27/06/2025
"We wojsku nie ma brody... Widziołeś kiedyś żołnierza z brodą?".
Po tych słowach rzuconych przez leciwego Pana z siwym wąsem pod nosem i równie okazałym mięśniem piwnym na jednym z rekonstrukcyjnych eventów, powiedziałem "potrzymaj mi piwo" ;) Tak zrodził się pomysł na właśnie taką sylwetkę.
Grigorij Iwanowicz Peneżko, bo o nim będzie tu mowa urodził się 1 grudnia 1912 roku we wsi Waleryanowka, rejon mariupolski.
W 1935 roku trafił do Leningradzkiej Technicznej Szkoły Pancernej. W 1938 roku, w stopniu technik-lejtnant (porucznika), został skierowany do Odessy do Fabryki Budowy Maszyn nazwanej na cześć powstania styczniowego. W 1940 roku Grigorij Iwanowicz wstąpił do wydziału inżynieryjnego Wojskowej Akademii Mechanizacji i Motoryzacji Armii Czerwonej im. I. W. Stalina.
Grigorij spotkał się z wojną w rejonie Przemyśla podczas przeprawy czołgów desantowych T-37 dla 34 Dywizji Pancernej 8 Korpusu Zmechanizowanego. Konwój został zaatakowany przez niemieckie bombowce, ale udało mu się wydostać go i bezpiecznie dostarczyć do celu. Z czołgów T-37 i plutonu BT-7 utworzono kompanię rozpoznawczą, której został dowódcą. Po raz pierwszy Grigorij Iwanowicz wziął udział w bitwie pancernej pod miastem Kamienka-Buzskaja, niszcząc dwa niemieckie czołgi średnie. W lipcu brał udział w bohaterskiej obronie Dubna. Był otoczony i odpierał ataki kilkukrotnie przewyższający jego siły. kiedy skończyły się zapasy paliwa i amunicji, podpalili pozostałe czołgi i przebili się. Po walkach i po pokonaniu prawie 200 km na tyłach wroga dotarł do Odessy. Brał udział w naprawie czołgów i pojazdów gąsienicowych podczas obrony Odessy. Potem, w październiku 1941 roku trafił do Sewastopola. Tam brał udział w jego obronie do 1942 roku, kiedy to został ciężko ranny i ewakuowany na Kaukaz Północny.
Dla Grigorija wojna jeszcze się nie skończyła. Po powrocie do zdrowia zajmował się organizacją produkcji części zamiennych do czołgów T-34. Latem 1943 roku powrócił na front w stopniu starszego lejtnanta. Brał udział w bitwie na Łuku Kurskim, bitwie pod Prochorowką, operacji biełgorodzko-charkowskiej. 18 października 1943 dotarł do miasta Piatichatki (w obwodzie dnieprowskim), gdzie w okolicach stacji kolejowej jego czołgi zniszczyły 4 czołgi wroga, w tym 2 ciężkie i około 310 żołnierzy. Następnie rozjechali gąsienicami 4 działa przeciwpancerne i zniszczyli główną kwaterę niemieckiej artylerii, zdobywając cenne mapy i dokumenty. Po tym zablokowali tory kolejowe uniemożliwiając Niemcom wywiezienie mienia i w rezultacie zdobyli 15 pociągów, ok. 900 pojazdów z żywnością, amunicją i różnymi ładunkami, 20 dział różnego kalibry, 16 sprawnych czołgów i 35 motocykli. Podczas tej bitwy Peneżko został ranny odłamkami w obie ręce, ale walczył do samego końca. Za ten czyn został odznaczony Orderem Ojczyźnianym II Klasy i awansował do stopnia kapitana. W styczniu 1944 roku brał udział w najcięższych walkach pod Karłówką. Tam, dzięki działaniom kpt. Penażki, udało się wycofać całą brygadę z okrążenia. Grigorij Iwanowicz otrzymał za to tytuł Bohatera Związku Radzieckiego. Tam po raz drugi został ciężko ranny (odłamek pocisku przebił lewą stronę klatki piersiowej, uszkadzając przeponę, płuco i serce) i wysłany na leczenie do Tbilisi. Przeszedł kilka operacji. Podejrzewając, że po tym wydarzeniu na pewno zostanie spisany na straty, Grigorij uciekł ze szpitala i wrócił do swojej jednostki, która w tym czasie walczyła już na 3 froncie białoruskim w krajach bałtyckich. Brał udział w operacji kowieńskiej i operacji Memel, gdzie jako pierwszy w brygadzie dotarł do Morza Bałtyckiego. Wiosną 1945 roku walczył w 2 i 3 Froncie Białoruskim w operacji wschodniopruskiej. Tam też zakończył się jego szlak bojowy, gdyż został wezwany jeszcze wiosną 1945 roku do Moskwy w celu dokończenia studiów w Wojskowej Akademii Wojsk Pancernych.
Na początku wojny Grigorij Iwanowicz przysiągł, że nie będzie się golił, dopóki wojna się nie skończy, a naziści nie zostaną wypędzeni z terytorium ZSRR. Dlatego w czasie wojny czołgista golił tylko głowę, pozostawiając brodę. W rezultacie, pod koniec wojny, Grigorij zapuścił ogromną czarną brodę. Peneżko zgolił ją dopiero po udziale w Paradzie Zwycięstwa 24 czerwca 1945 roku. Na zakończenie uroczystego wydarzenia, po wizycie w salonie fryzjerskim hotelu moskiewskiego, Grigorij Iwanowicz zgolił brodę, którą jego koledzy żołnierze natychmiast ukradli na pamiątkę.
Po wojnie trafił do Moskwy do Wojskowej Akademii Wojsk Pancernych. Służył do 1961 roku, po czym przeszedł na emeryturę w stopniu pułkownika. Grigorij Peneżko był autorem kilku publikacji technicznych oraz wydał książkę ze swoimi wspomnieniami z okresu Wielkiej Wojny Ojczyźnianej pt. "Notatki radzieckiego oficera" (ostatnie zdjęcie w albumie). 26 marca 1992 roku weteran zmarł po potrąceniu przez pociąg.
W skład sylwetki wchodzą:
- gimnastiorka obr.43 z korpusówkami i pagonami wojsk pancernych w stopniu kapitana,
- bryczesy obr.35,
- kombinezon obr.35,
- trójpalczaste rękawice skórzane,
- sapogi,
- skórzany, oficerski pas dwubolcowy,
- hełmofon obr.36, wraz z goglami ochronnymi,
Odznaczenia od lewej:
- Order Czerwonej Gwiazdy,
- Order Wojny Ojczyźnianej II Klasy,
- Order Lenina
- Złota Gwiazda Bohatera Związku Radzieckiego.
Ciekawostka!
Grigorij Iwanowicz Peneżko wraz ze swą charakterystyczną brodą został uwieczniony na dioramie "Ognisty Łuk" w muzeum Bitwy pod Kurskiem - zdjęcia w galerii ;)
Źródła:
- https://smolbattle.ru
- https://novate.ru/blogs/071022/64269/
- https://m.pamyat-naroda.ru/heroes
- https://31md.ru (muzeum i panorama)
