobrze się stało, że kule przeszły na wylot, że nie doszło do infekcji, że maści, które były w celi pomogły, że nie wdała się gangrena i że nogę udało się uratować. W KGB wszystkich bito brutalnie i bez zahamowań – przez miesiąc oddawaliśmy mocz z krwią, a siniaki nie długo schodziły z ciała.”

Kiedy w areszcie śledczym Dźmitryj i jego rozmówca zostali na jakiś czas rozdzieleni do różnych cel, a potem spotkali się ponownie, to jego rozmówca początkowo go nie poznał. Dźmitryj wyglądał bardzo źle i wyraźnie się postarzał.

31/03/2026

Więźniowie polityczni Dźmitryj i Aksana Małoczka zostali uznani za winnych na podstawie art. 356 § 1 białoruskiego Kodeksu karnego („zdrada państwa”). Powodem było zrobienie na peronie zdjęcia pociągu przewożącego sprzęt wojskowy. Sąd skazał Dźmitryja na 12 lat pozbawienia wolności, a Aksanę na 8 lat. Na wolności pozostało ich troje dzieci.

Aksana urodziła i wychowywała się w Baranowiczach. Na jej profilach w mediach społecznościowych nie było żadnych treści o charakterze politycznym. Dźmitryj również pochodzi z Baranowicz. Jego ostatnim znanym miejscem pracy był zakład przeróbki żwiru „Omniewicze” w Baranowiczach, w którym produkowany jest piasek i mieszanki kruszyw. Później Dźmitryj zajął się rzemiosłem.

30/03/2026

Opowiadamy o Mikołaju Statkiewiczu, polityku z Białorusi, którego od lat prześladuje reżim Łukaszenki.

27/03/2026

⛓️̇ Według danych organizacji „Wiosna” ponad 200 więźniów politycznych przebywa obecnie w białoruskich więzieniach w związku z okazywaniem solidarności z Ukrainą po rozpoczęciu przez Rosję pełnoskalowej militarnej inwazji na terytorium tego kraju. Są to Białorusini, którzy walczyli po stronie Ukrainy lub dopiero zamierzali to zrobić; Białorusini, którzy organizowali akcje dywersyjne na torach kolejowych, aby utrudnić transport sprzętu wojskowego; Białorusini, którzy przekazywali informacje o transporcie sprzętu wojskowego niezależnemu projektowi „Biełaruski hajun”, który monitoruje ruchy wojsk; a nawet i ci Białorusini, którzy wpłacili darowizny na rzecz Ukrainy lub po prostu publicznie wypowiadali się przeciwko wojnie. 200 osób to niemal jedna szósta wszystkich znanych nam dziś więźniów politycznych w Białorusi. Wszyscy oni doświadczyli represji za solidarność z Ukrainą.

1️⃣ 54-letnia psycholożka z Mołodeczna
Żanna Daszkiewicz w 1987 roku ukończyła technikum medyczne w Bobrujsku, a w wieku 41 lat rozpoczęła studia psychologiczne w Białoruskim Państwowym Uniwersytecie Pedagogicznym (Бгпу Максима Танка).
Z jej profili w mediach społecznościowych wynika, że mieszkała w Mołodecznie, choć jej jednoosobowa działalność gospodarcza była zarejestrowana we wsi Markowo w rejonie mołodeckim. Kobieta ma dwoje dorosłych dzieci – córkę i syna – oraz co najmniej troje wnucząt. Zajmowała się marketingiem sieciowym, udzielała konsultacji w zakresie zdrowego odżywiania oraz prowadziła sesje psychologiczne.

Nie wiadomo dokładnie, kiedy Żanna została zatrzymana, jednak od października 2023 przestała być aktywna w internecie, choć wcześniej regularnie prowadziła konta w mediach społecznościowych. We wrześniu 2024 roku została skazana na podstawie art. 361-1 § 3 Kodeksu karnego („udział w formacji ekstremistycznej”) oraz art. 361-3 § 2 Kodeksu karnego („finansowanie udziału na terytorium obcego państwa w formacji zbrojnej lub konflikcie zbrojnym”). Dokładny wymiar kary Żanny nie jest znany.

