07/09/2026
Siatkówka jest wystawiona na światło przez cały czas, kiedy nie śpimy. Ma przy tym bardzo intensywny metabolizm i zawiera lipidy, które łatwo ulegają utlenianiu. Te trzy rzeczy razem czynią z niej miejsce szczególnie podatne na stres oksydacyjny.
Stąd pytanie, czy odpowiednio dobrane składniki odżywcze i przeciwutleniacze mogą ograniczać następstwa fotouszkodzenia fotoreceptorów. Odpowiedź nie jest jedna dla całego tematu: zależy od rodzaju substancji, od dawki i od modelu badawczego.
Barwnik, który rozpuszcza się w wodzie
Maczużnik bojowy (Cordyceps militaris) to grzyb jadalny o znaczeniu leczniczym. Od dawna jest wykorzystywany w tradycyjnej medycynie chińskiej, a współcześnie także w żywności funkcjonalnej i w suplementach diety.
Jego barwniki są nietypowe. Kordyksantyny to rozpuszczalne w wodzie barwniki karotenoidowe, a więc różniące się właściwościami od typowych karotenoidów lipofilowych. Powstają jako metabolity wtórne i występują zarówno w owocnikach, jak i w grzybni.
Barwnik plamki żółtej u człowieka tworzą przede wszystkim ksantofile: luteina, zeaksantyna i mezo-zeaksantyna. Ich podaż może wpływać na gęstość optyczną barwnika plamki, dlatego ksantofile i karotenoidy są szeroko badane jako składniki chroniące plamkę przed stresem oksydacyjnym i wspomagające funkcje wzrokowe. Kordyksantyny obecne w owocnikach C. militaris wykazują ogromny potencjał w tym kierunku.
Wyniki doświadczeń z udziałem gryzoni
W badaniu przedklinicznym oceniono bogaty w karotenoidy, rozpuszczalny w wodzie ekstrakt z owocników maczużnika bojowego. Zwierzęta wystawiono na światło uszkadzające siatkówkę, a podawanie ekstraktu ograniczało pogorszenie parametrów widzenia funkcjonalnego.
Oceniano ostrość wzroku (VA) oraz funkcję czułości na kontrast (VCSF) z wykorzystaniem odruchu optomotorycznego (OMR). W cytowanym badaniu stosowano dawkę 10 mg/kg dwa razy na dobę.
Zmiany widać było również w samej siatkówce. Zmniejszyła się apoptotyczna śmierć komórek i glejoza komórek Müllera, słabsze było ścieńczenie zewnętrznej warstwy jądrowej, a stężenie zredukowanego glutationu wróciło częściowo do wartości wyjściowych. Obniżenie zawartości glutationu jest jednym z istotnych elementów zaburzenia równowagi oksydacyjno-redukcyjnej przy fotouszkodzeniu siatkówki.
Drugie doświadczenie dotyczyło uszkodzonego nerwu wzrokowego
W kolejnym badaniu z udziałem gryzoni z uszkodzonym nerwem wzrokowym opisano działanie regeneracyjne. Po trzydziestu dniach podawania maczużnika bojowego w diecie stwierdzono regenerację nerwu.
To jest wynik przedkliniczny, tak samo jak poprzedni. Mówi o zwierzętach w kontrolowanych warunkach doświadczenia, nie o pacjentach i nie o suplemencie z półki.
Czego o kordyksantynach nie wiadomo
Nie ustalono, czy po podaniu doustnym wchłaniają się w postaci niezmienionej, czy osiągają siatkówkę i czy utrzymują się w niej w stężeniach wystarczających do wywołania bezpośredniego efektu antyoksydacyjnego.
Nie wiadomo również, w jakim stopniu działanie ekstraktu wynika z samych kordyksantyn, a w jakim ze współdziałania pozostałych składników. Ekstrakty z maczużnika bojowego zawierają obok nich kordycepinę, pochodne adenozyny, polisacharydy, analogi ergosterolu, mannitol, peptydy oraz enzymy fibrynolityczne.
Do tego skład ekstraktu zależy od szczepu, sposobu uprawy, warunków środowiskowych, stadium rozwoju owocników i zastosowanej metody ekstrakcji. Dwa preparaty z tego samego gatunku mogą się od siebie istotnie różnić, więc porównywanie ich aktywności wymaga dokładnej charakterystyki chemicznej i standaryzacji.
⚠️ ZASTRZEŻENIA
⚠️ Opisane wyniki pochodzą z badań przedklinicznych na zwierzętach. Nie przenosi się ich wprost na warunki panujące w organizmie człowieka.
⚠️ Ekstrakt z maczużnika bojowego to suplement diety lub żywność funkcjonalna, nie lek. Nie zastępuje leczenia okulistycznego.
⚠️ Pogorszenie widzenia, ubytki w polu widzenia i zmiany w plamce żółtej wymagają diagnostyki u okulisty, a nie suplementacji.
⚠️ W chorobach przewlekłych, w trakcie przyjmowania leków, w ciąży i w okresie karmienia oraz u dzieci — najpierw konsultacja z lekarzem.
⚠️ Ekstrakty z maczużnika bojowego zawierają enzymy fibrynolityczne, dlatego szczególna ostrożność u osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe.
⚠️ Dawka podana wyżej pochodzi z cytowanego doświadczenia na zwierzętach i nie jest zaleceniem dla człowieka.
⚠️ Zanim będzie można mówić o zastosowaniu u ludzi, potrzebne są badania farmakokinetyczne, toksykologiczne i kliniczne, w tym ocena bezpieczeństwa długotrwałego stosowania.
Przy pracy do późna odkładam co jakiś czas okulary i patrzę w okno, na drzewa po drugiej stronie ulicy. Kordyksantyny mają jeszcze przed sobą całą drogę od modelu zwierzęcego do człowieka. Przerwa w patrzeniu w ekran działa od zaraz.
🙂
