23/05/2025
Kobieta, której historię i dokonania warto dzisiaj przypomnieć - 23 maja to dzień urodzin Marii Konopnickiej 🌷
183 lata temu, 23 maja 1842 roku, w Suwałkach przyszła na świat Maria Konopnicka z domu Wasiłowska - polska poetka i nowelistka okresu pozytywizmu, krytyk literacki, publicystka i tłumaczka. Wielu z nas wychowało się na jej "Sierotce Marysi" i wzruszało losami dzieci i konia z "Naszej szkapy"...
Matka wcześnie zmarła, a Marię oraz jej rodzeństwo wychowywał ojciec - prawnik z wykształcenia, a przy tym znawca i miłośnik literatury pięknej. Wychowywał córki w tradycji chrześcijańskiej. Atmosfera powagi, żarliwego patriotyzmu i surowych nauk moralnych miała duży wpływ na Marię. W latach 1855–1856 uczyła się z siostrą na pensji sióstr sakramentek w Warszawie, gdzie poznała Elizę Orzeszkową i zaprzyjaźniła się z nią.
10 września 1862 r. w kościele św. Mikołaja w Kaliszu Maria Wasiłowska poślubiła Jarosława Konopnickiego herbu Jastrzębiec, któremu urodziła ośmioro dzieci (dwoje umarło w dzieciństwie). Marii nie odpowiadała jednak rola gospodyni domowej, a Jarosławowi nie podobały się literackie zainteresowania żony, która zadebiutowała i zaczęła pisać właśnie w czasie trwania ich małżeństwa. Ostatecznie postanowiła sama zadbać o dzieci i siebie i w 1876 roku rozstała się z mężem, przeniosła z dziećmi do Warszawy, gdzie mieszkała do 1890 r. Mimo rozstania Konopnicka nie zerwała kontaktów z Jarosławem; wysłała mu pieniądze na podróż do Krakowa na jubileusz swej twórczości.
Poetka zaczęła pracę w stolicy, udzielając korepetycji. W 1878 nagle zmarł jej ojciec. W tym też roku zaczęła uczestniczyć w konspiracyjnych i jawnych akcjach społecznych. W 1882 odbyła podróż do Austrii i Włoch. Dzieliła swoje dzieci na trójkę „złą” i „dobrą”; w pewnym momencie postanowiła się od nich uniezależnić. Gdy najmłodsza córka została posłana do szkoły, Konopnicka wyniosła się ze stolicy i od tego czasu dzieci odwiedzała, wspomagała finansowo i korespondowała, ale czas wykorzystywała na swój rozwój, spędzała go między innymi w Wenecji, Zakopanem, Monachium czy Krakowie. Ludwik Krzywicki nazywał Konopnicką z tamtego okresu „niewiastą mocno kochliwą”, a jej nazwisko łączono z wieloma mężczyznami.
Na 25-lecie pracy pisarskiej (1903) Konopnicka otrzymała w darze narodowym dworek w Żarnowcu koło Krosna na Pogórzu Karpackim.
Pierwsze spotkanie z Marią Dulębianką, malarką, miało miejsce najpóźniej w 1886 roku. Według niektórych autorów, kobiety przez następne dwadzieścia lat były partnerkami życiowymi. 8 września 1903 r. Dulębianka wprowadziła się razem z Konopnicką do dworku w Żarnowcu, gdzie miała swoją pracownię. Razem odbywały podróże do Austrii, Francji, Niemiec, Włoch i Szwajcarii, których klimat służył zdrowiu Konopnickiej. Najnowsza biografia Konopnickiej - "Dezorientacje" autorstwa Magdaleny Grzebałkowskiej, zgodnie z tytułem traktuje przyjaźń obu kobiet jednoznacznie - jako związek homoseksualny, na co nie ma żadnych dowodów. Cóż, takie mamy czasy :-)
Maria Konopnicka debiutowała w 1870 w Kaliszu wierszem W zimowy poranek ogłoszonym pod pseudonimem „Marko” w dzienniku „Kaliszanin”. Cykl lirycznych wierszy "W górach" zamieścił rok później „Tygodnik Ilustrowany”. Bardzo szybko jej twórczość poetycka przepełniona patriotyzmem i szczerym liryzmem, stylizowana „na swojską nutę” zdobyła powszechne uznanie. Nowele pisała od początku lat osiemdziesiątych XIX wieku aż do śmierci. Zaczęło się od dziennikarskich doświadczeń Konopnickiej, w czasie redagowania przez nią „Świtu”. Początkowo czerpała inspiracje z doświadczeń Prusa, Orzeszkowej, a następnie rozwinęła własne pomysły w dziedzinie małych form. Nowela "Dym" opublikowana została w 1893. Maria Konopnicka zajmowała się także krytyką literacką, którą uprawiała od 1881, początkowo na łamach „Kłosów”, „Świtu”, „Gazety Polskiej”, „Kuriera Warszawskiego”, następnie w wielu innych pismach. Do 1890 przeważały artykuły recenzyjne o tekstach współczesnych autorów polskich i zagranicznych. Konopnicka jest znana z części swojego dorobku obejmującego prozę i tworzonego dla dzieci.
Utwory Konopnickiej dla dzieci ogłaszane od 1884, eliminujące natrętny dydaktyzm, rozbudzające wrażliwość odbiorców były nowością w tej dziedzinie pisarstwa. Utwory Konopnickiej zawierają protest przeciwko niesprawiedliwości społecznej i ustrojowi niosącemu ucisk i krzywdę. Nacechowane są patriotyzmem, liryzmem i sentymentalizmem. Konopnicka współpracowała z wydawnictwami, prasą krajową, organizacjami społecznymi trzech zaborów, a także uczestniczyła w międzynarodowym proteście przeciwko prześladowaniu dzieci polskich we Wrześni (1901–1902).
Brała udział w walce o prawa kobiet, akcji potępiającej represje władz pruskich, w pomocy na rzecz więźniów politycznych i kryminalnych. Maria Konopnicka zmarła na zapalenie płuc 8 października 1910 w sanatorium „Kisielki” we Lwowie. Została pochowana 11 października 1910 na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie, w Panteonie Wielkich Lwowian.
Maria Konopnicka, Warszawa 1879 rok / Muzeum Marii Konopnickiej w Suwałkach
