17/05/2026
Krytyka Artystyczna
| Edyta Kulczak | ho ho! |
| książka poetyczna na bazie gry słowem i obrazem |
"Żywotne Wibracje"
tekst: Agnieszka Balewska | [Dr Agi Bali]
A jednak,
można by się zapytać, czy dzisiejsze pisane i mówione słowo jeszcze żyje głęboką metaforą, czy stanowi tylko uzupełniającą grę ze składnią wyrazu, którą poeci bawią się niczym cięciem i scalaniem przewodów elektrycznych w wersji analogowej.
A jednak,
słowo Edyty Kulczak zyskało nie tylko dźwięk i wymiar słuchowy, ale też i wizualną narrację oraz ujmujący widok przestrzenny oparty na tradycji poezji konkretnej i optycznej, sięgając po awangardę poetyczną Guillaume'a Apollinaire'a aż do klasyki Starożytności.
{Odnosząc się do tejże tradycji wspomnę, m.in. iż stwarzając przykładowy "Kwadrat Słowny (Kwadrat Magiczny/Sator), uzyskujemy najbardziej bezpośrednie połączenie – jako "poetycki" kwadrat, w którym słowa czytane poziomo i pionowo są takie same. Jako Przykład (Kwadrat Sator):, który czytając od lewej do prawej, od prawej do lewej, z góry na dół i z dołu do góry, otrzymujemy ten sam tekst.
Lub kreując Kwadrat Poetycki możemy stworzyć własny kwadrat, w którym każda komórka \(3 \times 3\) zawiera poetycki obraz, a elementy tworzą spójną całość niezależnie od kierunku czytania:
Zatem otrzymujemy właściwości: Matematyczną: Suma każdego wiersza, kolumny i przekątnej jest taka sama. Lub Poetyczną: Każda kombinacja słów tworzy krótki, nastrojowy wiersz.}
Podobne przykłady asocjacyjnej gry słownej, choć uwolnionej z reguł ścisłego rachunku i logiki pojawiają się w tomiku wierszy Edyty Kulczak, pt.: "ho ho!", wydanym przez Wydawnictwo Miejskie Posnania w 2025r.
Nie mniej jednak autorka stosuje odmienny sposób artykulacji i przemianę słowa, zamieniając je w bogatą arabeskę, zamierzoną żargonową grę optyczną i ludyczny sposób ożywiania ekspresji werbalnej. Jest to celowe, intelektualne prowokowanie słuchacza i widza do podejmowania zaskakujących wniosków i silnej autonomicznej refleksji w wyniku osobistego spotkania z narracją, która wibruje w zawartych sensach i wizualnej opowieści. A właśnie wiernie wraz za tekstem, podąża grafika ilustracyjna, jako równorzędna wartość estetyczna tej poetycznej książki i wykonana została przez znakomitego artystę Witolda Zakrzewskiego.
Całość dynamicznej poezji czytelnik przeżywa osobiście zarazem ożywczo i wspierająco, gdyż w odbiorze zdaje się, iż tekst odsłania systematycznie w danej następującej po sobie poetycznej "pętli" – kolejne ludzkie dylematy i uprzedzenia. Podważa też nasze standardowe sposoby zachowań i potocznego myślenia.
Poetka otwiera czytelnika na nowe, odważne i niestereotypowe rozwiązania logiczne i pojęciowe. W samej intencji pojawia się owa "wsobna dydaktyka", a w specyficznie zamierzonym efekcie i charakterze staje się wręcz awangardowa, wywrotowa i humorystyczna, momentami sarkastyczna i dyskursywna.
Wizja Edyty Kulczak implikuje przesłanie kataryczne (oczyszczające), zarazem eksploruje literacki obieg dekonstrukcji, budując i stwarzając nieznane sensy i wytyczając czytelnikowi niesterowne eksperymentalne doświadczalne, nader humanistyczne tory niezbadanych myśli i zadań.
Jesteśmy zatem "zakręceni" w karuzeli procesu, podążając od kolejnej "pętli do pętli", przechodzimy uwiedzeni w tańcu myśli od wolnych skojarzeń do złożonej struktury świata wyobraźni, który nas inspiruje, aby spojrzeć na rzeczywistość czystym okiem, nieobłudną sferą doznań i autonomicznych przeżyć.
Autorka stwarza nam wolną wizualną sposobność w obiekcie drukowanej książki do odnalezienia naszych autentycznych opinii i sądów w pełnej gotowości przyjęcia "na klatkę" prawd nieoczywistych, obdartych z pudru, blichtru i dosłowności. Oto one wyjmują nam znane racje z alienacji naszych opinii w celu odkrywania wartości wspólnotowej, jak najbardziej ludzkiej zdolności przeżywania duszewnego czucia (specyficznego i charakterystycznego dla każdej osoby) oraz pierwotnego odczuwania świata, które stanowią o człowieczym "cogito".
Zapraszam zatem do odczytywana bogatych sensów poezji Edyty Kulczak w tomiku "ho ho!", otwierając się odważnie i w zaufaniu na wrażliwe pióro autorki, a również na jej wewnętrzne poszukiwania literackie oraz wszechstronne horyzonty i na byciu w prawdzie, która zawsze odradza personalną drogę życia.
Poznań, 16.05.2026r. [Dr Agi Bali]
