Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Międzyrzecu Podlaskim

10/05/2026

Uroczystości upamiętniające uchwalenie Konstytucji 3 Maja 1791 roku w Międzyrzecu Podlaskim

10/05/2026

Miejskie Uroczystości upamiętnienia rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja 1791 roku były okazją do podziękowania za zasługi i pracę na rzecz Naszego Miasta. Wśród wyróżnionych osób był członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Międzyrzecu Podlaskim Marek Maleszyk, który otrzymał odznaczenie "Zasłużony dla Miasta Międzyrzeca Podlaskiego" za działalność kulturalną i popularyzowanie historii.
Jak co roku podczas uroczystości, Nasza delegacja - na czele z Prezesem Andrzejem Kurendą, złożyła kwiaty pod Pomnikiem Bohaterów Miasta.
Dziękujemy Panu Pawłowi Jakubiukowi - Foto-Haft za dokumentację fotograficzną.

25/04/2026

Serdecznie zapraszamy do udziału w miejskich uroczystościach Obchodów uchwalenia Konstytucji 3 Maja.

🇵🇱 𝟮𝟯𝟱. 𝗥𝗢𝗖𝗭𝗡𝗜𝗖𝗔 𝗨𝗖𝗛𝗪𝗔𝗟𝗘𝗡𝗜𝗔 𝗞𝗢𝗡𝗦𝗧𝗬𝗧𝗨𝗖𝗝𝗜 𝟯 𝗠𝗔𝗝𝗔 🇵🇱

𝗭𝗮𝗽𝗿𝗮𝘀𝘇𝗮𝗺𝘆 mieszkańców Międzyrzeca Podlaskiego 𝗱𝗼 𝘄𝘀𝗽𝗼́𝗹𝗻𝗲𝗴𝗼 𝘀́𝘄𝗶𝗲̨𝘁𝗼𝘄𝗮𝗻𝗶𝗮 𝟮𝟯𝟱. 𝗿𝗼𝗰𝘇𝗻𝗶𝗰𝘆 𝘂𝗰𝗵𝘄𝗮𝗹𝗲𝗻𝗶𝗮 𝗞𝗼𝗻𝘀𝘁𝘆𝘁𝘂𝗰𝗷𝗶 𝟯 𝗠𝗮𝗷𝗮. Przed nami dzień pełen wydarzeń – od 𝘂𝗿𝗼𝗰𝘇𝘆𝘀𝘁𝗼𝘀́𝗰𝗶 𝗼𝗳𝗶𝗰𝗷𝗮𝗹𝗻𝘆𝗰𝗵, przez 𝗿𝗼𝗱𝘇𝗶𝗻𝗻𝗲 𝘀𝗽𝗼𝘁𝗸𝗮𝗻𝗶𝗲 𝘄 𝗽𝗹𝗲𝗻𝗲𝗿𝘇𝗲, aż po wieczorną 𝗽𝗼𝘁𝗮𝗻́𝗰𝗼́𝘄𝗸𝗲̨ przy muzyce na żywo 😉

𝗣𝗿𝗼𝗴𝗿𝗮𝗺 𝘂𝗿𝗼𝗰𝘇𝘆𝘀𝘁𝗼𝘀́𝗰𝗶:

🔹 11:30 - 𝗠𝘀𝘇𝗮 𝗦́𝘄𝗶𝗲̨𝘁𝗮 𝘄 𝗶𝗻𝘁𝗲𝗻𝗰𝗷𝗶 𝗢𝗷𝗰𝘇𝘆𝘇𝗻𝘆 w kościele pw. św. Apostołów Piotra i Pawła

