Unia Literacka

18/09/2026

Jak wyglądałby rynek konsumencki, gdyby działał na takich samych zasadach, jak rynek książki? Jak wyglądałaby produkcja towarów, gdyby cena każdego produktu, już dzień po premierze, była dowolnie rabatowana? I jak odnieśliby się do takich zasad producenci?

Dagmara Leszkowicz-Zaluska w rozmowie z Wiktorem Świetlikiem w Radiu Wnet zwróciła uwagę na to, że brak regulacji i zabezpieczeń doprowadził rynek książki do głębokiego kryzysu strukturalnego. Jednym ze sposobów na przywrócenie równowagi byłoby wprowadzenie jednolitej ceny książki, która gwarantowałaby niezmienną cenę przez rok od premiery, niezależnie od miejsca, gdzie zostałaby kupiona. Mówiła o tym również Joanna Gierak-Onoszko w wywiadzie dla tvp.info - problemem jest cały system, który nie chroni uczestników rynku książki.

Polecamy Państwa uwadze wywiad z Dagmarą Leszkowicz-Zaluską - https://tiny.pl/q81v02rvw
Jak i wywiad z Joanną Gierak-Onoszko -
https://tiny.pl/py934jw_5

17/09/2026

Portal Wirtualnemedia.pl donosi o nowej praktyce stosowanej przez wydawców, którzy zaczynają umieszczać w swoich książkach klauzule zakazujące wykorzystywania ich treści do trenowania systemów sztucznej inteligencji. Pierwszym polskim wydawnictwem, który zdecydował się na taki krok jest Wielka Litera.

"Na stronie redakcyjnej zamieszczamy informację: "Żaden fragment tej książki nie może być wykorzystywany do szkolenia systemów sztucznej inteligencji" – potwierdza Paweł Fąfara, prezes wydawnictwa Wielka Litera."

Brytyjskie stowarzyszenie Society of Autors przeprowadziło ankietę, w której wypowiedziało się 787 pisarzy, tłumaczy, ilustratorów i dziennikarzy. Zdecydowana większość (94%) wypowiedziała się za oznaczaniem autorów treści lub wypłacaniem im wynagrodzenia, jeśli ich utwory zostały wykorzystane do rozwijania generatywnej AI.

Portal Wirtualne Media informował już o tym, że do właścicieli polskich antykwariatów trafiały propozycje hurtowego zakupu publikacji. Kanadyjska firma Zoom Books chciała porównać katalog jednego z antykwariatów z listą ponad 800 tys. poszukiwanych polskich tytułów.

Znane są również szczegóły projektu "Panama", których ujawnienie doprowadziło do wszczęcia postępowania przeciwko firmie Anthtopic. Firma kupowała używane książki, odcinała ich grzbiety, skanowała strony, a następnie niszczyła papierowe egzemplarze. Pozyskane w ten sposób treści miały służyć do szkolenia modeli sztucznej inteligencji.

Internet, będący dotąd podstawowym źródłem danych, coraz bardziej wypełniają treści wygenerowane przez samą AI. Z tego też powodu firmy sięgają po książki, żeby trenować kolejne modele i zapobiec obniżeniu jakości produkowanych przez AI treści.

Cały artykuł można znaleźć tutaj - https://tiny.pl/mrs-dz7k2

16/09/2026

Bardzo ciekawa inicjatywa!

GDZIEŚ W ODLEGŁEJ GALAKTYCE... a właściwie nie tak odległej. W Singapurze powstał krajowy program, który ma wspierać kulturę czytelniczą i zwalczać problem, jakim jest "gnicie mózgu", czyli efekt, jak tworzą treści internetowe pozbawione określonego znaczenia ( ).

💥Cel pomyślanego na pięć lat programu? "Ludzie, którzy pozostaną ciekawi, refleksyjni, wnikliwi i przygotowani do poruszania się w coraz bardziej skomplikowanym świecie".

