06/09/2015
ІІІ Kongres Kultury Partnerstwa Wschodniego zebrał ponad 600 uczestników z dwudziestu krajów.
W dniach 4-5 września trwały dyskusje zorganizowane w ramach pięciu równoległych osi tematycznych: „Kryzys wartości europejskich ”, „Polityka kulturalna i ekonomika kultury”, „Strach w kulturze / Kultura strachu”, „Sztuka jako prowokator zmian” oraz „Komunikacje kultury”. 6 września uczestnicy Kongresu Kultury i kuratorzy paneli dyskusyjnych Hryćko Semenczuk, Andrij Bondarenko, Ołesia Ostrowska-Luta, Chrystyna Berehowska i Zoriana Rybczynska podsumowali pracę Kongresu przy udziale uczestników Kongresu Jiřiego Dědečka i Karola Modzelewskiego.
Kultura nie oddziałuje w sposób natychmiastowy – jest raczej długoterminowym narzędziem wpływu na społeczeństwo i nie przemija nie bacząc na żadne kataklizmy społeczne. Całkiem przeciwnie, w sytuacji kryzysu kultura działa jako antidotum, jak układ odpornościowy społeczeństwa i ostatni przyczółek zdrowej krytyki i analizy.
Kongres Kultury nie jest w stanie w ciągu trzech dni rozstrzygnąć wszystkich krytycznych kwestii kultury współczesnej w krajach Wschodu i Zachodu, ani też nie jest to jego celem. Uważamy jednak, że nasz cel został osiągnięty – udało się nam zgromadzić w Ukrainie, w kryzysowej dla państwa chwili, ponad sześciuset uczestników, w tym stu pięćdziesięciu gości z zagranicy, naukowców i artystów, ekspertów i dziennikarzy w celu debaty nad tym, co na pierwszy rzut oka wydaje się nie być najbardziej płonącym, czyli nad kulturą.
Karol Modzelewski, historyk i pisarz, jeden z czołowych ideologów „Solidarności”, w swoim podsumowującym wystąpieniu na zamknięciu Kongresu Kultury we Lwowie powiedział, że Kongres ożywił więź duchową Lwowa i Ukrainy ze wspólnym korzeniem europejskim. Na Kongresie zabrzmiało wiele głosów krytycznych wobec programu Partnerstwa Wschodniego dotyczących potrzeby jego zrewidowania w świetle ostatnich wydarzeń w Ukrainie i tego,
że w samej UE tak zwane „wartości europejskie” są coraz bardziej postrzegane jako coś danego i nie potrzebującego udowadniania, pracy, potwierdzania. Partnerstwo Wschodnie jest narzędziem, którego potencjał zależy od wszystkich jego uczestników, podsumowali eksperci Kongresu. Kultura jest w stanie zmienić uprzedzony stosunek do Ukrainy, w tym celu jednak dyplomacja i polityka powinny zwracać uwagę na kulturę.
Ostatnie tendencje w sferze ukraińskich mediów świadczą o tym, że kultura ponownie wywalcza swoje miejsce w przestrzeni informacyjnej. Chcemy wierzyć, że wydarzenia w rodzaju Kongresu Kultury, a także śmiałość i upartość ludzi kultury będą sprzyjały szerzeniu „mody na kulturę” w mediach, zaś duże zainteresowanie dziennikarzy Kongresem potwierdza nasze nadzieje.
Sztuka jako prowokator zmian może być skutecznym narzędziem wdrożenia zmian w świadomości społecznej, w życiu miast i całych regionów. Zmienić podejście do sztuki jako sfery zarezerwowanej dla wąskiego grona wybranych środowisk można przy pomocy przemyślanej prowokacji, która zaangażuje szerokie masy w życie kulturalne, albowiem nie ma niewłaściwych odbiorców – są jedynie niewłaściwe podejścia do nich.
Strach w kulturze jest znaczącym czynnikiem, i ignorować go znaczy uciekać przed samym sobą. Dopiero gdy wspólnie przeanalizujemy nasze fobie i strachy społeczne, mamy szansę pozbyć się ich, przełamać siebie, stać się śmielszymi i bardziej pewnymi siebie, tego co robimy oraz jego znaczenia dla społeczeństwa. ІІІ Kongres Kultury we Lwowie też był do pewnego stopnia pokonaniem strachu, gdyż byliśmy świadomi powściągliwości zachodnich intelektualistów przed przyjazdem do Ukrainy w chwili obecnej i wiedzieliśmy, jak ciężko będzie mówić o własnych strachach publicznie i na głos. Mimo to, dla żadnego z zaproszonych przez nas gości nie stało się to powodem do odmowy udziału w Kongresie. Wszyscy przyjechali, aby wesprzeć Ukrainę, rozumiejąc znaczenie solidarności między ludźmi kultury z różnych krajów w czasie kryzysu.
