GRH Rejon NSZ Mrozy

Mińsk Mazowiecki) działalność konspiracyjna sporej części młodzieży skupiła się wokół charyzmatycznego lidera miejscowego koła Stronnictwa Narodowego – kpr. Wojska Polskiego (por. Narodowych Sił Zbrojnych) Mariana Gadomskiego „Niedźwiadka”. We wrześniu 1939 r. Marian Gadomski wrócił z frontu do domu, odnowił kontakty z członkami koła i dostosował funkcjonowanie placówki Stronnictwa Narodowego do warunków okupacyjnych oraz wymogów konspiracji. Organizowana była działalność propagandowa wśród miejscowego społeczeństwa poprzez kolportaż prasy podziemnej („Walka”), szczególnie z myślą o młodzieży i o jej roli po zakończeniu wojny. W kręgu konspiracyjnego Stronnictwa Narodowego w Mrozach z czasem zaczęła się skupiać młodzież z działającej w miasteczku w międzywojniu 62. Mazowieckiej Drużyny Harcerzy im. Tadeusza Kościuszki kierowanej przez Leonarda Krysiaka. W grupach konspiracyjnych prowadzone było ogólne szkolenie wojskowe, dyskusje na temat taktyki wobec okupanta, jak również pogłębiano wiedzę polityczną i historyczną. Zajęcia ideologiczne prowadzili specjaliści delegowani przez władze Stronnictwa Narodowego z Warszawy. Po przeszkoleniu harcerze znaleźli się w drużynie Hufców Polskich, afiliowanej przy podziemnym Stronnictwie Narodowym w Mrozach. W styczniu 1941 r. najstarsi harcerze z działającej równolegle w Mrozach drużyny harcerskiej Szarych Szeregów zostali wcieleni do Związku Walki Zbrojnej, zaś pozostali w znacznym stopniu zasilili drużynę Hufców Polskich. W 1941 r. w Mrozach zawiązały się struktury wojskowe konspiracyjnego Stronnictwa Narodowego – Narodowej Organizacji Wojskowej. Bazą Stronnictwa Narodowego i Narodowej Organizacji Wojskowej była przedwojenna sieć koleżeńskich kontaktów działaczy Stronnictwa Narodowego obrastająca z czasem nowymi sympatykami. W 1943 r. doszło na terenie Gminy Kuflew (do której administracyjnie należały Mrozy) do częściowego scalenia struktur wojskowych Stronnictwa Narodowego z Armią Krajową. Nie obeszło się wówczas bez rozłamu w miejscowym podziemiu narodowym. Część żołnierzy Narodowej Organizacji Wojskowej z Mrozów zasiliła zachowującą samodzielność polityczno-wojskową komendę powiatu Narodowych Sił Zbrojnych w Mińsku Mazowieckim, podczas gdy reszta konspiratorów weszła w struktury Ośrodka IV Armii Krajowej w ramach Obwodu "Mewa" w Mińsku Mazowieckim.
24 lipca 1944 r. Ośrodek IV Armii Krajowej w Mrozach rozpoczął „Akcję Burza”. Dysponując informacjami o poczynaniach NKWD wobec członków organizacji niepodległościowych na polskich terenach wschodnich, kierownictwo mrozowskiego koła Stronnictwa Narodowego było przeciwne udziałowi własnych oddziałów w ww. akcji. Jednakowoż z drugiej strony działał już, podpisany w dniu 7 marca 1944 r. przez Tymczasową Narodową Radę Polityczną, układ o podporządkowaniu Narodowych Sił Zbrojnych Dowódcy Sił Zbrojnych w Kraju (umowa scaleniowa NSZ z AK). Wśród młodzieży z Hufców Polskich działał silnie czynnik emocjonalny w kierunku uczestniczenia w walce z Niemcami. Rozumiejąc intencje młodzieży z Hufców Polskich oraz nie chcąc doprowadzić do wewnętrznego konfliktu, kierownictwo mrozowskiego koła Stronnictwa Narodowego wydało zgodę na udział części młodzieży w „Akcji Burza”. Wkroczenie Armii Czerwonej na wschodnie Mazowsze w końcu lipca 1944 r. i dekonspiracja przed nowym okupantem konspiratorów z Armii Krajowej po „Akcji Burza”, wytworzyły na tym terenie próżnię organizacyjną. Stronnictwo Narodowe było organizacją silnie skonsolidowaną i z długoletnim doświadczeniem konspiracyjnym, nabytym w czasie okupacji niemieckiej. Narodowe Siły Zbrojne w Mrozach wchodziły jednak w etap nowej konspiracji – antykomunistycznej, z nienaruszonym potencjałem ludzkim, z dobrym wyszkoleniem i uzbrojeniem oraz sprawnymi służbami na zapleczu dzięki niezaangażowaniu wszystkich sił podczas niedawnej „Akcji Burza”. Wobec uszczuplenia aresztowaniami szeregów Armii Krajowej, główny trud walki spadł na Stronnictwo Narodowe i podległe mu Narodowe Siły Zbrojne. Stronnictwo Narodowe i Narodowe Siły Zbrojne rozpoczęły swoją działalność w nowych warunkach konspiracji od ponownego uruchomienia struktur organizacyjnych, które do niedawna działały bardzo sprawnie pod okupacją hitlerowską. Wprowadzono jednak daleko ostrzejsze zasady konspiracji, zarówno w służbie archiwizacji dokumentów, jak i w pozaorganizacyjnych kontaktach osobistych, które spowodowane były brakiem pełnego obrazu zwolenników nowego reżimu. Zwieńczeniem procesu reorganizacji struktur podziemia narodowego i jego przystosowania do nowych, wymagających rygorystycznego przestrzegania reguł konspiracji antykomunistycznej było utworzenie Komendy Rejonu Narodowych Sił Zbrojnych w Mrozach w październiku 1944 r. Szeregi Narodowych Sił Zbrojnych zasilili wówczas harcerze z Hufców Polskich oraz Komenda i większość członków szczepu Szarych Szeregów.