📚„Chociaż krótkie formy pomagają nam być na bieżąco, czytanie dłuższych tekstów wzmacnia uwagę, myślenie krytyczne i wyobraźnię” - uważa Melissa Tam, szefowa Narodowej Rady Bibliotek w Singapurze.

📖Tworzyć i wzmacniać nawyk codziennego czytania ma krajowa kampania , uruchomiona właśnie przez Narodową Radę Bibliotek. W ramach programu za czytanie na przygotowanej do tego platformie, czytelnicy zbierają wirtualne monety, a te mogą wymienić na dolary.

📙Loh Chin Ee z Narodowego Instytutu Edukacji opisała gamifikację procesu czytania i przekształcenie go w nawyk jako sedno inicjatywy Singapuru.

❗Hasła, jakimi zachęcają twórcy platformy:

⭐„Wystarczy 15 minut dziennie, aby wyrobić sobie nawyk czytania. To mniej więcej czas pomiędzy trzema stacjami metra, oczekiwanie na autobus czy delektowanie się poranną kawą”

⭐„Małe chwile składają się na wielkie historie. Sprawdź, dokąd może cię zabrać codzienne 15 minut czytania!”.

Podoba się Wam?

Polecamy szczególnej uwadze
Biblioteka Analiz
Polska Izba Książki
Polska Izba Wydawców
Unia Literacka
Instytut Książki
Fundacja Powszechnego Czytania
Komisja Europejska w Polsce
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Biblioteka Narodowa
aby zrobić taki program w Polsce. Spieszcie się, bo ubiegnie was dyskont lub inwazyjna sieć sklepów wielobnrażowych ☝️

Więcej w artykule "The Independent" 👇

16/09/2026

Polecamy Państwa uwadze rozmowę Pauli Szewczyk tvp.info z Joanną Gierak-Onoszko, prezeską naszego stowarzyszenia.

To ostatni moment, żeby uratować rynek książki przed zapaścią - mówi Joanna Gierak-Onoszko, uświadamiając nam, jak wiele obszarów tego rynku zostało zaniedbanych. Przypomina też o wielu działaniach podjętych przez Unię Literacką, których celem jest nie tylko uzdrowienie rynku, ale też zadbanie o pisarzy i pisarek, bez pracy których nie powstałaby ani jedna książka.

"Pisarze stają się świadomymi twórcami, bo wiedzą, że bez nich nie będzie literatury, a czytelników i rynek zaleją produkty książkopodobne pisane na kolanie albo przez sztuczną inteligencję – mówi Joanna Gierak-Onoszko w nowym odcinku „PORTALcastu”.

Całą rozmowę można odnaleźć tutaj - https://tiny.pl/py934jw_5

15/09/2026

Znamy laureatki pierwszej edycji Nagrody Literackiej Księgarni Kameralnych. W piątek, 11 września, podczas uroczystej gali na Gdańskich Targach Książki nagrodzono:
Alicję Kobzę, za książkę „Graficzki. Nieopowiedziane historie polskich projektantek grafiki użytkowej 1945–1989” wydanej nakładem Wydawnictwa Karakter. Książka została wyróżniona w kategorii literatura polska dla dorosłych.
Jolę Richter-Magnuszewską, autorkę i ilustratorkę książki „Łąki, murawy, torfowiska. Opowieści turzyc i traw” opublikowanej przez Wydawnictwo Libra.

Serdecznie gratulujemy!

"Nagroda Literacka Księgarni Kameralnych powstała przede wszystkim po to, by zwrócić uwagę na księgarzy pracujących w niezależnych, niesieciowych księgarniach jako na osoby, które znają się na literaturze, opracowują autorską ofertę swoich księgarń i inicjują wydarzenia kulturalne, których odbiorcami są społeczności lokalne zgromadzone wokół księgarń. Drugi powód, to chęć pokazania książek, które niekoniecznie są prezentowane w reklamach z naklejką „bestseller”, ale są ciekawe, wartościowe, dobre literacko i warte uwagi. Takie są książki na długiej liście naszej nagrody oraz na liście nominacji – mówiła Małgorzata Kanownik, Dyrektorka generalna Polska Izba Książki i przewodnicząca jury Nagrody, ogłaszając wyniki konkursu.

