29/01/2026
210 lat wstecz, 30 stycznia 1816 roku
30 stycznia bieżącego roku wypada 210. rocznica uzyskania praw miejskich przez nasze miasto. Należy jednak pamiętać, że wg najnowszych informacji Ozorków uzyskał już rangę miasta (oppidum) w 1652 roku za porozumieniem i zgodą właściciela, Jana Szymona Szczawińskiego, na mocy aktu królewskiego Jana Kazimierza II z dynastii Wazów. Układ ten nie przetrwał jednak próby czasu. Późniejsze starania o nadanie naszemu miastu praw miejskich, na początku XIX wieku, poczynił Ignacy Starzyński. 30 stycznia 1816 roku Ozorków został wyniesiony do rzędu miast, na mocy postanowienia gen. Józefa Zajączka. Niestety oryginał tego dokumentu nigdy do Ozorkowa nie dotarł. Po licznych trudnościach, dopiero pod koniec 1820 roku, Starzyński otrzymał kopię aktu lokacyjnego. Opóźnienie to było celowym działaniem aparatu państwowego. Powodowało dużą niepewność kupców, inwestorów. Ozorków, wówczas miasto prywatne, stał się konkurencją dla miast rządowych. Po burzliwych perypetiach nasze miasto zaczęło rozwijać się bardzo dynamicznie.
Poniżej zamieszczam tekst kopii aktu lokacyjnego Ozorkowa.
1816 r., styczeń 30, Warszawa
Postanowienie namiestnika królewskiego Zajączka wy noszące do rzędu miast prywatnych w Królestwie Polskim osadę rzemieślniczą Ozorków i nadające jej prawa służące miastom
W imieniu najj. Aleksandra I, cesarza Wszechrosji, króla polskiego, etc., etc., namiestnik królewski w Radzie Stanu wszem wobec i każdemu z osobna, komu o tym wiedzieć należy, oznajmujemy niniejszym, iż na przełożone nam od Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Policji pod dn. 13 stycznia r. b. żądanie ur. Ignacego Starzyńskiego, dziedzica osady rzemieślniczej Ozorków w pow. zgierskim, w departamencie warszawskim, pomiędzy miastami Łęczycą i Parzęczewem położonej, postanowiliśmy wynieść na miasto rzeczoną osadę Ozorków. Jakoż uchwałą tą przypuszczamy, onęż w rzędzie miast prywatnych w Królestwie Polskim mieć chcąc, ażeby odtąd wiecznymi czasy używała wszelkich praw dla miast tego rzędu urządzeniami krajowymi przepisanych. W szczególności zaś, co się tyczy przynależytości i stosunków tego miasta w moc uczynionego na gruncie rozpoznania, stanowiemy, co następuje.
Artykuł I
Utrzymują się w całości umowy dotychczasowych kontraktów kupna pomiędzy osadnikami a dziedzicem zawartych, ile te przepisom prawa lub brzmieniu niniejszego przywileju nie są przeciwne.
Artykuł 2
Nadajemy m. Ozorków 6 jarmarków rocznie, jako to: pierwszy nazajutrz po Nowym Roku, drugi w poniedziałek z niedzieli trzeciej po Wielkiejnocy, trzeci w poniedziałek przed oktawą Bożego Ciała, czwarty w poniedziałek z niedzieli ósmej po Świątkach, piąty w poniedziałek z niedzieli szesnastej po Świątkach, szósty w poniedziałek z niedzieli dwudziestej piątej po Świątkach, łącząc z jarmarkami tymi targi na konie, woły, bydło, wieprze i owce, które dniem jednym po każdym dniu jarmarcznym przedłużać dozwalamy.
Artykuł 3
Targi tygodniowe w poniedziałek oznaczamy.
Artykuł 4
Na rzecz kasy miejskiej pobierane będzie podczas jarmarków zwykłe w miastach tasowe, jako to: od wielkiego tasa I złp (jeden zloty polski), od średniego tasa 15 gr (piętnaście groszy), od małego tasa 3 gr (trzy grosze), skąd dochód należycie ma być obliczony.
Artykuł 5
Od przyjmowania nowych osadników do miasta wpływać mają opłaty do kasy miejskiej i pobierane będą, jak następuje: 1) od rzemieślników i kupców zarobku znaczniejszego, jako to: piekarzy, rzeźników, młynarzy, garbarzy itp., złp 18; 2) od rzemieślników pomniejszych, gdy domy lub grunta nabywają, złp 12; 3) od każdego komornika bez wyjątku złp 6.
Artykuł 6
Służyć będzie dziedzicowi gruntu prawo wyłączne wyrabiania oraz wyszynku piwa, wódki w m. Ozorkowie.
Artykuł 7
Wolno będzie bez wyjątku wszystkich rzemieślników i profesjonistów osiadać [s] w m. Ozorkowie, z zachowaniem ogólnych praw krajowych.
Artykuł 8
Miasto Ozorków podlegać będzie podatkowi konsumpcyjnemu i wszelkim innym ciężarom miastom właściwym.
Artykuł 9
Na koszta opłaty burmistrza oraz potrzeby policyjne w m. Ozorkowie użyte będą wpływy kasy miejskiej z powyższych opłat, od przyjmowania osadników i tasowego podczas jarmarku, tudzież inne do kasy miejskiej wypaść mogące dochody. W przypadku zaś niedostateczności wpływów tych na opłacanie całkowite kosztów administracji i policji miejscowych, podług przepisów ogólnych ustanawiać się mających, dziedzic ilość niedostającą z własnych źródeł dopłacać będzie obowiązany, dopóki dochody kasy miejskiej nie podniosą się do tego stopnia; iżby z nich wydatek całkowicie mógł być opatrzony.
Artykuł 10
Dozwala się, aby rachunek przychodu i rozchodu kasy miejskiej, władzy administracyjnej, składany co rok, wprzód dziedzicowi był udzielony z wolnością czynienia nad nim stosownych uwag.
Na koniec tak dziedzic, jako i mieszkańcy podlegać będą urządzeniom i przepisom do miast prywatnych w Królestwie Polskim dotąd zaszłym lub zajść mogącym. Natomiast przy nadanym przywileju jak najskuteczniej bronić i utrzymywać ich przyrzekamy. W dowód czego niniejszy list z podpisem naszym własnoręcznie i przy wyciśnięciu pieczęci wydajemy. Uskutecznienie niniejszej uchwały Komisjom Rządowym Spraw Wewnętrznych i Policji tudzież Przychodu i Skarbu polecamy.
Działo się w Warszawie na posiedzeniu administracyjnym dn. 30 stycznia 1816 r.
Zajączek
Radca sekretarz stanu, gen. brygady Kossecki
Minister spraw wewnętrznych i policji T. Mostowski
Opracował: Damian Kaźmierczak
Źródła:
1. AGAD, Komisja Województwa Mazowieckiego, sygn. 12378, k. 2-5.
2. Górny P.A., Łuczak R.S., „Dzieje Ozorkowa na podstawie historii społeczności ewangelicko-augsburskiej w Ozorkowie”, Oficyna Bibliofilów, Łódź 2009.
3. Kaczmarek R. „Źródła do historii miast łódzkiego okręgu przemysłowego w XIX wieku, tom 2”, KSIĄŻKA i WIEDZA, 1958.