25/03/2026

Iwan Fokin jest traktorzystą z miejscowości Dubowoje w obwodzie biełgorodzkim. 27 czerwca 2023 roku, będąc pod wpływem alkoholu, pomylił drzwi i zapukał do cudzego domu, po czym został zatrzymany przez policję. Funkcjonariusze przeszukali jego telefon i ustalili, że Fokin subskrybuje kanał Legionu Wolność Rosji oraz profile ukraińskich blogerów w Telegram. Początkowo nałożono na niego karę 8-dniowego aresztu, jednak w trakcie przeszukania jego domu funkcjonariusze mieli znaleźć granat, amunicję oraz konopie. Na tej podstawie wszczęto przeciwko niemu postępowanie karne.

Z czasem do zarzutów dodano wątki polityczne. Śledczy uznali, że Fokin planował przekroczyć granicę i dołączyć do Legionu Wolność Rosji, co zakwalifikowano jako przygotowanie do zdrady stanu oraz udziału w organizacji uznanej w Rosji za terrorystyczną. Z relacji oskarżonego dla niezależnego medium „Pierwszy oddział” wynika, że przyznanie się do winy było wymuszone torturami.

29 marca 2024 roku sąd skazał go na 9 lat pozbawienia wolności – pierwsze 2 lata w więzieniu, a pozostały okres w kolonii karnej o zaostrzonym rygorze.

Memoriał uznaje Iwana Fokina za więźnia politycznego: zarzuty są niespójne, z kolei zamiar dołączenia do Legionu Wolność Rosji nie stanowi przestępstwa. Zwraca też uwagę na możliwe sfabrykowanie części dowodów oraz wymuszenie zeznań.

23/03/2026

Szanowni Państwo, Drodzy Przyjaciele,

Zapraszamy do udziału w corocznej konferencji Memoriału, poświęconej pamięci Arsienija Roginskiego. W tym roku odbędzie się ona w dniach 27-28 marca w Berlinie, w sali konferencyjnej fundacji Aufarbeitung. Temat tegorocznej konferencji brzmi:

Archiwum jako miejsce pamięci i forma oporu

30 marca 2026 roku przypada 80. rocznica urodzin Arsienija Roginskiego. „Zwrot archiwalny”, który rozpoczął się w zachodnich naukach humanistycznych pod koniec lat sześćdziesiątych XX wieku (jeszcze przed otwarciem archiwów reżimów komunistycznych), obalił mit archiwów jako strażników obiektywnej wiedzy. Ujawnił on, że archiwa – zwłaszcza państwowe – uczestniczą w tworzeniu narracji historycznych i często stają się narzędziami w rękach władzy, która przy ich pomocy kreuje wygodny dla siebie obraz przeszłości. Jednocześnie pojawiło się nowe, poszerzone rozumienie źródła historycznego, do którego można zaliczyć wszystko, co człowiek mówi lub pisze, wszystko, co wytwarza, oraz wszystko, czego dotyka. To wszystko powinno stać się przedmiotem badań nowych archiwów – w tym także tych, które dokumentują współczesne zbrodnie wojenne Rosji.

Tematy konferencji:
Archiwum jako praktyka totalitarna i kolonialna oraz dziedzictwo tych praktyk;
Archiwa za Stalina i dla Stalina;
Archiwa Ukrainy;
W jaki sposób relacja centrum-peryferie przejawia się w archiwach oraz w praktykach jej wykorzystywania przez współczesnych historyków; historia kolektywizacji i Hołodomoru oraz historia chłopstwa w radzieckiej polityce agrarnej w Ukrainie w latach 20.-40. XX wieku;
Kolonialny wymiar archiwów Uzbekistanu;
Jak młodzi badacze dostosowują swoje badania w warunkach wojny, rozpowszechniania się perspektywy postkolonialnej oraz ograniczenia dostępu do rosyjskich archiwów;
Prezentacja „integralnego” projektu łączącego zasoby archiwalne różnych organizacji z wykorzystaniem nowoczesnych technologii;
Powstawanie i funkcjonowanie nowych typów źródeł i archiwów w erze technologii cyfrowych;
Prezentacja nowych odkryć archiwalnych.

W konferencji wezmą udział czołowi specjaliści z Niemiec, Włoch, Holandii, Polski, USA, Ukrainy, Francji, Czech i Szwajcarii.

Konferencja odbędzie się w dniach 27-28 marca 2026 roku w Berlinie i będzie transmitowana online z tłumaczeniem symultanicznym na język niemiecki, angielski i rosyjski.

Pełny program konferencji znajduje się w załączniku.

Udział w wydarzeniu wymaga wcześniejszej rejestracji:
https://fienta.com/ru/sixth-conference-roginsky