22/07/2026
Roman Otto – bohater Legionów Polskich
Zdarza się, że dopiero po wielu latach udaje się wyjaśnić budzące wątpliwości fakty lokalnej historii. Tak było w przypadku wydarzeń I wojny światowej na Ziemi Niedrzwickiej, która stała się areną intensywnych działań zbrojnych. Przez teren gminy dwukrotnie, w latach 1914–1915, przebiegała linia frontu. Toczyły się tu ciężkie walki, szczególnie w lipcu 1915 roku, podczas krwawej bitwy na polach Majdanu Borzechowskiego. Pola, lasy i wsie przecięły okopy, zasieki oraz liczne umocnienia obronne. W wyniku ostrzału spłonął kościół w Niedrzwicy Kościelnej.
Szacuje się, że na terenie ówczesnej gminy Niedrzwica poległo ponad 2500 żołnierzy kilkunastu narodowości, wśród nich Polacy walczący w armiach zaborczych. Wielka Wojna przyniosła mieszkańcom okolicznych wsi ogromne straty materialne. Przejście frontu oznaczało spalenie zabudowań, zniszczenie upraw, dewastację gospodarstw. Następstwem działań wojennych była fala głodu, ubóstwa i ludzkiego cierpienia.
Po dramatycznych wydarzeniach pozostały zgliszcza domów i setki bezimiennych mogił, naprędce usypanych przez ocalałych żołnierzy. Po przejściu frontu rozpoczęto ekshumację poległych z pól bitewnych i organizowanie ich pochówków w wyznaczonych miejscach. Dało to początek cmentarzom wojennym. Na terenie ówczesnej gminy Niedrzwica cmentarze wojenne utworzono w: Niedrzwicy Dużej (przy szosie Lublin– Kraśnik oraz przy stacji kolejowej), Niedrzwicy Kościelnej, Sobieszczanach, Strzeszkowicach, Trojaczkowicach, Krężnicy Jarej oraz Borzechowie-Łączkach.
Na cmentarzu w Niedrzwicy Dużej, przy szosie Lublin– Kraśnik, pochowano 165 żołnierzy armii austro- węgierskiej i rosyjskiej oraz 10 żołnierzy 4 Pułku Piechoty Legionów Polskich. Obecność legionistów na niedrzwickim cmentarzu przez długi czas pozostawała jedną z nierozwiązanych lokalnych zagadek. Skąd zatem wzięli się oni w tym miejscu?
Choć żołnierze 4 Pułku Piechoty brali udział w walkach na polach Majdanu Borzechowskiego, nie tam ponieśli straty osobowe. Swój prawdziwy chrzest bojowy pułk, dowodzony przez ppłk Bolesława Roję, przeszedł wkrótce podczas bitwy pod Jastkowem. To właśnie tam należy szukać rozwiązania tej zagadki.
Legioniści spoczywający na cmentarzu w Niedrzwicy Dużej byli żołnierzami rannymi w krwawej bitwie pod Jastkowem. Po natarciu z 31 lipca 1915 roku trafili oni do szpitala polowego w Motyczu. Następnego dnia, w godzinach wieczornych, wobec ogromnej liczby rannych podjęto decyzję o ich ewakuacji. 228 rannych legionistów przewieziono 80 wozami do Niedrzwicy Dużej, gdzie w majątku Dłuskich zorganizowano szpital polowy. Prawdopodobnie część rannych skierowano do lazaretu do dworu Brzezińskich w Strzeszkowicach. Wśród rannych żołnierzy znaleźli się m.in. Mieczysław Gruszczyński, Edward Chołoń, Jan Luchowiec, Mikołaj Marszałek, Robert Chrobak, Jakób Ries, Fryderyk Błaszek, Stanisław Wezinowicz, Roman Otto oraz jeden niezidentyfikowany legionista. Wszyscy zmarli w niedrzwickim szpitalu polowym i zostali pochowani na cmentarzu w Niedrzwicy Dużej. W 1930 roku szczątki legionistów ekshumowano i przeniesiono na zbiorowy Cmentarz Legionistów w Jastkowie. Polegli byli ochotnikami, pochodzącymi głównie z Galicji. Najmłodszy z nich miał zaledwie osiemnaście lat.
Wiedzy o tych wydarzeniach dostarczył pan Maciej Mickiewicz z Opola Lubelskiego, którego stryjecznym dziadkiem był jeden z legionistów – Roman Otto. Inspiracją do podjęcia poszukiwań dotyczących wojennych losów przodka stała się fotografia odnaleziona przypadkowo wśród rodzinnych pamiątek przechowywanych przez ojca. Kwerenda, którą pan Maciej przeprowadził m.in. w Centralnym Archiwum Wojskowym przyniosła wiele cennych informacji o życiu i służbie tego dzielnego legionisty, pozwalając odtworzyć jego wojenne losy.
