28/10/2026
W Zakopanem spędziła ostatnie lata życia. Mieszkała w niewielkim drewnianym domku przy ulicy Małe Żywczańskie, a po śmierci spoczęła na Nowym Cmentarzu przy ulicy Nowotarskiej. Niewielu turystów przemierzających dziś miasto zdaje sobie sprawę, że właśnie tutaj zakończyła życie Olga Drahonowska-Małkowska, jedna z najważniejszych postaci w historii polskiego harcerstwa.
Nazywano ją „Gaździną”. Nie bez powodu. Związała swoje życie z Podhalem, a gdy w 1913 roku przyjechała do Zakopanego na leczenie, nie mogła przypuszczać, jak mocno zwiąże się z tym miejscem. Cierpiała na chorobę płuc, a pobyt pod Tatrami miał pomóc jej odzyskać zdrowie. Właśnie tutaj wyszła za mąż za Andrzeja Małkowskiego, jednego z twórców polskiego skautingu.
Olga nie była jednak kobietą, która potrafiła usiedzieć bezczynnie. Kiedy wybuchła I wojna światowa, jej mąż wyruszył do Legionów, a ona pozostała w Zakopanem. Zamiast ograniczyć się do własnych spraw, zaangażowała się w pomoc mieszkańcom. Organizowała skautową pocztę, pomoc przy żniwach dla góralek, ochronkę dla opuszczonych dzieci oraz miejsce, w którym ubodzy mogli otrzymać posiłek.
Powstała także tak zwana Herbaciarnia. Skautki podawały tam jedzenie, niekiedy bezpłatnie, i opiekowały się dziećmi z okolicy. W niedziele organizowano przedstawienia teatrzyku lalkowego. W czasie, gdy wojna zabierała ludzi do wojska, a codzienne życie stawało się coraz trudniejsze, Olga próbowała stworzyć dla mieszkańców namiastkę bezpieczeństwa.
Zakopane stało się również miejscem działalności konspiracyjnej jej męża i współpracujących z nim skautów. W lutym 1915 roku, po wykryciu przez władze austriackie tajnych składów broni, Olga i Andrzej musieli uciekać. Dzięki ostrzeżeniu otrzymanemu od górali uniknęli aresztowania. Opuścili kraj i przez Szwajcarię dotarli do Stanów Zjednoczonych.
Jej życie nie było więc spokojną opowieścią o pracy wychowawczej. Była w nim choroba, wojna, ucieczka, rozłąka z ojczyzną i konieczność rozpoczynania wszystkiego od nowa. Mimo to przez kolejne dekady poświęcała się dzieciom i młodzieży. Zakładała szkoły instruktorskie, organizowała placówki opiekuńcze i rozwijała harcerstwo także poza granicami Polski.
Do kraju wróciła na stałe w 1961 roku. Trzy lata później osiadła w Zakopanem, które znała jeszcze z młodości. Zamieszkała przy ulicy Małe Żywczańskie 17A. Tam spędziła ostatnie lata życia i tam zmarła 15 stycznia 1979 roku, mając 90 lat.
Jej grób znajduje się na Nowym Cmentarzu w Zakopanem. Nad nim wznosi się pomnik poświęcony twórcom polskiego harcerstwa, wykonany przez zakopiańskiego rzeźbiarza Henryka Burzca.
Dzisiaj Olga Drahonowska-Małkowska jest pamiętana przede wszystkim jako współtwórczyni polskiego harcerstwa i osoba związana z hymnem harcerskim. Warto jednak pamiętać również o jej zakopiańskim rozdziale życia — o kobiecie, która w trudnym czasie wojny pomagała góralom, dzieciom i potrzebującym, a pod Tatrami pozostawiła ślad znacznie trwalszy niż wspomnienie o dawnym pobycie leczniczym.
To właśnie w Zakopanem, z dala od wielkich politycznych salonów, jej idea harcerskiej służby przybrała bardzo konkretną postać: pomocy ludziom, którzy znaleźli się w potrzebie.