12/05/2026
Dzień ptaków wędrownych: kiedy światło gasi ich kompas
Wiele ptaków wędrownych podróżuje nocą. Ciemność nie jest dla nich pustką, ale środowiskiem orientacji. Pozwala im korzystać z gwiazd, horyzontu, naturalnego rytmu światła i ciemności oraz pola magnetycznego Ziemi. Ptaki wykorzystują pamięć krajobrazu, Słońce, pole magnetyczne oraz gwiazdy, a nocne migracje są szczególnie częste u mniejszych gatunków. Szacuje się, że dwie trzecie ptaków wędrownych odbywa długodystansowe loty właśnie pod osłoną ciemności.
Problem zaczyna się wtedy, gdy noc przestaje być nocą. Sztuczne światło nocą, czyli ALAN, rozjaśnia niebo, zasłania gwiazdy i tworzy dla ptaków świetlne pułapki. Raport IUCN “The World at Night” wskazuje, że ptaki są poważnie dotknięte zanieczyszczeniem światłem. Nocne światła mogą zaburzać ich nawigację podczas migracji, dezorientować je i przyciągać ku jasnym źródłom światła.
To zjawisko jest dobrze znane w miastach położonych na ważnych trasach migracyjnych. Oświetlone budynki, reklamy, wieże i łuny miejskie przecinają nocne szlaki przelotu. Ekologiczne zanieczyszczenie światłem zmienia naturalny reżim światła w ekosystemach. Śmierć migrujących ptaków wokół silnie oświetlonych konstrukcji jest jednym z katastrofalnych skutków.
Badania Winger i in. z 2019 roku pokazują, że gatunki wydające nocne nawoływania w locie są bardziej narażone na zderzenia z budynkami. Światło nie tylko przyciąga ptaki, ale może też zaburzać ich zachowania społeczne podczas migracji. Jednym z najbardziej obrazowych przykładów jest nowojorska instalacja Tribute in Light. Ptaki zlatywały się stadami, krążyły wokół reflektorów i wydawały głosy, a po wyłączeniu świateł stada się rozpraszały.
Dlatego ochrona ciemnego nieba to nie tylko sprawa astronomii. To także ochrona migracji, bioróżnorodności i nocnych procesów, których często nie widzimy, ale od których zależy życie wielu gatunków.
Co można zrobić? W okresach migracji warto wyłączać zbędne światła po zmroku, ograniczać całonocne iluminacje budynków, reklam i ogrodów, zasłaniać okna w wysokich budynkach, kierować światło wyłącznie w dół, stosować oprawy osłonięte, ciepłą barwę światła i czujniki ruchu zamiast świecenia przez całą noc. Dobrze zaprojektowane oświetlenie nie oznacza ciemności niebezpiecznej dla ludzi. Oznacza mniej światła zmarnowanego, mniej łuny nad miastami i mniej pułapek dla zwierząt.
Dla ptaków wędrownych ciemna noc jest mapą. Nie odbierajmy im jej.
