16/04/2026
🌿 Fenologia – nauka o rytmie przyrody
Fenologia zajmuje się badaniem cyklicznych zjawisk w świecie roślin i zwierząt oraz ich zależności od warunków środowiskowych, głównie klimatu. To dziedzina na styku klimatologii i biologii.
Każdy organizm funkcjonuje według określonego rytmu rocznego. U roślin są to tzw. fazy fenologiczne, obejmujące m.in.:
🌱 fazę pękania pąków i rozwoju liści
🌸 fazę kwitnienia
🌾 fazę owocowania i dojrzewania
🍂 fazę opadania liści
Moment wystąpienia tych faz nie jest przypadkowy a wynika z oddziaływania czynników meteorologicznych takich jak:
• temperatura powietrza (zwłaszcza sumy temperatur efektywnych)
• długość dnia
• dostępność wody w glebie
Fenologia operuje pojęciem tzw. „kalendarza przyrodniczego”, który odzwierciedla rzeczywisty przebieg 8 fenologicznych pór roku, różniący się od kalendarza astronomicznego. Przykładowo, początek wiosny fenologicznej wyznaczany jest nie przez datę, lecz przez konkretne zjawiska biologiczne – np. zaranie wiosny wyznaczone przez pylenie leszczyny pospolitej, kwitnienie wierzby iwy i ruszenie wegetacji żyta ozimego. Wczesna wiosna - wyznaczana przez kwitnienie mniszka lekarskiego, początek istnienia brzozy brodawkowatej, kwitnienie czereśni, listnienie lipy drobnolistnej.
📍 W naszym Zakładzie Klimatologii i Hydrologii prowadzimy takie obserwacje fenologiczne na 12 roślinach wskaźnikowych roślin rolnych, użytkowych i występujących naaturalnie, które stanowią część monitoringu środowiska. Dzięki temu możemy analizować, jak lokalny klimat wpływa na funkcjonowanie ekosystemów i jak zmienia się ich sezonowość w czasie.