13/05/2026
Kobiety po leczeniu onkologicznym mają wiele niekorzystnych zmian w organizmie, w obrębie obręczy barkowej i pasa barkowego po stronie operowanej. Poważnym problemem są zaburzenia psychiczne spowodowane lękiem przed utratą kobiecości, atrakcyjności seksualnej, rozbiciem rodziny, nawrotem choroby, przed kalectwem i śmiercią. Może to wynikać z głęboko zakorzenionej w naszej kulturze niepełnej wartości kobiety po amputacji. Długa terapia onkologiczna prowadzi do upośledzenia sprawności fizycznej poprzez spadek masy ciała, ograniczenie wydolności ogólnoustrojowej i aktywności ruchowej w tym zmniejszoną aktywność mięśni obręczy barkowej oraz obrzęk limfatyczny kończyny po stronie operowanej. Usunięcie piersi stwarza niekorzystne warunki do utrzymania prawidłowej statyki tułowia poprzez brak zrównoważenia jego symetrycznych elementów. Powoduje w efekcie zaburzenia postawy takie jak uniesienie barku , odstawanie łopatek, skrzywienie boczne kręgosłupa. Na sprawność kończyny wpływają osobnicze właściwości zwłaszcza skłonność do bliznowacenia przerostowego skutkującego zrostami, przykurczami oraz ograniczoną wydolnością spływu limfatycznego przez ubytki w naczyniach i węzłach chłonnych.
Niekorzystne następstwa leczenia onkologicznego są wskazaniem do rehabilitacji fizycznej i psychicznej.
Celem rehabilitacji jest ograniczenie niekorzystnych fizycznych i psychicznych następstw głównie po leczeniu chirurgicznym.
Rehabilitacja powinna być prowadzona wieloetapowo:
1. Etap szpitalny
Przed zabiegiem około 2 dni; po zabiegu 4-7 dni. W okresie przedoperacyjnym przeprowadza się naukę ćwiczeń oddechowych, właściwego ułożenia kończyny po operacji, kształtuje motywację do współpracy z rehabilitantami. Po operacji rozpoczyna się profilaktykę przeciwobrzękową, przestrzegając wysokiego ułożenia kończyny po stronie operowanej na specjalnym klinie pod katem 45 stopni do podłoża. Kinezyterapia realizowana w tym czasie opiera się na ćwiczeniach oddechowych, ćwiczeniach palców , dłoni, przedramienia, stawów obręczy barkowej. Pionizację wykonuje się w drugiej dobie po zabiegu. Stopniowo rozszerzany jest zakres ćwiczeń stawów obręczy barkowej w pozycji stojącej i siedzącej wraz z przyborami. Wówczas wykonuje się również delikatny masaż górnej kończyny i stawu barkowego z ominięciem blizny pooperacyjnej . Po radykalnej mastektomii każda kobieta zostaje poinformowana o możliwości uzupełniania ubytku protezą, odpowiadającą ciężarem, wielkością, kształtem i konsystencją drugostronnej piersi. Obecnie w Polsce produkt ten podlega częściowej refundacji z NFZ. Zrównoważenie ubytku piersi istotnie wpływa na statykę i dynamikę tułowiu. Prowadzona jest profilaktyka przeciwobrzękowa i przeciwbólowa. Oceniana jest sprawność kończyny. Psychoterapia prowadzona jest grupowo lub indywidualnie.
2. Etap ambulatoryjny
Głównym celem fizjoterapii w tym okresie jest poprawa zakresu ruchu w stawach obręczy kończyny górnej (barkowej) po stronie operowanej oraz zadbanie o ogólną sprawność fizyczną. Podstawowe znaczenie ma kinezyterapia. W pierwszym okresie 2-4 tygodnie program obejmuje ćwiczenia fizyczne w odciążeniu w systemie bloczkowo-ciężarkowym. Ma to na celu odzyskanie maksymalnego zakresu ruchu w stawach kończyny górnej. Ćwiczenia należy przerywać okresami rozluźnienia mięśni po stronie operowanej (strzepywanie ręki).Po odzyskaniu zakresu ruchu w stawach obręczy barkowej prowadzi się ćwiczenia czynne wolne, z przyborami (laski, szarfy, lekkie piłki) w systemie ćwiczeń grupowych. Ogromne znaczenie ma synchronizacja ćwiczeń z oddechem. Zajęcia prowadzone są codziennie przez 30min. Wykorzystuje się różne pozycje ćwiczeń, szczególnie leżenie przodem, tyłem i w siadzie z podparciem pleców. Aby wzmocnić mięśnie grzbietu można zastosować masaż aparatem aquavibron okolicy łopatki, obręczy kończyny górnej pamiętając o zgodnym z automasażem kierunku masażu po usunięciu węzłów chłonnych. Należy zauważyć , że nadmierna aktywność fizyczna może przynieść odwrotne skutki od zamierzonych i być niewskazana. W okresie radioterapii po mastektomii lub leczeniu oszczędzającym zaleca się ćwiczenia fizyczne pozwalające zachować możliwie największą sprawność ruchową w obręczy barkowej. Unikać należy manipulacji i masażu okolicy napromienianej w trakcie leczenia i około 3 tygodnie po jej zakończeniu.
