13/02/2025
Sobiborski Park Narodowy – nasza wspólna szansa! 🌿
Zapoznajcie się z tym opracowaniem – dowiecie się dlaczego warto, aby powstał Sobiborski Park Narodowy! W bardzo dużym skrócie:
🌿Lasy Sobiborskie to jeden z najcenniejszych przyrodniczo obszarów w Polsce!
To dom dla rzadkich i zagrożonych gatunków, takich jak:
🟢 żółw błotny – największa populacja w Polsce,
🟢 puszczyk mszarny – wyjątkowy ptak, którego pierwsze lęgi w Polsce stwierdzono właśnie tutaj,
🟢 gadożer – jeden z najrzadszych ptaków drapieżnych w Polsce, aż 75% krajowej populacji tego niezwykłego orła gnieździ się właśnie w Lasach Sobiborskich,
🟢 bóbr europejski, ryś, bocian czarny, kumak nizinny,
🟢 a także unikalne rośliny, m.in. lipiennik Loesela czy aldrowanda pęcherzykowata.
---------------English version below--------------------
Woźniak B., Woźniak Patrycja. 2024. Walory przyrodnicze Lasów Sobiborskich w kontekście zasadności powołania na tym obszarze parku narodowego. Towarzystwo dla Natury i Człowieka, Warszawa, Lublin.*
Zdjęcie na okładce/projekt okładki: Michał Rycak
Autorzy zdjęć do raportu: Sylwester Aftyka, Tomasz Chodkiewicz, Dariusz Jankowski, Oliwia Karpińska-Zegarek, Tomasz Kawiak, Marek Keller †, Mieczysław Kozioł, Jarosław Krogulec, Robert Miedziocha, Krzysztof Mróz, Jakub Orłowski (Inspektor Bywak), Mateusz Pawelec, Michał Rycak, Romina Sęk, Lars Smith, Grzegorz Tabaczyński, Przemysław Tabor, Sebastian Tylkowski, Bartłomiej Woźniak, Patrycja Woźniak, Sebastian Woźniczko
Redakcja: Krzysztof Gorczyca
Link do publikacji: ekolublin.pl/sobibor
Marek Keller, Magdalena Pietrasz, Piotr Tomasik, Paweł Zielonka
Oto on, zapowiadany od jakiegoś czasu i gotowy pierwszy z dwóch raportów na temat Sobiborskiego Parku Narodowego. Na 139 stronach opisujemy w nim, dlaczego jedynie objęcie tego obszaru najwyższą, spójną jeśli chodzi o cele formą ochroną przyrody, pozwoli go ochronić dla przyszłych pokoleń. Po słowie wstępu, w którym opisujemy podstawy powstania raportu, w tym historię idei powołania parku narodowego w Lasach Sobiborskich, w której nie mogło zabraknąć prof. Dominika Fijałkowskiego, który jako pierwszy mówił o potrzebie jego powołania, jak również dr Marka Kellera, ojca naszych badań, przeszliśmy do konkretów. Lasy Sobiborskie w naszym opracowaniu obejmują obszar 49303,8 ha w większości znajdujący się pod zarządem Nadleśnictwa Sobibór, ale również Nadleśnictwa Włodawa. Na terenie Lasów Sobiborskich stwierdzono aż 18 cennych siedlisk z Załącznika II Dyrektywy Siedliskowej. Wśród nich do najcenniejszych, bo zajmujących duże powierzchnie należy wymienić torfowiska przejściowe (kod 7140), bory bagienne oraz brzeziny bagienne (kod 91D0). Stwierdzono tu 149 cennych gatunków roślin kwiatowych i paprotników oraz 105 cennych gatunków zwierząt. Wśród nich na szczególne wyróżnienie zasługują aldrowanda pęcherzykowata (Aldrovanda vesiculosa), wierzba lapońska (Salix lapponum), iglica mała (Nehalennia speciosa), przeplatka aurinia (Euphydryas aurinia), strzebla błotna (Rhynchocypris percnurus), kumak nizinny (Bombina bombina), oraz będące gatunkami flagowymi tego obszaru żółw błotny (Emys orbicularis) i puszczyk mszarny (Strix nebulosa), jak również gatunek zwornikowy, bóbr europejski (Castor fiber), bez którego istnienie tak ogromnej bioróżnorodności na tak niewielkim obszarze nie byłoby możliwe. Znajduje się tu aż 17 form powierzchniowej ochrony przyrody, w tym siedem rezerwatów, ponadto 43 strefy ochrony wokół miejsc rozrodu powołane dla 6 najcenniejszych gatunków oraz duży obszar (ponad 