Fundacja Domu Wschodniego

Dom Wschodni ma wesprzeć społeczeństwa wschodniej części Europy we współczesnej koegzystencji, a szczególnie w takim wspólnym przepracowaniu przeszłości XX wieku, by doraźne interpretacje historii przestały utrzymywać nieufność i wrogość pomiędzy narodami regionu (na „skrwawionych ziemiach”). Dom ma być „eksterytorialną” przestrzenią, w której solidarnie działające nacje zachowają podmiotowość i równoprawny status, a mniejszości narodowe w Polsce znajdą warunki do zachowania własnej pamięci w swoim języku (zbiory archiwalne i biblioteczne). Dom skupi środowiska współczesnych krajów: Armenii, Białorusi, Estonii, Gruzji, Litwy, Łotwy, Mołdawii, Polski, Ukrainy, a także Rosji – rozumianej głównie jako historyczne centrum ruchu dysydenckiego. Dom zajmie się także przeszłością narodów „bez państwa”, Żydów, Tatarów krymskich czy Czeczeńców.

Koncepcja Domu Wschodniego była konsultowana i zyskała poparcie środowisk: Archiwum Ukraińskie w Warszawie, Centrum historii miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej we Lwowie, Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, Dom Białoruski w Warszawie, Dom Ukraiński w Warszawie, Fundacja Liderzy Przemian, Fundacja Pałac w Korczewie, KARTA ’97, Kolegium Europy Wschodniej we Wrocławiu, Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach, Ormiańskie Towarzystwo Kulturalne w Krakowie, Ossolineum, Ośrodek „Brama Grodzka” w Lublinie, Ośrodek KARTA, Ośrodek „Pogranicze” w Sejnach, Ośrodek Studiów Wschodnich, Polski PEN Club, Stowarzyszenie Smolna w Warszawie, Stowarzyszenie Wschodnioeuropejskie Centrum Demokratyczne, Stowarzyszenie „Za Wolną Rosję”, Studium Europy Wschodniej, Towarzystwo Demokratyczne Wschód, TV „Biełsat”, Związek Białoruski, Związek Ukraińców w Polsce. Środowiska te, a także osoby zainteresowane indywidualnie, zaproszone zostaną do Zespołu Wschodniego, tworzonego przy Domu Wschodnim.

Rewitalizacja Domu Wschodniego – pałacu, oficyny i parku w zespole pałacowo-parkowym w Mordach prowadzona będzie przez nowo powstającą Fundację Domu Wschodniego i rozpisana zostanie na najbliższe lata – tak, by sukcesywnie można było tam wprowadzać kolejne obszary aktywności. W docelowych pomieszczeniach, po adaptacji, planowane są funkcje łączące role domu pracy twórczej, przestrzeni spotkaniowej, biblioteki/archiwum i obszaru wystawienniczego: centrum organizacyjne; pokoje gościnne z zapleczem restauracyjnym; uniwersalna sala spotkań; multimedialna wystawa historii miasta Mordy i rodziny Przewłockich; Zespoły narodowe – początkowo Ukraiński, Białoruski, Polski i Rosyjski (stanowione jako ekspresja społeczeństwa obywatelskiego); sala Skrwawionych ziem; księgarnia.

Inicjatorzy Domu Wschodniego uznają za pierwszoplanowe zadanie powrót do przerwanego na początku XXI wieku oddolnego dialogu polsko-ukraińskiego (cykl „Polska–Ukraina: trudne pytania”). Pierwsze debaty polsko-ukraińskie powinny się odbyć możliwie najszybciej, w miejscu tymczasowym, a kontynuowane w docelowym Domu – wsparcie tego procesu zadeklarowało nowo powstałe Stowarzyszenie Przyjaciół Domu Wschodniego. Niezbędne jest także ustanowienie miejsca, w którym spełnione zostaną warunki czasowego przechowywania zbiorów wschodniojęzycznych. Ustanowienie takiej przestrzeni ma nastąpić nieodlegle w sąsiedztwie Zespołu pałacowo-parkowego w Mordach, gdzie w pierwszej kolejności zostaną zwiezione zagrożone zbiory ukraińsko-, białorusko- i rosyjskojęzyczne.

Zespół pałacowo-parkowy w Mordach przystosowywany będzie do głównych, międzynarodowych celów Domu Wschodniego, jednocześnie jednak posłuży i społeczności lokalnej, i ruchowi turystycznemu. Planowana rewitalizacja ma przywrócić funkcjonalność budynkom i parkowi, obecnie nienadającym się do wykorzystywania. Całość będzie stale otwarta dla mieszkańców miasta i okolic, a zarazem dostępna dla zwiedzających (część muzealna i wystawiennicza). Miasto zyska przestrzeń parkową i spotkaniową (festiwale, pikniki, prezentacje filmowe etc.), zaplecze hotelowe i restauracyjne, których nie posiada; mieszkańcy uzyskają nowe miejsca pracy. Wspólnie z pałacem w Korczewie, a w przyszłości zapewne też innymi placówkami regionu, Dom Wschodni tworzyć będzie atrakcyjną sieć obiektów żywej historii.