Fundacja Ratowania Zabytków i Pomników Przyrody

28/09/2026

🟡 Pałac w Pudliszkach. Kiedyś bywali tu Mickiewicz, Norwid, Mościcki, Hlond.
Dziś wokół schodów rosną drzewa.
W 2016 roku konserwator zabytków nakazał naprawy. Dekadę później sam pisze o degradacji substancji zabytkowej.

📜 CO TO ZA MIEJSCE
Klasycystyczny pałac z 1823 roku, zbudowany dla rodziny Łubieńskich na miejscu dawnego dworu. W 1831 roku gościł tu Adam Mickiewicz, a Cyprian Kamil Norwid był tu dwukrotnie. W okresie międzywojennym majątek należał do rodziny Fenrychów. Stanisław Fenrych stworzył tu nowoczesne gospodarstwo rolne, a w pałacu bywali m.in. prezydent Ignacy Mościcki, kardynał August Hlond i Wojciech Kossak.

📍 CO WIEMY
Zespół pałacowo-parkowy w Pudliszkach (gm. Krobia, pow. gostyński), w rejestrze zabytków od 1957 roku, ma za sobą:
▪️ nakaz z 2016 roku: naprawa rynien, zabezpieczenie okien, naprawa kominów, z terminami w 2016 i 2017 roku,
▪️ próbę kontroli w 2025 roku: właściciele się nie stawili, a oględziny wykazały, że nakazu nie wykonano,
▪️ drugą próbę kontroli w lutym 2026 roku: właściciele znów się nie stawili,
▪️ nowy nakaz z lipca 2026 roku: 18 punktów prac z terminami do 2029 roku,
▪️ pismo urzędu z września 2026 roku, w którym sam stwierdza degradację substancji zabytkowej.
W lipcu 2026 roku, podczas naszych oględzin, obiekt nadal był niezabezpieczony.

🔎 CO ROBIMY
Sprawę zgłosili nam mieszkańcy okolicy, którzy działają z nami na miejscu. Włączamy pałac do Programu Interwencyjnego „S.O.S. dla zabytków” ze statusem Żółta Kartka. To tryb ostrzegawczy: uruchamiamy procedury administracyjne i informujemy właściwe organy. Złożyliśmy już wnioski o informację publiczną i wniosek o kontrolę. Za każdym pismem stoją dziesiątki stron dokumentów, które nasz zespół czyta, analizuje i konsultuje z ekspertami. Jesteśmy także gotowi udokumentować stan obiektu z drona.

ℹ️ NIE ZACZYNAMY OD ZERA
Wkrótce skończymy 31. rok działalności, a od 2010 roku w Programie Interwencyjnym uratowaliśmy 12 obiektów, m.in. zamek w Ratnie Dolnym i basztę Swawola w Wieluniu. Dwa spichlerze w darłowskim porcie trafiły do rejestru zabytków na nasz wniosek, a w sierpniu 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny prawomocnie ten wpis utrzymał. Taka interwencja trwa zwykle 3 do 5 lat, więc zaczynamy z myślą o długim dystansie.

🔔 Obserwujcie nasz profil, jeśli chcecie śledzić losy pałacu.

👉 Wpłaty na Fundusz Interwencyjny finansują pracę nad tą sprawą: godziny analizy dokumentów i przygotowania pism, obsługę prawną i dojazdy w teren. Symboliczna kwota też się liczy. Link w pierwszym komentarzu.

📷 Macie stare zdjęcia pałacu albo wspomnienia z Pudliszek? Pokażcie je w komentarzach. Znacie kogoś z okolic Krobi lub Gostynia? Oznaczcie go, niech też o tym wie.

04/09/2026

Jak legalnie doprowadzić zabytek do ruiny❓
26 lat. Pięciu właścicieli. Zero prac remontowych.
ℹ️ Studium przypadku: „Sołtysówka", Poznań, ul. Głogowska 37

Willa z przełomu III i IV ćwierci XIX wieku, wzniesiona prawdopodobnie dla sołtysa podpoznańskiego Łazarza. Najstarsza zabudowa dawnej wsi. W rejestrze zabytków pod nr 566/Wlkp/A, dodatkowo w zespole urbanistyczno-architektonicznym nr A 239.

Przez ostatnie miesiące, korzystając z ustawy o dostępie do informacji publicznej, zbudowaliśmy pełną dokumentację tej sprawy. Wynika z niej mechanizm, który warto opisać, bo nie dotyczy wyłącznie Poznania.