🔹 12:30 - 𝗨𝗿𝗼𝗰𝘇𝘆𝘀𝘁𝗼𝘀́𝗰́ 𝗽𝗼𝗱 𝗣𝗼𝗺𝗻𝗶𝗸𝗶𝗲𝗺 𝗣𝗼𝗹𝗲𝗴ł𝘆𝗰𝗵 𝘇𝗮 𝗢𝗷𝗰𝘇𝘆𝘇𝗻𝗲̨ na Placu Jana Pawła II
• 𝘄𝘀𝗽𝗼́𝗹𝗻𝘆 𝗽𝗼𝗹𝗼𝗻𝗲𝘇
• 𝘄𝗿𝗲̨𝗰𝘇𝗲𝗻𝗶𝗲 𝗻𝗮𝗴𝗿𝗼́𝗱 𝗶 𝗼𝗱𝘇𝗻𝗮𝗰𝘇𝗲𝗻́ (Zasłużony dla miasta, Międzyrzecka Muza, Międzyrzecki Wawrzyn)

🔹 16:00 - „𝗠𝗮𝗷𝗼́𝘄𝗸𝗮 𝘂 𝗣𝗼𝘁𝗼𝗰𝗸𝗶𝗰𝗵” (Park Potockich)

🔹 19:00 - 𝗣𝗼𝘁𝗮𝗻́𝗰𝗼́𝘄𝗸𝗮 𝘇 𝗺𝘂𝘇𝘆𝗸𝗮̨ 𝗻𝗮 𝘇̇𝘆𝘄𝗼 (zagra zespół AGAT)

____________________________
𝗞𝗼𝗻𝘀𝘁𝘆𝘁𝘂𝗰𝗷𝗮 𝟯 𝗠𝗮𝗷𝗮 została uchwalona w 1791 roku i była pierwszą w Europie oraz jedną z pierwszych na świecie nowoczesnych ustaw zasadniczych. Miała na celu wzmocnienie państwa i wprowadzenie ważnych reform ustrojowych. Do dziś pozostaje symbolem dążeń Polaków do wolności, sprawiedliwości i suwerenności.

15/04/2026

Tylko guziki nieugięte
przetrwały śmierć świadkowie zbrodni
z głębin wychodzą na powierzchnię
jedyny pomnik na ich grobie

są aby świadczyć Bóg policzy
i ulituje się nad nimi
lecz jak zmartwychstać mają ciałem
kiedy są lepką cząstką ziemi

przeleciał ptak przepływa obłok
upada liść kiełkuje ślaz
i cisza jest na wysokościach
i dymi mgłą katyński las

tylko guziki nieugięte
potężny głos zamilkłych chórów
tylko guziki nieugięte
guziki z płaszczy i mundurów
Zbigniew Herbert - Guziki
Prócz guzików i kart historii została Nam pamięć o tamtych wydarzeniach i ludziach bestialsko zgładzonych.
W Międzyrzecu Podlaskim "Ku Pamięci" rośnie 12 Dębów poświęconych ofiarom tej zbrodni - Synów Międzyrzecczyzny.
Cześć Ich Pamięci!

08/04/2026

Serdecznie zapraszamy 13 kwietnia 2026r. o godzinie 11.00 na obchody 86 ROCZNICY ZBRODNI KATYNSKIEJ.
W związku ze zbliżającą się w 2010 r. 70 rocznicą katyńskiego ludobójstwa Zarząd Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Międzyrzecu Podlaskim z inicjatywy wiceprezesa Szczepana Kalinowskiego zaproponował władzom powiatu bialskiego ogłoszenie roku 2010 Rokiem Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej z Podlasia. W dniu 19 września 2010 r. jedna z ulic Międzyrzeca na wniosek TPN otrzymała nazwę „Aleja Katyńska”. Podczas uroczystości posadzono przy niej 12 Dębów poświęconych pamięci osób związanych z Międzyrzecem, które zostały zamordowane w Katyniu i innych miejscach kaźni na terenie byłego ZSSR.
Od tego czasu odbywają się na Alei Katyńskiej uroczystości związane są z upamiętnieniem pomordowanych żołnierzy, policjantów, nauczycieli i innych przedstawicieli inteligencji polskiej.
Uczestnicy: poczty sztandarowe wszystkich typów szkół z terenu miasta i gminy Międzyrzec Podlaski, przedstawiciele samorządów lokalnych, Nadleśnictwa Międzyrzec, mieszkańcy miasta spotykają się w Alei Katyńskiej, aby oddać hołd pomordowanym i zachować w pamięci tamte tragiczne wydarzenia. Młodzież z Zespołu Szkół Ekonomicznych w Międzyrzecu co roku prezentuje program artystyczny, a pod każdym z Dębów Pamięci zapalne są znicze.
Organizatorem wydarzenia jest Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Międzyrzecu Podlaskim.