Następny Kongres Kultury odbędzie się za dwa lata, w 2017 roku. Wszyscy będziemy uważać, że lwowski Kongres osiągnął sukces, jeśli po dwóch latach nie zapomnimy tematów, o których rozmawialiśmy w roku 2015. Co zaś dotyczy miasta, które zostanie gospodarzem IV Kongresu Kultury, nie jest jeszcze w tej chwili wytypowane. Ta nieokreśloność jest zarazem swobodą wyboru i nieprzewidywalnością sztuki i życia. Jak oświadczył na zakończenie Kongresu we Lwowie Zenowij Mazuryk, kto wie, może za dwa lata Moskwa będzie gotowa przyjąć IV Kongres Kultury?
Projekt współfinansowany przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Polski.
The 3rd Eastern Partnership Culture Congress in Lviv gathered more than 600 participants from twenty countries.
During September 4-5, discussions were held which were organized in five parallel thematic areas: “The Crisis of European Values”, “Cultural Policy and Cultural Economics”, “Fear in Culture/Culture of Fear”, “Art as a Provoker of
Changes”, and “Communications of Culture”. On September 6, participants of the Culture Congress and Panel Moderators Hrytsko Semenchuk, Andriy Bondarenko, Olesya Ostrovska-Lyuta, Krystyna Beregovska and Zoryana
Rybchynska assisted by the Congress participants Jiří Dědeček and Karol Modzelewski summed up the work of the Congress.
Culture does not produce instant impact. Instead, it is a long-term instrument of influence on society, and it does not vanish in the face of any social cataclysm. On the contrary, in a situation of crisis, culture works as an antidote, as society’s immune system and the last outpost of sound criticism and analysis.
The Culture Congress is neither able to solve critical issues of contemporary culture in the countries of both East and West, nor is this its purpose. But we believe that our purpose has been achieved: at the moment of crisis in Ukraine,
we have managed to gather more than six hundred participants including one hundred and fifty guests from abroad, scholars and artists, experts and journalists, in order to speak about culture which, at a first glance, does not seem to be essential at the time of war.
The historian and writer Karol Modzelewski, one of the leading thinkers of the Solidarity movement in Poland, told in his summing-up speech at the Congress’ closing session that this event renewed the spiritual ties between Lviv and Ukraine, on one hand, and the common European roots, on the other hand. Many critical voices were raised at the
Congress concerning the Eastern Partnership Programme, stating the necessity of revising it in the light of the recent changes in Ukraine and mentioning the fact that in the EU, the so-called “European values” are more and more perceived as something that is given and does not need to be proved, worked upon and confirmed. The Eastern
Partnership is an instrument whose potential depends on all its participants, as was concluded by the Congress experts. Culture can change the biased attitude towards Ukraine, but to achieve this, diplomacy and politics should
pay attention to culture.The recent trends in the sphere of Ukrainian media show that culture is regaining its place in the information space.
We want to believe that events such as the Culture Congress, along with the courage and persistence of people of culture, will help to make culture “media trendy”, and journalists’ significant interest in the congress meets our hopes.
Art as a provoker of changes can be an effective instrument of bringing about changes in public opinion, in the life of cities and whole regions. To change an approach to art as something that exists for narrow circles of the public is
possible through a carefully considered provocation that will involve general public in cultural life, as there is no such thing as bad audiences, there are only bad approaches to them.
Fear in culture is a significant factor and to ignore it is to run away from oneself. It is only through speaking our social fears and phobias together that we can get a chance to get rid of them, to take a grip on ourselves, and to become more confident in what we do and its importance to the society. The 3rd Culture Congress in Lviv was itself a kind of mastering fear, as we were aware of the western intellectuals’ prejudices as regards visiting Ukraine at the moment, and we knew that it would be difficult to speak about our own fears in public and aloud. None of the guests we invited, however, refused to come for that reason. All of them came to support Ukraine, understanding the importance of solidarity between people of culture from different countries at the moment of crisis.
The next Culture Congress will be held in two years, in 2017. We will believe that the Lviv Congress was a success if in these two years we do not forget the issues we spoke of in 2015. As far as regards the city hosting the 4th Culture
Congress, it has not been chosen so far. This uncertainty stands for both freedom of choice and the unexpectedness of art and life. And, as Zenoviy Mazuryk stated at the closing session of the Lviv Congress, who knows, maybe in two years Moscow will be ready to host the 4th Culture Congress?