Oś czasu, w skrócie:
• styczeń 2022: nakaz konserwatorski nr 2/2022: zabezpieczenie połaci dachowej, uzupełnienie ubytków pokrycia, rynny, rury spustowe, instalacja odgromowa.
• termin przedłużany dwukrotnie, ostatecznie do 31 grudnia 2023 r. Efekt: nakaz niewykonany.
• październik 2024: upomnienie i wszczęcie egzekucji administracyjnej. Właściciel oświadcza, że nie jest w stanie wykonać prac.
• styczeń 2025: próba prac zabezpieczających kończy się pęknięciem deskowania i podkonstrukcji dachu.
Efekt: prace wstrzymane.
• listopad 2025: nieruchomość zostaje sprzedana.
• kwiecień 2026: organ umarza postępowanie egzekucyjne jako bezprzedmiotowe, bo zmienił się właściciel.

To jest sedno.
Cztery lata procedury, dwa przedłużenia terminu, egzekucja administracyjna i ... wszystko wraca do punktu zero, bo nieruchomość zmieniła właściciela.
Licznik został wyzerowany kolejnym aktem notarialnym.

W tym samym postanowieniu organ pisze o więźbie dachowej, że „utraciła swoje właściwości konstrukcyjne i nośne", a częściowe uzupełnienie ubytków „mogłoby spowodować zawalenie się konstrukcji dachowej".
Kontrola z 22 czerwca 2026 r. odnotowuje: dach niezabezpieczony, zwęglona konstrukcja, brzoza wrośnięta w lico elewacji, samosiewy na gzymsie, jedno z okien umożliwia dostęp osób trzecich.
Stwierdzona nieprawidłowość: „brak bieżących remontów, brak opieki właścicielskiej nad budynkiem - długoletni".

Zalecenia pokontrolne?
4 sierpnia organ zapowiedział, że zostaną wydane. 1 września poinformował, że są „w opracowaniu".
Dziś mija 74. dzień od kontroli.

1 września dostaliśmy odpowiedź urzędu. 2 września wysłaliśmy kolejny siedmiopunktowy wniosek.
Pytamy, nie pozostawiając miejsca na uniki:
➡️ Czy zalecenia zostały podpisane i zarejestrowane jako dokument wychodzący, a jeśli nie, kiedy trafiły do zatwierdzenia. ➡️ Czy konserwator zawiadomił nadzór budowlany o niezabezpieczonym obiekcie ze śladami pożaru na więźbie, a jeśli nie, czy w aktach jest dokument tłumaczący dlaczego.
➡️ Czy właściciel złożył projekt zabezpieczenia budynku na czas odkrywek fundamentów. Odpowiedź musi wpłynąć do 16 września.

Czego pilnujemy?
Żeby nie powtórzył się schemat: karuzela właścicielska → wyzerowanie postępowań → dalsza degradacja → wniosek o skreślenie z rejestru → pusta działka pod zabudowę.
Jedyny wniosek, jaki obecny właściciel złożył do konserwatora, dotyczy odkrywek fundamentów, czyli badań przygotowujących inwestycję.
A może po prostu potrzebne dla planowanej inwestycji deweloperskiej 🤔
Wnioskują nie o ekspertyzę konstrukcji, a fundamentów! Poznański MKZ sam zauważył, że te odkrywki „mogą wpłynąć na stabilność konstrukcji obiektu".

Czego żądamy?
➡️ Wydania zaleceń pokontrolnych z konkretnym terminem. ➡️Wszczęcia z urzędu postępowania nakazowego wobec nowego właściciela w trybie art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków. A w razie bezskuteczności wykonania zastępczego w trybie art. 49 ust. 3, na koszt właściciela.

Działamy w ramach naszego Programu Interwencyjnego „S.O.S. dla zabytków". Od 31 lat. Bez etatów, bez dotacji na tę sprawę, za pieniądze od ludzi, którzy uznali, że warto.

Każdy wniosek, każda analiza ksiąg wieczystych, każda skarga to godziny pracy. Ekspertyza konstrukcyjna, której potrzebujemy, żeby postawić organowi twarde pytania, kosztuje. Wesprzyj "Zanim w gruz się zamienią!": https://zrzutka.pl/67b57k — 20 zł też robi robotę :)

A jeśli chcesz zrobić więcej niż wpłacić — szukamy ludzi: konstruktora, architekta, konserwatora, prawnika administratywisty, historyka, dziennikarza, łazarzanina, poznaniaka.
Kontakt: https://www.zabytki.org/kontakt/
Napisz, daj znać, co potrafisz i ile masz czasu. Reszta sama się ułoży.