30/03/2026

25/03/2026

Drodzy Czytelnicy i Przyjaciele !
Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Międzyrzecu Podlaskim przygotowuje do druku kolejny podwójny tom LV-LVI wydawanego od 1968 roku Rocznika Międzyrzeckiego. Wydajemy go w czasie kiedy Nasze miasto obchodziło rok 2025 jako Rok Eichlerów w Miedzyrzecu Podlaskim, odbył się jubileuszowy ### „Marsz Patrol” Krwawych Dni Międzyrzeca. Ta właśnie tematyka zostanie odzwierciedlona w tym tomie Rocznika.
Rocznik ten pod względem zawartości będzie zróżnicowany i znajdzie się w nim między innymi :
- Sprawozdanie z działalności TPN w kadencji 2022 – 2025, nowe władze Towarzystwa – Andrzej Kurenda
- artykuł o Międzyrzecu autorstwa Anety Średzińskiej – „Miasta prywatne ziemi drohickiej i mielnickiej do końca XVIII wieku „ Wybrane teksty dot. Międzyrzeca. (pozyskany z zasobów Internetu).
- wieści z Nadleśnictwa Miedzyrzec autorstwa Adama Szulika: „100 lat Lasów Państwowych”, „ Nowa siedziba Nadleśnictwa”, „ Rok Eichlerowski 2025” oraz wiersz na podsumowanie.
- Historia Marszu Patrolu Krwawych Dni Międzyrzeca połączona z otwarciem ulicy Józefa Geresza i obchodami ### Marszu Patrolu oraz sylwetki osób z nim związanych : Romana Sidorowicza (pomysłodawcy i twórcy idei obchodów tego wydarzenia), Ryszarda Turyka i Andrzeja Kurendy ( wieloletnich organizatorów Marszu), Józefa Geresza (historyka, autora książki „ Międzyrzec Podlaski. Dzieje miasta i okolic”, uczestnika uroczystości ), Szczepana Kalinowskiego (historyka , regionalisty prezentującego wiedzę o tamtych wydarzeniach na licznych spotkaniach i konferencjach), Jarosława Frąckiewicza (badacza historii Krwawych Dni Międzyrzeca, autora opracowań i artykułów dotyczących biogramów osób poległych podczas wydarzenia), Adama Szulika (współorganizatora wydarzenia) – Andrzej Kurenda
- Sprawozdanie z obchodów roku 2025 jako Rok Eichlerów znanych aptekarzy i badaczy przyrody z Międzyrzeca . - A. Kurenda
- Wspomnienie osoby Śp. sierżanta Jana Grudzińskiego ps. „Parol”, „Płomień”i relacja z uroczystości pogrzebowej – żołnierza kampanii wrześniowej, dowódcy placówki Armii Krajowej w Kąkolewnicy, a później – działacza Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”, brutalnie zamordowanego przez komunistów po wojnie. Pogrzeb miał charakter państwowy z ceremoniałem wojskowym. Szczątki żołnierza Armii Krajowej i działacza organizacji konspiracyjnej Wolność i Niezawisłość zostały złożone w grobie rodzinnym na cmentarzu parafialnym przy ul. Brzeskiej. Po długich 77 latach od jego śmierci, bohater walk o wolną Polskę doczekał się wreszcie godnego pochówku na rodzinnej ziemi. Sylwetkę Jana Grudzińskiego, jego historię i relację z pogrzebu przedstawi wnuczka Emilia Sidorowicz - Kułak.
- artykuł o historii PSS Społem w Międzyrzecu Podlaskim na tle spółdzielczości spożywców w woj. bialskopodlaskim – Jerzy Trudzik
- nowe fakty dotyczące osób związanych z Krwawymi Dniami Międzyrzeca: „Wniosek odznaczeniowy Lucjana Gąsowskiego - przyczynek do Krwawych dni…” – Jarosław Frąckiewicz.
- Międzyrzecka Spółdzielnia Pracy „Odzież” – Mirosław Maraszek , Marek Maleszyk
- „Okoliczności uchwalenia tzw. ustawy Wilczka i jej konsekwencje dla kraju i regionu” - Tadeusz Kucharuk
- recenzje książek wydanych w ostatnim czasie o historii Międzyrzeca Podlaskiego oraz inne ciekawe artykuły wzbogacone zdjęciami.
Liczymy na zainteresowanie wydawnictwem i dziękujemy za wsparcie naszej działalności.