Roman Otto urodził się 28 listopada 1894 roku w Dąbrowie Górniczej jako syn Cypriana i Marianny. Uczył się w gimnazjum w rodzinnym mieście, należał do Dąbrowskiego Kółka Wycieczkowego, działał w skautingu, pełniąc funkcję zastępowego i plutonowego. Miał opinię bardzo dobrego organizatora, propagującego idee skautingu wśród młodzieży robotniczej. W 1913 roku rozpoczął naukę w Wyższej Szkole Przemysłowej w Krakowie, na przełomie 1913 i 1914 roku wstąpił do Polskich Drużyn Strzeleckich. W momencie wybuchu wojny w dniu 8 sierpnia 1914 roku wstąpił do Legionów Polskich. Na początku 1915 roku przebywał w szkole podchorążych w Marmaros-Sziget i w Kamieńsku, po czym został przydzielony do 4 pułku piechoty I Brygady 1 kompanii jako podchorąży. Brał udział w walkach. Ranny w czasie natarcia pod Jastkowem 31 lipca 1915 roku „ochotniczo poprowadził patrol na lewym skrzydle”, podczas którego otrzymał postrzał. Nie chcąc narażać żołnierzy, nie pozwolił się zabrać z pola bitwy, co, jak napisano we wniosku o odznaczenie niepodległościowe, spowodowało zbyt duży upływ krwi i w konsekwencji śmierć. Ranny wraz z innymi żołnierzami został przewieziony furmankami z pola bitwy do szpitala polowego w Niedrzwicy Dużej, gdzie zmarł 5 sierpnia 1915 roku w wieku 21 lat. Pochowany wraz z pozostałymi dziewięcioma legionistami na cmentarzu wojennym w Niedrzwicy Dużej, przy szosie kraśnickiej. W 1930 roku szczątki dziesięciu legionistów ekshumowano i przeniesiono na nowo utworzony Cmentarz Legionistów w Jastkowie. Za bohaterstwo wykazane na polu bitwy Roman Otto został pośmiertnie mianowany chorążym. Dekretem Naczelnego Wodza z 17 maja 1922 roku odznaczono go Orderem Virtuti Militari V klasy. W 1937 roku został również pośmiertnie uhonorowany Krzyżem Niepodległości.
Roman Otto był jedną z wielu ofiar Wielkiej Wojny, która szczególnie tu na Ziemi Niedrzwickiej zebrała krwawe żniwo. 22 lipca 1915 roku na polach w rejonie Borzechowa i Majdanu Borzechowskiego rozegrała się jedna z cięższych bitew na tym odcinku frontu. Walczyła 4 Armia Austriacka przeciwko 3 Armii Rosyjskiej. Tego dnia Austriacy zajęli Niedrzwicę.
Felicjan Sławoj – Składkowski, który przeprowadził rekonesans po bitwie, napisał w swoich pamiętnikach: „Dzisiaj, 23 lipca, maszerujemy od rana do Łączek. Pod Borzechowem mijamy szereg okopów moskiewskich, z potrójnym rzędem drutów, bronionych uporczywie przez Moskali. Jest to jedno z największych pobojowisk, jakie widziałem. W okopach wielka ilość łusek od naboi, strzępów ubrań i porzuconych karabinów. W okolicy Łączek, w ogromnych dołach zakopują setki trupów
żołnierzy austriackich i rosyjskich. Kładą ich rzędem po kilkudziesięciu do długich dołów, przypominających doły do kopcowania ziemniaków. Tu walczyły austriackie pułki złożone z Polaków. W miejscach gdzie była walka na bagnety, gryka jest zupełnie wdeptana w ziemię. Za tym polem znów dużo trupów”.
Podczas pamiętnego lata 1915 roku niedrzwicka ziemia wchłonęła tysiące litrów krwi żołnierskiej, bezsensownie przelanej dla zrealizowania morderczych planów wojennych. Mieli tego świadomość walczący jeszcze żołnierze, a zwłaszcza legioniści, którzy podczas marszu mijali to pobojowisko. Wówczas milkli i szli w milczeniu. Ciszą czcili tych, co polegli z dala od swoich rodzin i domów. Nie wiedzieli, że za kilka dni podzielą okrutny żołnierski los pod Jastkowem…
Magdalena Kosidło
Źródła:
Opracowania:
Gałęzowski M., My idziemy w zórz świtanie… Sylwetki oficerów Legionów Polskich poległych i zmarłych w walce o niepodległość w latach 1914-1916, Warszawa 2019
Kosidło M., Cmentarze wojenne z I wojny światowej w gminie Niedrzwica Duża, Zeszyty Niedrzwickie, Niedrzwica Duża 2009,
Dokumenty archiwalne (zbiory rodzinne Macieja Mickiewicza):
Wyciąg ewidencyjny z Wydziału Archiwum Legionów Polskich
Depesza telefoniczna D. Rogalskiego do Komendy Legionów z dnia 1 sierpnia 1915 roku
Wniosek o nadanie orderu „Krzyża Niepodległości”
Legitymacja orderu odznaki „Virtuti Militari”
Wniosek o nadania „Krzyża Zasługi”
Fotografie rodzinne