Pytanie do Was na koniec, bo naprawdę chcemy wiedzieć: czy znacie w swoim mieście, okolicy budynek, który przechodzi z rąk do rąk i z każdą zmianą właściciela wygląda gorzej?
Podajcie namiary. Sprawdzimy.

Udostępnijcie jeśli uważacie, że ta sprawa powinna być głośniejsza (y)

30/08/2026

Modernistyczne elewatory w Darłowie są już ostatecznie bezpieczne! 🏛️

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 sierpnia 2026 r. zamknął blisko dziesięcioletnią batalię prawną o te unikalne zabytki techniki przemysłowej.

Dla naszej Fundacji to moment ogromnej satysfakcji.
Ta sprawa nie ruszyłaby z miejsca, gdyby nie ś.p. Andrzej Bernal ze Sławna – lokalny społecznik, który w 2017 roku zaalarmował nas o zagrożeniu.

To my podjęliśmy wtedy formalne kroki, składając wniosek o wpis elewatorów do rejestru zabytków województwa zachodniopomorskiego. Przez te wszystkie lata reprezentowaliśmy stronę społeczną i interes publiczny, uczestnicząc w skomplikowanym postępowaniu administracyjnym i sądowym na prawach strony.

NSA w pełni podzielił naszą argumentację oraz stanowisko organów ochrony zabytków, oddalając skargę kasacyjną prywatnych właścicieli. W uzasadnieniu wybrzmiała fundamentalna zasada: ochrona dziedzictwa kulturowego dla przyszłych pokoleń ma wyższy priorytet niż bieżące interesy ekonomiczne inwestorów.

Co ten wyrok oznacza w praktyce?
Wpis obiektów do rejestru jest ostateczny. Na właścicielach spoczywa teraz pełna, ustawowa odpowiedzialność za zabezpieczenie i utrzymanie elewatorów pod rygorem surowych kar finansowych.

Ten sukces to dowód, że profesjonalna obrona zabytków w sądach ma głęboki sens. Jeśli chcesz współtworzyć kolejne takie wygrane, wesprzyj nasze działania prawne:
➡️ Szybki BLIK na numer: 695 662 123
➡️ Dorzuć się do zrzutki: zrzutka.pl/67b57k
➡️ Zostań naszym pierwszym Patronem: patronite.pl/RatowanieZabytkow

Pełną analizę prawną i historię walki o darłowskie zabytki przeczytasz na naszej stronie: www.zabytki.org
https://www.zabytki.org/sukces-elewatory-w-darlowie-ostatecznie-uratowane-nsa-oddala-skarge-wlascicieli/

Mamy to! Po blisko dekadzie zaciętej batalii prawnej ostatecznie uratowaliśmy modernistyczne elewatory w darłowskim porcie przed wyburzeniem. Naczelny Sąd Administracyjny wydał ostateczny wyrok, w pełni podzielając nasze argumenty i odrzucając skargę prywatnych właścicieli. Obiecaliśmy W...

19/08/2026

Cała wieś wpisana do rejestru zabytków!
Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków (DWKZ) podjął bezprecedensową i wywołującą ogromne emocje decyzję – pod ścisłą ochronę prawną trafił historyczny układ ruralistyczny miejscowości Ostaszów (gmina Przemków) wraz z jej historyczną zabudową.

O co w tym chodzi i jakie były motywy konserwatora?
Ostaszów to unikatowy w skali kraju przykład w pełni zaplanowanej, wzorcowej wsi kolonizacyjnej z lat 30. XX wieku (tzw. Musterdorf).
Zachował się tu nienaruszony, geometryczny układ urbanistyczny: od centralnego placu z dawnym domem wspólnotowym, przez symetrycznie rozplanowane zagrody, aż po specyficzny podział pól.

Głównym motywem DWKZ była ochrona tej architektonicznej spójności przed chaosem przestrzennym, nowoczesną, niepasującą zabudową (np. tzw. "patodeweloperką" czy domami typu „stodoła”) oraz bezpowrotną utratą wartości historycznej.

Druga strona medalu: co to oznacza dla mieszkańców?
Decyzja wywołała ogromny opór lokalnej społeczności. Wpis do rejestru oznacza, że każda, nawet najmniejsza zmiana – wymiana dachu, okien, ogrodzenia, ocieplenie budynku czy budowa garażu – będzie teraz wymagała oficjalnego pozwolenia od konserwatora.

Mieszkańcy obawiają się gigantycznej biurokracji, drastycznego wzrostu kosztów remontów (konieczność stosowania tradycyjnych, droższych materiałów) oraz paraliżu inwestycyjnego na prywatnych działkach.

