20/09/2026
Narodowe Siły Zbrojne... Minęły 84 lata od powstania. Jak wskazuje książka "Konspiracja Wielkopolski" również na naszym terenie działały całe obwody NSZ, pokrywające się terenowo ze strukturami AK. Niestety na razie brak publikacji, które wyczerpywałyby ten temat. Czy żołnierze narodowego podziemia mieszkali na ziemi pilskiej? Oczywiście że tak. Przedstawiamy kilka krótkich życiorysów, zaznaczając, że wpis dotyczy tylko struktur NSZ, ponieważ powojennymi Pilanami byli również żołnierze NOW, NZW i NOB.
Adam Niziński
W latach 1945–1946 był żołnierzem Samodzielnej Oddzielnej Drużyny Partyzanckiej (później Samodzielnego Oddziału Partyzanckiego) NSZ pod komendą kpt. Antoniego Żubryda „Zucha”. Działał na terenie powiatu sanockiego, brzozowskiego i leskiego. Brał udział w akcjach zbrojnych przeciwko placówkom i funkcjonariuszom UB, MO, KBW oraz jednostkom NKWD (m.in. w starciach w Sanoku i okolicznych wsiach), a także w akcjach samoobrony polskiej ludności przed oddziałami UPA w Bieszczadach i na Podkarpaciu.
Zbigniew Kolankowski, ps. „Zenek”
Służył w Brygadzie Świętokrzyskiej NSZ, z którą w maju 1945 roku uczestniczył w wyzwoleniu obozu koncentracyjnego w Holiszowie w Czechach. Po przejściu na tereny okupowane przez Amerykanów wstąpił do Polskich Kompanii Wartowniczych (Polish Guard Companies / Labor Service) przy armii USA. W latach powojennych pełnił służbę strażniczą i ochronną w amerykańskiej strefie okupacyjnej w Niemczech, zabezpieczając magazyny wojskowe, obozy jenieckie oraz obiekty strategiczne.
Czesław Dauksza
Działał w strukturach Okręgu Białystok NSZ. W latach okupacji niemieckiej brał udział w konspiracji niepodległościowej na Białostocczyźnie, realizując zadania wywiadowcze i samoobrony. Od połowy 1944 roku uczestniczył w oporze przeciwko okupacji sowieckiej, działając w warunkach masowych aresztowań i obław prowadzonych przez NKWD, Smiersz oraz WUBP w Białymstoku.
Szczepan Piszczek
Uczestnik wojny obronnej we wrześniu 1939 roku. W okresie okupacji działacz Polskiego Związku Zachodniego oraz konspiracji wojskowej. Objął funkcję komendanta XII Okręgu NSZ (Podlasie), gdzie w 1944 roku odpowiadał za przeprowadzenie scalenia podległych mu struktur z Armią Krajową (XII Okręg NSZ-AK). Kierował działaniami konspiracyjnymi i bojowymi na Podlasiu zarówno przeciwko wojskom niemieckim, jak i wkraczającym jednostkom sowieckim i aparatowi UB.
Kazimierz Gorczyński, ps. „Wilk”
Żołnierz II Okręgu NSZ (Lubelskiego). Działał w oddziałach partyzanckich na terenie Lubelszczyzny. W latach 1942–1944 uczestniczył w akcjach bojowych, dywersyjnych i samoobronie przeciwko niemieckim siłom policyjnym i wojskowym. Po lipcu 1944 roku kontynuował walkę w podziemiu antykomunistycznym, biorąc udział w działaniach wymierzonych w placówki MO, UB oraz kwaterujące jednostki NKWD na Lubelszczyźnie.
Halina Gorczyńska, ps. „Mimoza”
Służyła w II Okręgu NSZ (Lubelskim) jako łączniczka i sanitariuszka. Odpowiadała za utrzymanie punktów kontaktowych, kolportaż prasy podziemnej oraz przenoszenie rozkazów i meldunków między komendą okręgu a oddziałami polowymi na Lubelszczyźnie. W ramach służby medycznej organizowała tajne punkty opatrunkowe i zaopatrzenie w leki dla rannych partyzantów pod okupacją niemiecką i w okresie powojennym.
Władysław Skiba
Uczestnik kampanii wrześniowej 1939 roku. W Powstaniu Warszawskim walczył na Starym Mieście w składzie Grupy „Północ” AK (Zgrupowanie „Róg”) oraz scalonej z AK Brygady Dyspozycyjno-Zmotoryzowanej NSZ „Koło”. Pełnił służbę jako sanitariusz w Szpitalu Polowym przy ul. Długiej 10/12 (w budynku Pałacu Raczyńskich / kościoła garnizonowego). Nosił pomoc rannym do momentu upadku Starówki na początku września 1944 roku, kiedy niemieckie oddziały dokonały tam masakry pacjentów i personelu.
Henryk Paluszkiewicz, ps. „Żbikowiec”
Żołnierz oddziałów partyzanckich NSZ na Kielecczyźnie. Walczył pod komendą kpt. Władysława Kołacińskiego „Żbika” oraz w oddziale Władysława Żebraka „Groźnego”. Zgrupowania te weszły w skład 2 Pułku Piechoty Legionów NSZ, a w sierpniu 1944 roku utworzyły Brygadę Świętokrzyską NSZ. Uczestniczył w walkach z niemieckimi obławami, starciach z komunistyczną Armią Ludową
Konrad Paluszkiewicz, ps. „Orzeł”
Żołnierz oddziału partyzanckiego kpt. Władysława Kołacińskiego „Żbika” działającego w Górach Świętokrzyskich i na Radomszczyźnie. Od sierpnia 1944 roku w szeregach Brygady Świętokrzyskiej NSZ. Brał udział w walkach z wojskami niemieckimi i potyczkach z grupami komunistycznymi.
Chwała bohaterom! Czołem Wielkiej Polsce! 🇵🇱