Rocznik ukarze się drukiem w sierpniu 2026 roku dzięki wsparciu Urzędu Miasta Międzyrzec Podlaski, Starostwa Powiatowego w Białej Podlaskiej oraz sponsorów indywidualnych:
Nadleśnictwo Międzyrzec;
Bank Spółdzielczy w Międzyrzecu Podlaskim;
Andrzej Leszczyński - Prezes Spółdzielni Mieszkaniowej w Międzyrzecu
Podlaskim;
Tadeusz Kot – Właściciel Firmy KOTPOL Międzyrzec Podlaski;
Piotr Chomiuk – Notariusz w Międzyrzecu Podlaskim;
Edward Leszczyński – właściciel Firmy EUROPTIR w Międzyrzecu Podlaskim

Prezes Towarzystwa Przyjaciół Nauk
w Międzyrzecu Podlaskim - Andrzej Kurenda

10/03/2026

01/03/2026

"Chłopcy z lasu" - obraz autorstwa Jana Kołkowicza oraz kilka zdjęć z jego archiwum.
Cześć ich pamięci! 🇵🇱

28/02/2026

Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” ustanowione na mocy ustawy z dnia 3 lutego 2011 roku obchodzony jest corocznie 1 marca. To data symboliczna – tego dnia w 1951 r. w więzieniu mokotowskim w Warszawie strzałem w tył głowy zostali zamordowani przez komunistów członkowie IV Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” – prezes WiN ppłk Łukasz Ciepliński („Pług”, „Ludwik”) i jego najbliżsi współpracownicy: Adam Lazarowicz, Mieczysław Kawalec, Józef Rzepka, Franciszek Błażej, Józef Batory i Karol Chmiel. Ich ciała komuniści zakopali w nieznanym miejscu. Stanowili oni ostatnie kierownictwo ostatniej ogólnopolskiej organizacji kontynuującej od 1945 r. tradycję AK. Aresztowano ich w czasie od listopada 1947 do lutego 1948 r. Przeszli wyjątkowo barbarzyńskie śledztwo.
Środowiska kombatanckie, liczne organizacje patriotyczne, stowarzyszenia naukowe, przyjaciele i rodziny tych, którzy polegli w boju, zostali zamordowani w komunistycznych więzieniach lub po prostu odeszli już na wieczną wartę, od lat pukali do wielu drzwi z żądaniami, by wolna Polska oddała w końcu hołd swym najlepszym Synom. Przez lata odpowiedzią była cisza.
W drugiej połowie pierwszej dekady XXI wieku nadzieje zaczęły się spełniać. Apele środowisk kombatanckich zaczęły zyskiwać coraz większe poparcie. Janusz Kurtyka, prezes IPN od końca roku 2005, nadał tym staraniom silny impuls i przyspieszenie. Inicjatywę wsparł prezydent RP prof. L**h Kaczyński.
Instytut Pamięci Narodowej honoruje Żołnierzy Niezłomnych, uczestnicząc w uroczystościach państwowych oraz organizując wiele przedsięwzięć w całej Polsce. Przy wsparciu IPN oraz wielu organizacji patriotycznych dzień 1 marca to data żywej lekcji historii. Doskonałym tego przykładem jest bieg „Tropem Wilczym” organizowanym w wielu miastach kraju oraz za granicą, bieg na dystansie 1963 metrów (odwołanie do roku w którym zginął ostatni, poległy w walce Żołnierz Wyklęty – Józef Franczak ps. Lalek), który w tym roku będzie miał swoją XIV edycję.
Konferencja „Żołnierze wyklęci – konspiracja poakowska po 1944 r. na terenie powiatu bialskiego” – Międzyrzec Podlaski, 16 marca 2012