2000 ha) wyłączony z użytkowania, który staraliśmy się oszacować na podstawie dostępnych danych. Analiza stopnia ochrony najważniejszych gatunków i niektórych siedlisk doprowadziła jednak do wniosku, że to jest zbyt mało, by na dłuższą metę zachować wysoką bioróżnorodność wszystkich gatunków priorytetowych. Dlaczego? Bo zagrożeń jest dużo. Najważniejszym jest zaburzenie stosunków wodnych spowodowane zmianami klimatycznymi, ale również działaniami melioracyjnymi, które nastąpiły w ostatnich latach oraz intensyfikacją nielegalnego niszczenia tam bobrowych. Starania nadleśnictw, RDOŚ w Lublinie, Zespołu Lubelskich Parków Krajobrazowych w celu przytrzymania wody na tym obszarze, nie kompensują zdecydowanie strat. Kolejnym zagrożeniem jest presja ze strony inwazyjnych gatunków obcych roślin i zwierząt np.: czeremchy amerykańskiej (Prunus serotina), sumika karłowatego (Ameiurus nebulosus) oraz jenota euroazjatyckiego (Nyctereutes procyonoides). Opisujemy też trudności, jakie stoją przed leśnikami gospodarującymi na tym obszarze i dochodzimy do wniosku, że realizacja idei zrównoważonego rozwoju jest tu niemożliwa i tracą na tym zarówno potrzeby przyrodnicze, jak również gospodarcze, a co za tym idzie społeczne. Następnym zagrożeniem jest presja ze strony nieodpowiedzialnej turystyki, która doprowadza do zaburzenia spokoju podczas rozrodu najcenniejszych tutejszych gatunków. Opisujemy również z jakiego powodu giną cenne gatunki podając na przykład przypadek kłusownictwa na najważniejszym chyba gatunku ratującym tutejsze bagna przed wyschnięciem, czyli bobrze, ale też dziwne przypadki śmiertelności wilka szarego (Canis lupus). Następnie opisujemy zagrożenia związane z nieodpowiedzialnymi inwestycjami na gruntach znajdujących się poza zarządem nadleśnictw, które też lokalnie pozbawiają miejscową ludność najcenniejszego ich zasobu, jakim jest przyroda. Na sam koniec znajduje się rozdział, w którym opisujemy, jak spolaryzowanie zarządzania tym obszarem w stronę celu jakim jest ochrona bierna oraz czynna sprawi, że pojawi się szansa na trwałe zachowanie walorów przyrodniczych, a nawet ich poprawę w tym wyjątkowym skrawku kraju. Za przykład podajemy tu większość istniejących parków narodowych, najbardziej jednak wiodące są oczywiście Poleski oraz Kampinoski Park Narodowy z uwagi na siedliska, bliskość oraz sposoby zarządzania. Jednocześnie pokazujemy, jak można zorganizować zarządzane tym obszarem, by las pozostał dla miejscowej ludności, a nawet turystów z zewnątrz otwarty w celu uprawiania zbieractwa, wędkarstwa, a nawet pozyskania drewna. Bo oczywiście nie jest tak, że w przypadku powołania parku będzie tam prowadzona wcale gospodarka leśna. Wniosek jest jeden, nie ochronimy Lasów Sobiborskich nie powołując parku narodowego, a samo powołanie tej formy ochrony przyrody na tym terenie może być bodźcem do rozwoju regionu i można zorganizować to tak, że praktycznie nikt na tym nie ucierpi.
Konkrety co do samej koncepcji parku narodowego znajdziecie w również dostępnym pod tym linkiem, drugim raporcie, o którym napiszemy za kilka dni.
* raport jeszcze możemy edytować. Dlatego, jeśli masz jakieś merytoryczne uwagi to nie bój się pisać na priv! Nie wszystkie pewnie wprowadzimy, ale na pewno nad nimi się pochylimy!
______________________________________________________
Woźniak B., Woźniak Patrycja. 2024. Natural values of the Sobibór Forests in the context of the justification for establishing a national park in this area. Society for Nature and Man, Warszawa, Lublin, Poland.