Unia Literacka objęła ten konkurs matronatem.

14/09/2026

Dolly Parton, która odeszła pod koniec sierpnia tego roku, była jedną z największych gwiazd muzyki country. Osiągnęła wiele sukcesów muzycznych, a jej nagrania sprzedały się w nakładzie ponad 100 milionów egzemplarzy płyt na całym świecie.
Za swoje największe dziedzictwo uważała inicjatywę Imagination Library, dzięki której rozdała dzieciom ponad 332 miliony darmowych książek. Inspiracją do stworzenia programu był ojciec artystki, Robert Lee Parton, który nigdy nie nauczył się czytać ani pisać.
Program został uruchomiony w 1955 roku w rodzinnym mieście piosenkarki Sevier County w stanie Tennessee, a pierwsze zamówienie obejmowało zaledwie 1760 książek. Z czasem inicjatywa zaczęła obejmować kolejne społeczności, a następnie przekroczyła granice Stanów Zjednoczonych. Program realizowano również w Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Australii i Republice Irlandii. W 2003 roku wysłano milionową książkę, w 2018 roku liczba przekazanych dzieciom egzemplarzy przekroczyła 100 milionów, a w 2023 roku – 200 milionów egzemplarzy.

Zapisane do programu dziecko otrzymywało bezpłatnie jedną książkę każdego miesiąca – od urodzenia aż do ukończenia piątego roku życia. Przesyłka przychodziła pocztą i była adresowana imiennie do małego czytelnika. Z programu mogły korzystać wszystkie dzieci, niezależnie od dochodu rodziców, mieszkające na terenach objętych działalnością Imagination Library.

Po kilku latach wiele dzieci z krajów objętych programem zaczęło nazywać Dolly Parton Book Lady – Panią od książek. Program miał nie tylko zapewnić najmłodszym dostęp do literatury, lecz także pomagać w tworzeniu domowych biblioteczek i zachęcać rodziców do wspólnego czytania z dziećmi.

Więcej informacji o programie znajdziecie na stronie Imagination Library - https://imaginationlibrary.com/

11/09/2026

W finale tegorocznej, trzydziestej edycji Nagrody Literackiej Nike wśród siedmiu znakomitych tytułów znalazły się dwie książki autorstwa naszych członkiń: reportaż „Nie koniec, nie początek. Powojenne wybory polskich Żydów" Anny Bikont (wyd. Czarne) oraz opowieść „Urodziny" Weroniki Murek (wyd. Czarne).

Przewodniczącym jury tegorocznej edycji jest Witold Bereś, dziennikarz, scenarzysta filmowy, eseista, autor m.in. biografii Jerzego Pilcha. O tym, kto otrzyma najbardziej prestiżową polską nagrodę literacką, zdecydują również: Anna Arno (poetka i eseistka), Bogdan Białek (poeta), Andrzej Brzeziecki (historyk, publicysta), Zbigniew Mentzel (prozaik i eseista), Natasza Parzymies (reżyserka, scenarzystka), Radosław Romaniuk (literaturoznawca, biograf) i Katarzyna Sawicka-Mierzyńska (literaturoznawczyni).

Uroczysta gala, podczas której poznamy laureata bądź laureatkę 30. edycji Nagrody Literackiej „Nike” odbędzie się 4 października w gmachu Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. Zwycięzca lub zwyciężczyni otrzyma 100 tys. zł i statuetkę zaprojektowaną przez Gustawa Zemłę.

