Tradycje Polskiego Towarzystwa Historycznego (PTH) sięgają 1886 r., kiedy we Lwowie powstało Towarzystwo Historycznego, którego celem było wzbudzanie i popieranie rozwoju nauki historycznej. ukazał się pierwszy numer Kwartalnika Historycznego, periodyku historycznego, który drukowany jest do chwili obecnej. Z czasem TH rozszerzało swój zasięg terytorialny i skład. Tworzono koła, m.in. w 1913 r. zo
rganizowano koło TH w Krakowie. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. środowisko polskich historyków podjęło działania, których celem był utworzenie ogólnopolskiej organizacji zawodowej. W 1924 r. powstało PTH, które zaczęło reprezentować całą polską naukę historyczną. Pierwsze Walne Zgromadzenie Delegatów PTH odbyło się we Lwowie 20 II 1925 r. W 1939 r. PTH posiadało 12 oddziałów w całej Polsce. Po 1945 r. PTH wznowiło działalność. Nie było to łatwe, gdyż nowe władze niechętnie przyjmowały inicjatywy powstawania niezależnych i opiniotwórczych organizacji społecznych o zasięgu ogólnokrajowym. W celu marginalizowania roli PTH w 1953 r. utworzono Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, który miał przejąć rolę centralnej instytucji koordynującej badania z zakresu historii. Zasygnalizowane trudności nie zahamowały procesu rozwoju PTH. W 1945 r. reaktywowano oddziały w Krakowie, Łodzi i Warszawie. Struktury PTH tworzono również na emigracji, w Wielkiej Brytanii. W 1947 r. działalność wznowił Zarząd Główny PTH. Stabilizację sytuacji wokół Towarzystwa przyniosła polityczna „odwilż” w Polsce. W 1956 r. nowym prezesem ZG PTH został profesor Stanisław Herbst. PTH zaczęło dynamicznie rozwijać struktury terenowe, i ostatecznie przejęło rolę najważniejszego reprezentanta polskich historyków . W takiej atmosferze powstawały struktury włocławskiego Oddziału. Do zebrania założycielskiego doszło 10 V 1956 r. Wśród założycieli znalazło się wielu przedstawicieli lokalnej inteligencji. Pierwszym prezesem został Józef Arentowicz. Oddział blisko współpracował ze środowiskiem historyków z UMK w Toruniu. W pierwszych dziesięcioleciach udało się zrealizować szereg ciekawych przedsięwzięć naukowych i popularnonaukowych. Najważniejszą formą pracy było organizowanie zebrań naukowych. Do Włocławka zapraszano naukowców z Torunia, Warszawy, Łodzi i wielu innych miejscowości. Wielu z historyków, którzy przyjeżdżali do Włocławka po latach stało się niekwestionowanymi autorytetami naukowymi, wybitnymi i powszechnie znanymi polskimi historykami. Kryzys w działalności pierwszego włocławskiego Oddziału przyszedł po utworzeniu województwa włocławskiego. Władze partyjne promowały powstawanie stowarzyszeń lokalnych o zasięgu wojewódzkim. W 1979 r. powołano do życia Włocławskie Towarzystwo Naukowe, które przyciągnęło do siebie również członków PTH. Problem pogłębiło wprowadzenie w 1981 r. stanu wojennego, w wyniku, którego zawieszono pracę stowarzyszeń na wiele miesięcy. Ostatecznie Oddział przestał funkcjonować. Pozostawił po sobie jednak duży dorobek, m.in. w zakresie wydania, wspólnie z Oddziałem PTH w Inowrocławiu, szeregu tomów „Ziemi Kujawskiej”. Na przełomie 1999 i 2000 r. we Włocławku pomysł założenia nowych struktur PTH. W końcu 2000 r. uruchomiono Koło PTH przy Oddziale PTH w Toruniu. Powrócono do tradycji pierwszego Oddziału w zakresie współpracy ze środowiskami historyków z Torunia i Inowrocławia. Pierwszym prezesem został Tadeusz Rejmanowski. Koło, następnie Oddział, również współtworzyło lokalne życie naukowe i kulturalne. W latach 2000-2011 udało się zrealizować wiele projektów naukowych, popularnonaukowych, projektów w zakresie edukacji regionalnej i promocji historii i PTH.