To klasyczny i niezwykle trudny konflikt interesów: ochrona wspólnego dziedzictwa narodowego kontra święte prawo własności i komfort życia codziennego mieszkańców.

Najciekawszą, niezwykle rzetelną i fachową analizę tej skomplikowanej sytuacji przygotował portal whiteMAD
Znajdziecie tam nie tylko szczegóły prawne, ale też kapitalne zdjęcia i plany pokazujące, dlaczego ta wieś jest tak wyjątkowa

– co o tym sądzicie?
👇Czy w imię ratowania unikalnej historii państwo ma prawo aż tak głęboko ingerować w życie i portfele prywatnych obywateli? Gdzie Waszym zdaniem leży granica między mądrą konserwacją a utrudnianiem ludziom życia?
Zapraszamy do dyskusji w komentarzach! 💬

Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków zdecydował o objęciu Ostaszowa ścisłą ochroną konserwatorską, uznając historyczny...

11/08/2026

🚨 PILNE: Po pierwszej od lat kontroli pałacu w Podwilczu
mamy wynik oceny urzędu konserwatorskiego: stan jest katastrofalny!

🚨Nasz przedstawiciel uczestniczył jako strona społeczna w oficjalnej kontroli bieżącej pałacu w Podwilczu (gm. Białogard), przeprowadzonej przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie (Delegatura w Koszalinie). Było to pierwsze wejście kontrolujących na teren tego obiektu od wielu lat.

Oficjalne zalecenia pokontrolne WKZ nie pozostawiają złudzeń.
Oto jak wygląda rzeczywistość:🏚️ STAN ZACHOWANIA: KATASTROFA

Konserwator ocenił stan pałacu jako bardzo zły. Brak należytego zabezpieczenia substancji zabytkowej przez dekady doprowadził do postępującej degradacji. Ściany obwodowe, elewacje, stropy i więźba dachowa są w stanie zaawansowanego niszczenia. Część pomieszczeń jest całkowicie niedostępna i zabita deskami lub stropy uległy zawaleniu.

W korony murów, rynny i okapy dachu na całym budynku zdążyły już wrosnąć... brzozy i inne samosiejki.
Co gorsza, część wcześniejszych prac na przestrzeni lat była wykonywana przez poprzedniego właściciela bez stosownych projektów i pozwoleń.

⚠️ NAJWAŻNIEJSZE ZALECENIA (Termin: do 30 września 2026 r.): Inspektorzy nakazali właścicielom podjęcie natychmiastowych kroków w trybie pilnym:
1️⃣ Zabezpieczenie połaci dachowych – aby chronić to, co jeszcze zostało z wnętrz i detali architektonicznych przed zalewaniem.
2️⃣ Usunięcie roślinności z murów – natychmiastowe wycięcie samosiejek niszczących strukturę dachu i rynien.

Docelowym i jedynym ratunkiem dla obiektu jest jego kompleksowy remont.
Obecni właściciele zadeklarowali chęć sprzedaży pałacu z powodu braku możliwości finansowych na jego utrzymanie, zobowiązując się jednocześnie do wykonania prac ratunkowych.

Jako Fundacja będziemy bacznie monitorować, czy zalecenia zostaną wykonane w terminie. Za ich zignorowanie właścicielom grozi kara administracyjna do 50 000 zł, a za brak zabezpieczenia zabytku – nawet odpowiedzialność karna.
www.zabytki.org

10/08/2026

Ochrona materialnego dziedzictwa przeszłości wymaga nie tylko wrażliwości, ale przede wszystkim konsekwencji w działaniach prawno-administracyjnych.
Dzielimy się z Państwem podsumowaniem ostatnich dwóch lat naszej pracy przy Programie Interwencyjnym „S.O.S. dla zabytków”.
📝

Zakończyliśmy szczegółowy proces weryfikacji statusu prawnego i technicznego monitorowanych obiektów. Aby usprawnić nasze działania i nadać im klarowną strukturę oraz ułatwić odbiór i czytelność naszej pracy, wprowadzamy stopnie pilności interwencji: Zieloną Furtkę, Żółtą Kartkę oraz Czerwony Alert.

Zapraszamy do zapoznania się z aktualnym stanem zachowania tych cennych punktów na mapie naszej tożsamości kulturowej. 👇

Ochrona zabytków to proces, który potrzebuje społecznej czujności. Jeżeli znają Państwo obiekty o wysokich walorach historycznych lub architektonicznych, które ulegają degradacji, prosimy o przekazanie informacji do Fundacji. Państwa wrażliwość może uratować kolejne świadectwo historii przed bezpowrotnym zatarciem.