Z finałowej siódemki Nike najważniejszą książkę wybierają również czytelnicy i czytelniczki.
Plebiscyt Nike Czytelników i konkurs na recenzję trwają do niedzieli 27 września 2026 r. do godz. 23:59. Nazwisko laureata bądź laureatki czytelników zostanie ogłoszone 3 października na łamach Gazeta Wyborcza

Serdecznie gratulujemy nominowanym!

10/09/2026

„Być może więc jęczenie jest immanentną cechą pisarską” - pisze Krzysztof Varga („Remigiusz Mróz świetnie zarabia, a mimo to cierpi męki. To wiele mówi o losie pisarzy”, Newsweek, 05.09.26), komentując tekst Ingi Iwasiów o ekonomicznej sytuacji twórców („Każdy może narzekać na ceny paliwa, ujawniać paragony z drogich wakacji. Tylko pisarzom nie wypada jęczeć”, Wyborcza, 24.08.26).

Dowiadujemy się od Vargi, że pisarze „jęczą”, „marudzą”, cierpią na „deficyt uznania” i nie potrafią pogodzić się z prawami rynku. Można odnieść wrażenie, że zamiast rozmawiać o warunkach pracy, umowach, wynagrodzeniach i zabezpieczeniu socjalnym twórców, wystarczy uznać całe środowisko za grupę sfrustrowanych autorów, którzy sprzedają za mało i mają o to pretensje do świata.

Inga Iwasiów, profesor literaturoznawstwa, pisarka i członkini Unii Literackiej, odpowiada („Pisarze się mazgają, nie to co chłopaki”, Wyborcza, 09.09.26) bez owijania: „Czysta demagogia” i pokazuje, na czym ta demagogia polega.
Varga przypisuje jej twierdzenie, że „pisarze są pogardzani przez naród”, choć nie taką tezę stawiała. „W celu udowodnienia swej tezy przekręca sens użytych przeze mnie porównań” – pisze Iwasiów.

Podobnie łatwo postulaty dotyczące uczciwych umów, wynagrodzeń czy zabezpieczenia socjalnego sprowadzić do urażonego ego tych, którym nie udało się sprzedać tylu książek co Remigiuszowi Mrozowi. Sam Mróz, również członek UL, jest tu przykładem spektakularnego sukcesu rynkowego, a nie argumentem przeciwko zmianom systemowym.

„Warto zadbać o twórczość mniej sprzedażną, jeśli zgodzimy się, że ma znaczenie” – podsumowuje Iwasiów.

W Unii Literackiej właśnie z tego założenia wychodzimy. Wartość literatury nie zależy wyłącznie od wyników sprzedaży. Nie domagamy się gwarancji sukcesu ani wyłączenia książek spod działania rynku. Uważamy jednak, że także autorzy, których książki sprzedają się w mniejszych nakładach, mają prawo mówić o warunkach swojej pracy i dążyć do ich poprawy.

Rozmowa o pracy nie jest zatem jęczeniem, lecz po prostu ważną rozmową.

fot. Inga Iwasiów, Krzysztof Varga. (Fot. Dawid Żuchowicz, Albert Zawada / Agencja Wyborcza.pl)

Pełna treść polemiki:

https://wyborcza.pl/duzyformat/7,127290,32977443,iwasiow-kazdy-moze-narzekac-na-ceny-paliwa-ujawniac-paragony.html =S.index-K.C-B.1-L.2.duzy

https://www.newsweek.pl/opinie/przypadek-remigiusza-mroza-ujawnia-prawde-o-ciezkim-losie-pisarzy/9cqj9ys

https://wyborcza.pl/duzyformat/7,127290,33014615,iwasiow-do-vargi-pisarze-sie-mazgaja-nie-to-co-chlopaki.html =S.TD-K.C-B.2-L.1.duzy

09/09/2026

Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej przeprowadziła badanie dotyczące czasu wolnego Polek i Polaków, pytając 938 pełnoletnich mieszkańców Polski, ile mają wolnego czasu, jak go wykorzystują oraz z kim najchętniej go spędzają.
Wyniki przedstawiono w komunikacie „Czas wolny Polaków” opracowanym przez Darię Litwin.