16 marca 2012 r. w sali widowiskowej Kina „Sława” przy ul. Warszawskiej 37 w Międzyrzecu Podlaskim Towarzystwo Przyjaciół Nauk wspólnie z oddziałem miejskim NSZZ Solidarność w ramach spotkań z historią najnowszą zorganizowały konferencję pt. „Żołnierze wyklęci – konspiracja poakowska po 1944 r. na terenie powiatu bialskiego”.
Podczas sesji wysłuchano trzech wystąpień: dr Mariusza Bechty z Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej IPN w Warszawie, Andrzeja Werszki i Szczepana Kalinowskiego. Konferencję poprowadził Prezes Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Międzyrzecu Ryszard Turyk.
TPN na łamach Roczników Międzyrzeckich publikowało szereg artykułów o tej tematyce. W 2012 roku Towarzystwo wydało pośmiertnie książkę Jana Kołkowicza (członka TPN) jednego z założycieli zrzeszenia Wolność i Niezawisłość pt. „Tryptyk podlaski” w której zawarto min. Opis akcji Mitropa i bitwy pod Kiełbaskami.
Dariusz Magier, Wykaz żołnierzy podziemia antykomunistycznego w powiecie radzyńskim (1944-1947), http://instytutszlubowskiego.pl/zolnierze-wykleci/
Na terenie Miedzyrzecczyzny według dr hab. Dariusza Magiera działało:
Miasto Międzyrzec ( w tym Rzeczyca, Stołpno, Tuliłów, Zaścianki) - 60 żołnierzy niezłomnych;
Gmina Misie (Grabowiec, Jelnica, Kolonia Wolańska, Misie, Pościsze, Przychody, Strzakły -25 żołnierzy;
Gmina Tłuściec ( Kożuszki, Krzewica, Krzymoszyce ,Łuby, Łukowisko, Manie, Rogoźnica, Tłuściec, Wólka Krzymowska, Wysokie, Zasiadki – 86 żołnierzy niezłomnych.
Jednym z żołnierzy niezłomnych, którzy walczyli o wolną Polskę na ziemiach Międzyrzecczyzny jest spoczywający na Naszym cmentarzu parafialnym przy ulicy Brzeskiej Jan Grudziński.
8 kwietnia 2025 roku w Międzyrzecu Podlaskim odbyły się uroczystości pogrzebowe sierż. Jana Grudzińskiego ps. "Parol", "Płomień", uczestnika kampanii wrześniowej, żołnierza Armii Krajowej oraz Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość - zamordowanego 7 czerwca 1948 roku na Zamku w Lublinie, którego szczątki odnaleziono w listopadzie 2018 r. podczas prac poszukiwawczych prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej, na cmentarzu rzymskokatolickim przy ul. Unickiej w Lublinie.

25/02/2026

Dziś przypada rocznica jednej z najbardziej krwawych bitew Powstania Listopadowego.
25 lutego 1831 roku stoczono Bitwę o Olszynkę Grochowską przeciw wojskom rosyjskim feldmarszałka Iwana Dybicza.

Przeciwko sześćdziesięciotysięcznej armii Dybicza wystąpiło czterdziestotysięczne powstańcze polskie wojsko. Wodzem naczelnym oficjalnie był Michał Radziwiłł, a faktycznie mianowanym dyktatorem był generał Józef Chłopicki.
Ciężkie straty zmusiły obie strony do odwrotu. Bitwa o Olszynkę Grochowską powstrzymała ofensywę wojsk rosyjskich i dała siłom powstańców czas na przegrupowanie i wyprowadzenie kontrataku.

Na pamiątkę tej bitwy wiele polskich rodzin nosiło krzyżyki z drzewa olchowego ze złotą tabliczką z wygrawerowanym napisem: „Olszynka – 25 luty 1831”