14/08/2026
Sejm przyjął ustawę anty-SLAPP. To ważna wiadomość dla dziennikarzy, organizacji społecznych, aktywistów, ekspertów, sygnalistów i wszystkich osób, które zabierają głos w sprawach publicznych. 🗣️
SLAPP to określenie pozwów, których celem nie zawsze jest realna ochrona praw powoda. Często chodzi raczej o wywołanie presji, zastraszenie, obciążenie kosztami procesu i zniechęcenie do dalszej krytyki. W praktyce sam proces może stać się karą. ⚖️
Takie działania uderzają w debatę publiczną. Jeżeli osoba, redakcja albo organizacja społeczna rezygnuje z mówienia o problemach z obawy przed kosztownym i długotrwałym pozwem, powstaje tzw. efekt mrożący. Milkną nie tylko pozwani, ale także inni, którzy widzą, jakie konsekwencje może mieć publiczne zabranie głosu. ❄️
SLAPP może dotyczyć także spraw konsumenckich. Gdy konsument, organizacja społeczna albo redakcja ostrzega przed nieuczciwą praktyką, ryzykownym sklepem internetowym czy problemem dotykającym wielu klientów, odpowiedzią nie powinien być pozew mający uciszyć krytykę. Ochrona reputacji przedsiębiorcy jest ważna, ale nie może służyć blokowaniu rzetelnego informowania o problemach na rynku. 🛒
Nowe przepisy mają umożliwić szybsze reagowanie na oczywiście bezzasadne lub nadużyciowe pozwy. Wśród przewidzianych rozwiązań są m.in. możliwość wczesnego oddalenia takiego pozwu, zabezpieczenie kosztów postępowania, obciążenie powoda kosztami, grzywna za nadużycie prawa procesowego oraz możliwość wsparcia pozwanego przez organizacje społeczne. 🛡️
To szczególnie istotne w sprawach dotyczących publikacji prasowych, działalności watchdogowej, ostrzegania przed nieprawidłowościami, ochrony konsumentów, ochrony środowiska, krytyki instytucji publicznych, przedsiębiorców czy osób pełniących funkcje publiczne. 📰
Warto pamiętać, że wolność słowa nie oznacza dowolności wypowiedzi. Każdy ma prawo chronić swoje dobra osobiste i reputację. Ale prawo do sądu nie powinno być wykorzystywane jako narzędzie uciszania krytyki i blokowania debaty publicznej. 📢
Polskie przepisy wpisują się w szerszy europejski kierunek. Unia Europejska przyjęła dyrektywę anty-SLAPP 2024/1069, która zobowiązuje państwa członkowskie do ochrony osób uczestniczących w debacie publicznej przed pozwami oczywiście bezzasadnymi albo takimi, które są wykorzystywane do tłumienia krytyki.
Dobrze działające przepisy anty-SLAPP są potrzebne nie tylko mediom. To także ważne narzędzie ochrony obywateli, organizacji pozarządowych i lokalnych społeczności, które powinny mieć prawo mówić o sprawach publicznych bez obawy, że sam proces stanie się formą nacisku. 🤝
Grafika ma charakter ilustracyjny i symbolicznie nawiązuje do ochrony debaty publicznej przed pozwami typu SLAPP.