Okazuje się, że czytanie książek jest najczęściej deklarowanym sposobem spędzania wolnego czasu przez Polki i Polaków. Co więcej, od 2010 roku odsetek osób wskazujących lekturę wzrósł z 18 do 27 proc. W tym samym czasie wyraźnie spadła popularność oglądania telewizji.

Szczególnie często lekturę jako sposób spędzania wolnego czasu wskazują kobiety: 39 proc. badanych, mieszkańcy największych miast: 46 proc. oraz osoby z wyższym wykształceniem: 42 proc. Oczywiście deklaracja czytania w wolnym czasie nie mówi nam jeszcze wszystkiego o kondycji czytelnictwa. Pokazuje jednak, że książka konkuruje o naszą uwagę z internetem, telewizją, sportem i wieloma innymi formami odpoczynku i często zajmuje pierwsze miejsce.

To dobra wiadomość i jednocześnie ważny argument w rozmowie o miejscu książki w życiu społecznym.
Skoro książki są dla tak wielu osób jednym z podstawowych sposobów odpoczynku, rozrywki, zdobywania wiedzy i kontaktu z kulturą, warto pamiętać, że nie powstają same. Za każdą z nich stoi praca autora lub autorki, a także redaktorów, tłumaczy, ilustratorów, korektorów i wielu innych osób związanych z rynkiem wydawniczym. Dlatego rozmowa o czytelnictwie nie powinna kończyć się na pytaniu: „Ilu Polaków czyta?”. Równie ważne jest pytanie o to, w jakich warunkach powstają książki, które później trafiają w ręce czytelników.

Cieszy nas wzrost zainteresowania literaturą. Chcielibyśmy, żeby wraz z nim rosła również świadomość wartości pracy ludzi, dzięki którym literatura może powstawać.

Źródło: badanie CBOS „Aktualne problemy i wydarzenia”, przeprowadzone 2-12 lipca 2026 r. na próbie 938 dorosłych mieszkańców Polski. https://www.cbos.pl/PL/publikacje/raporty_tekst.php?id=7249

08/09/2026

Ogłoszono Listę Skarbów Muzeum Książki Dziecięcej za rok 2025.
To konkurs, w ramach którego wybierane są najlepsze książki dla dzieci i młodzieży za poprzedni rok, znajdujące się w zbiorach Muzeum Książki Dziecięcej m.st. Warszawy.
W tym roku jury składające się z pracowników Muzeum Książki Dziecięcej wytypowało najlepsze książki w kategoriach:

📕 Najlepsze książki polskie
📘 Najlepsze książki zagraniczne tłumaczone na język polski
📗 Nostalgia

Tytułem najlepszej książki polskiej za rok 2025 odznaczono 12 znakomitych utworów w tym aż trzy autorstwa pisarzy zrzeszonych w Unii Literackiej:

🔸„Bajtowe wersety” - Marcin Szczygielski, ilustracje: Jacek Ambrożewski; wyd: Wydawnictwo Dwie Siostry
🔸 „Jak to działało? Mechanizmy Zamku w Malborku” - tekst książki przygotowany przez Elżbietę Pałasz na podstawie tekstu Ryszarda Rząda ; koncepcja publikacji: Aleksandra Sobczak, Ryszard Bienert; ilustracje: Agata Królak]; wyd: Muzeum Zamkowe w Malborku (Malbork)
🔸 „Latawiec” - Barbara Kosmowska; ilustracje: Emilia Dziubak; wyd: Wydawnictwo AGORA

Serdecznie gratulujemy wszystkim docenionym autorom i osobom współtworzącym książki dla najmłodszego czytelnika!