Cover photo/cover project: Michał Rycak
Authors of pictures: Sylwester Aftyka, Tomasz Chodkiewicz, Dariusz Jankowski, Oliwia Karpińska-Zegarek, Tomasz Kawiak, Marek Keller †, Mieczysław Kozioł, Jarosław Krogulec, Robert Miedziocha, Krzysztof Mróz, Jakub Orłowski (Inspektor Bywak), Mateusz Pawelec, Michał Rycak, Romina Sęk, Lars Smith, Grzegorz Tabaczyński, Przemysław Tabor, Sebastian Tylkowski, Bartłomiej Woźniak, Patrycja Woźniak, Sebastian Woźniczko
Redaction: Krzysztof Gorczyca
Link to the publication: ekolublin.pl/sobibor
Marek Keller, Magdalena Pietrasz, Piotr Tomasik, Paweł Zielonka
Here it is, the first of two reports on the Sobibór National Park, announced for some time and ready. On 139 pages, we describe why only providing this area with the highest, consistent form of nature conservation in terms of objectives will protect it for future generations. After an introduction, in which we describe the basis for the creation of the report, including the history of the idea of establishing a national park in the Sobibór Forests, which could not be missed by prof. Dominik Fijałkowski, who was the first to mention the need for his appointment, as well as dr Marek Keller, the father of our research, we got down to specifics. The Sobibór Forests in our study cover an area of 49,303.8 ha, mostly managed by the Sobibór Forest District, but also by the Włodawa Forest District. In the Sobibór Forests, as many as 18 valuable habitats from Annex II of the Habitats Directive were found. Among them, the most valuable and occupying large areas include transitional peat bogs (code 7140), swampy pine forests and swampy birch forests (code 91D0). 149 valuable species of flowering plants and ferns and 105 valuable animal species were found here. Among them, special mention should be made of Aldrovanda vesiculosa, Lapland willow (Salix lapponum), Pygmy damselfly (Nehalennia speciosa), Marsh fritillary (Euphydryas aurinia), Swamp minnow (Rhynchocypris percnurus), European fire-bellied toad (Bombina bombina), and the The flagship species of this area is the European pond turtle (Emys orbicularis) and the Great gray owl (Strix nebulosa), as well as the keystone species, the European beaver (Castor fiber), without which the existence of such enormous biodiversity in such a small area would not be possible. There are as many as 17 forms of surface nature protection, including seven reserves, 43 protection zones around breeding sites for the 6 most valuable species, and a large area (over 2,000 ha) excluded from use, which we tried to estimate based on available data. However, the analysis of the degree of protection of the most important species and some habitats led to the conclusion that this is too little to maintain high biodiversity of all priority species in the long run. Why? Because there are many threats. The most important is the disruption of water relations caused by climate change, but also by melioration activities that have taken place in recent years and the intensification of illegal destruction of beaver dams. The efforts of forest districts, Lublin Regional Directorate for Environmental Protection and the Lublin Landscape Park Complex to retain water in this area do not significantly compensate for the losses. Another threat is pressure from invasive species of alien plants and animals, e.g. Black cherry (Prunus serotina), Brown bullheads (Ameiurus nebulosus) and Asian raccoon dog (Nyctereutes procyonoides). We also describe the difficulties faced by foresters managing this area and come to the conclusion that the implementation of the idea of sustainable development is impossible here and that both natural, economic and, therefore, social needs are lost. The next threat is the pressure from irresponsible tourism, which leads to disturbance of peace during the breeding of the most valuable local species. We also describe the reasons why valuable species are dying, giving, for example, the case of poaching of the most important species saving the local marshes from drying out, i.e. the beaver, but also strange cases of mortality of the Gray wolf (Canis lupus). Finally, we describe the threats related to irresponsible investments on land not managed by forest districts, which also deprive the local population of their most valuable resource, which is nature. At the end there is a chapter in which we describe how polarizing the management of this area towards the goal of passive and active protection will create an opportunity to permanently preserve natural values and even improve them in this unique part of the country. As an example, here are most of the existing national parks, but the most leading are, of course, the Polesian National Park and Kampinos National Parks due to their habitats, proximity and management methods. At the same time, we show how to organize the management of this area so that the forest remains open to the local people and even external tourists for gathering, fishing and even timber harvesting. Because, of course, it is not the case that if a park is established, forest management will be carried out there. There is one conclusion: we will not protect the Sobibór Forest without establishing a national park, and the very establishment of this form of nature protection in this area can be an incentive for the development of the region and it can be organized in such a way that practically no one will suffer.
Details regarding the concept of the national park itself can be found in the second report, also available at this link, which we will write about in a few days.
_________________________________________________________
Afiliacje/Affiliations:
Samodzielny Zakład Zoologii Leśnej i Łowiectwa SGGW
Grupa Badawcza Sobibór
__________________________________________________________
Projekt finansowany przez Unię Europejską
Project financed by European Union
