06/06/2026
Czy budynek Żydowskiego Gimnazjum Koedukacyjnego oraz szkoły powszechnej Am-Hasefer powstał w Kutnie? Nie wiem. Nie znalazłam jeszcze dokumentów potwierdzających ten fakt…
Prowadząc kwerendę w kutnowski oddziale Archiwum Państwowego w Płocku zupełnie przypadkiem trafiłam na akt notarialny z 1933 roku dotyczący dzierżawy placu na wybudowanie Żydowskiego Gimnazjum Koedukacyjnego oraz szkoły powszechnej Am-Hasefer. I wtedy stało się dla mnie zrozumiałe powstanie w 1933 roku Komitetu Budowy Gmachu dla Gimnazjum Towarzystwa Żydowskich Szkół Średnich w Kutnie. A było tak…
18 maja 1922 roku Towarzystwa Żydowskich Szkół Średnich w Kutnie zostało zarejestrowane w Rejestrze Stowarzyszeń i Związków przez Wojewodę Warszawskiego. Terenem działalności Towarzystwa było województwo warszawskie, a siedzibą miasto Kutno. W Statucie Towarzystwa zapisano m.in., że zadaniem narodowej szkoły żydowskiej jest dać wychowankom wykształcenie ogólne według wymogów programu państwowego dla szkół ogólnokształcących oraz wykształcenie hebrajskie i judaistyczne w ramach obejmujących całokształt narodowej kultury hebrajskiej i wiedzy judaistycznej, a odpowiadających poziomowi szkoły średniej. Ważny zadaniem było też, by rozwijać w młodzieży ducha państwowo-obywatelskiego i wyrobić w niej świadomość obowiązków i praw wynikających z jej przynależności do Polski, jako obywateli Państwa Polskiego.
2 kwietnia 1933 roku odbyło się Walne zebranie organizacyjne Komitetu Budowy Gmachu dla Gimnazjum Towarzystwa Żydowskich Szkół Średnich w Kutnie. Mówiono o borykaniu się Gimnazjum z ciężkimi warunkami bytu, przy czym główną przeszkodą w jego rozwoju i w otrzymaniu praw państwowych jest brak odpowiedniego lokalu i o potrzebie budowy własnego gmachu w Kutnie.
W dyskusji udział wzięli dr Joachim Weinreb, dr Maurycy Finkelstejn, Joel Stejnfeld i Michał Jarecki. Podjęto decyzję o przystąpienie do szerokiej akcji budowy gmachu dla gimnazjum Towarzystwa Żydowskich Szkół Średnich w Kutnie. Stało się to w dniu 10-lecia istnienia kutnowskiego gimnazjum. Powstał Komitet Budowy Gmachu dla Gimnazjum Towarzystwa Żydowskich Szkół Średnich w Kutnie. Do zarządu Komitetu zostali wybrani: prezes –dr Joachim Weinreb, wiceprezes - Władysław Hirszberg, sekretarz – adw. Paweł Golscheider, skarbnik – Jakub Bender, członkowie – Majer Bożekowski, Michał Jarecki, Salomon Holcman, Lezer Niawiałkowski, adw. Abram Riftin, zastępcy – dr Maurycy Finkelstein, Majer Łęczycki, Pinchas Szpajer, Gustawa Zandlowa, Róża Falcowa. Komitet został zarejestrowany 11 lipca 1933 roku.
4 lipca 1933 roku zarząd Towarzystwa Żydowskich Szkół Średnich w Kutnie (z prezesem Michałem Jareckim, sekretarzem Sarą Eisenstabową i skarbnikiem Majerem Łęczyckim) wziął w dzierżawę od Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Kutnie pusty plac za mykwą (łaźnią) o powierzchni 52 m x 42 m (2184 m2), graniczący z Doliskami miejskimi. Plac ten został oddany w dzierżawę na okres 24 lat – po 10 zł za każdy rok dzierżawy, co stanowiło 240 zł. Kwota została przekazana Gminie Wyznaniowej Żydowskiej w Kutnie przed sporządzeniem aktu notarialnego. Gminę Wyznaniową Żydowską w Kutnie reprezentowali przewodniczący Izrael Szyja Falc, członkowie zarządu: Maurycy Finkelstein i Abram Mendel Lichtenstein. Akt notarialny został spisany u notariusza Stanisława Dunin-Borkowskiego.
W podpisanym akcie notarialnym zapisano następujące postanowienia: Towarzystwo Żydowskich Szkół Średnich w Kutnie zobowiązało się do postawienia drewnianego lub murowanego budynku dla Żydowskiego Gimnazjum Koedukacyjnego oraz szkoły powszechnej Am-Hasefer. Po upływie okresu dzierżawy budynek tamże postawiony przechodzi na własność Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Kutnie. Ciężary związane z utrzymaniem budynku przez cały czas trwania dzierżawy ponosi zarząd Towarzystwa Żydowskich Szkół Średnich w Kutnie. Zarząd Towarzystwa Żydowskich Szkół Średnich w Kutnie może utracić prawo dzierżawy przed upływem terminu jej zakończenia jeśli w zakładach naukowych odstąpi od kierunku wychowania kulturalno-narodowego-żydowskiego, również w wypadku, gdyby szkoły wybrały charakter bezwyznaniowy. Wzniesiony na powyższym placu budynek może być zajęty przez Towarzystwa Żydowskich Szkół Średnich w Kutnie tylko dla celów szkolnych i nie może być odstąpiony żadnym towarzystwom czy stowarzyszeniom. W razie likwidacji Towarzystwa przed upływem okresu dzierżawy, budynek natychmiast przechodzi na własność Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Kutnie.
Czy budynek szkoły powstał? Nie wiem. Nie znalazłam jeszcze dokumentów potwierdzających ten fakt…
Wykorzystałam dokumenty ze zbiorów: Archiwum Państwowego w Łodzi, Zespół 166, sygn. 729 i 739; Archiwum Państwowego w Płocku Oddział w Kutnie, Zespół 60, sygn. 44.