Zgłoszenia obiektów przyjmujemy poprzez formularz oraz dane kontaktowe dostępne na naszej stronie internetowej.

Podsumowujemy ostatnie dwa lata naszej działalności formalno-prawnej i terenowej. Aby zwiększyć efektywność naszych działań oraz zapewnić lepszą ich czytelność, wdrażamy system trzech stopni pilności interwencji: Zieloną Furtkę, Żółtą Kartkę oraz Czerwony Alert. Poniższy komuni...

08/07/2026

2013 rok, zabytkowa baszta Swawola w Wieluniu – czwarta skuteczna interwencja naszej Fundacji! 🏰

Sukces nie rodzi się jednak w pojedynkę. Dzięki ogromnemu zaangażowaniu lokalnego społecznego opiekuna zabytków i wzorowej współpracy z wieluńskimi samorządowcami, obiekt odzyskał pełen blask zaledwie cztery lata później!
Pod linkiem znajdziecie całą historię tej niezwykłej metamorfozy. 📜👇

Uratujmy razem kolejne perły architektury!
Każda złotówka ma znaczenie dla polskiego dziedzictwa:
📲 Szybki BLIK na numer: 696 662 123
💳 Tradycyjny przelew: 98 1750 0012 0000 0000 2509 8738
🔗 Dorzuć się na Zrzutce: https://zrzutka.pl/67b57k
Działamy wyłącznie dzięki Waszemu wsparciu.
Dziękujemy, że jesteście z nami! ❤️

https://www.zabytki.org/basza-miejska-w-wieluniu-czwartym-uratowanym-zabytkiem/

Śladem naszych interwencji: Baszta Swawola w Wieluniu – czwarty uratowany zabytek. XVI-wieczna basteja artyleryjska została odrestaurowana w 2017 roku. Prace będące efektem naszej interwencji rozpoczętej w 2013 roku były efektem mobilizacji lokalnej społeczności i samorządu. Objęły one ...

25/06/2026

01/06/2026

Przełom w sprawie pałacu w Podwilczu! 🚨Weszliśmy do środka z urzędnikami WUOZ!

To była wyjątkowa chwila. Po miesiącach starań nasza fundacja, reprezentująca stronę społeczną, wzięła udział w oficjalnej kontroli Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Szczecinie (delegatura w Koszalinie) na terenie zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego w Podwilczu (gm. Białogard).
Po latach zamkniętych drzwi wreszcie mogliśmy ocenić stan obiektu od wewnątrz.

Niestety, obraz, który zastaliśmy, łamie serce 💔.
Co ujawniła inspekcja?
◾Dewastacja: Stwierdzono samowolne prace naruszające konstrukcję budynku i bezpowrotne zniszczenie oryginalnych detali.
◾Katastrofalny stan: Naruszona konstrukcja dachu, poddasza i najwyższej kondygnacji od strony południowej.
◾Zdziczały park: Wymaga pilnych prac arborystycznych i wycinki ponad 100 chorych drzew oraz wiatrołomów.
◾Wysychający staw: Poziom lustra wody drastycznie spadł poniżej normy.
Nie odpuszczamy. Od marca 2023 r. prowadzimy tu interwencję w ramach Programu Interwencyjnego „S.O.S. dla zabytków”, walcząc o ukaranie winnych i zabezpieczenie tego cennego dziedzictwa.

Walka z czasem trwa, a zabytek potrzebuje ochrony bardziej niż kiedykolwiek.
Chcesz, żeby ta historia miała szczęśliwe zakończenie?
Wesprzyj naszą interwencję!👉 BLIK: 695 662 123 Fundacja Ratowania Zabytków i Pomników Przyrody

Cdn.
Dziękujemy, że jesteście z nami! Więcej o naszych działaniach strażniczych przeczytasz na stronie www.zabytki.org

29/05/2026

Czajka, Vanellus vanellus
Jest bardzo sprytna – ma świetne sposoby na zmylenie drapieżnika. Potrafi też wykonywać podniebne akrobacje, w których niewiele ptaków może jej dorównać.

Ponieważ naszą misją, obok ratowania zabytków, jest także ochrona przyrody, postanowiliśmy pomóc zapewnić przynajmniej czterem parom czajek spokojne miejsce lęgowe 🪺 💞

Dzika awifauna w betonowej dżungli. Wspieramy i pozytywnie opiniujemy inicjatywę poświęconą trwałej ochronie ornitologicznego skarbu w sercu Olsztyna