Poczet Wierzbięty z Krotoszyna

Zadzwoń Wskazówki dojazdu Kontakt: organizacja

Poczet Wierzbięty z Krotoszyna Poczet Wierzbięty herbu Łodzia jest jedną z drużyn Stowarzyszenia Bractwo Rycerskie Ziemi Kaliskiej.

W swojej działalności rekonstrukcyjnej nawiązujemy do okresu lokacji miejskiej Krotoszyna w 1415 r. Początki drużyny sięgają 2002 roku, gdy grupa krotoszyńskich pasjonatów średniowiecza związała się z kaliskim Bractwem Rycerskim. W 2003 roku utworzono przy Młodzieżowym Klubie Środowiskowym "Rivendell" w Krotoszynie Chorągiew Świętego Jerzego - oddział zamiejscowy kaliskiego stowarzyszenia. Między innymi dzięki Urzędowi Miejskiemu w Krotoszynie drużyna po dwóch latach przekształciła się w Poczet Wierzbięty z Krotoszyna. W ramach otwartych konkursów ofert miejscowy samorząd sfinansował i do dziś wspiera projekt rekonstrukcji pocztu krotoszyńskiego rycerza oraz średniowiecznej straży miejskiej. W ostatnim czasie, jednym z priorytetów Pocztu jest budowa rekonstrukcji średniowiecznych zabudowań wiejskich z przełomu XIV i XV stulecia. Władze Miasta oddały już drużynie w użyczenie stosowny dla takiej inwestycji teren. Poczet będzie się starał w miarę możliwości, wykonać jak największą część prac samodzielnie, kładąc jednocześnie nacisk na stosowanie rozwiązań średniowiecznych. Oddział zrzesza osoby w różnym wieku, zamieszkujące teren południowej Wielkopolski, głównie okolice Krotoszyna i Kalisza. Autorem znakomitej większości naszych zdjęć jest Bartosz Mnich.

W ubiegłym tygodniu odbyła się fabularna edycja Calisia - vicus vastatus :)Dziękujemy wszystkim, którzy dotarli i wzięli...
04/10/2026

W ubiegłym tygodniu odbyła się fabularna edycja Calisia - vicus vastatus :)

Dziękujemy wszystkim, którzy dotarli i wzięli udział w naszej fabularne zabawie, poniżej kronikarska relacja z tejże ;)

𝗞𝗿𝗼𝗻𝗶𝗸𝗮 𝘄𝘆𝗱𝗮𝗿𝘇𝗲𝗻́, 𝗸𝘁𝗼́𝗿𝗲 𝘇𝗮𝘀𝘇𝗹̷𝘆 𝗽𝗼𝗱 𝗞𝗮𝗹𝗶𝘀𝘇𝗲𝗺 𝘂 𝘀𝗰𝗵𝘆𝗹̷𝗸𝘂 𝘄𝗿𝘇𝗲𝘀́𝗻𝗶𝗮 𝗥𝗼𝗸𝘂 𝗣𝗮𝗻́𝘀𝗸𝗶𝗲𝗴𝗼 𝟭𝟯𝟴𝟯

𝙊 𝙬𝙤𝙟𝙣𝙞𝙚, 𝙠𝙩𝙤́𝙧𝙖 𝙯𝙞𝙚𝙢𝙞𝙚̨ 𝙨𝙥𝙪𝙨𝙩𝙤𝙨𝙯𝙮𝙡̷𝙖, 𝙤 𝙥𝙤𝙨𝙚𝙡𝙨𝙩𝙬𝙞𝙚 𝙠𝙧𝙯𝙮𝙯̇𝙖𝙘𝙠𝙞𝙢, 𝙩𝙖𝙟𝙚𝙢𝙣𝙞𝙘𝙖𝙘𝙝 𝙤𝙥𝙪𝙨𝙯𝙘𝙯𝙤𝙣𝙚𝙟 𝙬𝙨𝙞 𝙞 𝙗𝙚𝙨𝙩𝙞𝙞, 𝙠𝙩𝙤́𝙧𝙖 𝙠𝙧𝙬𝙞 𝙡𝙪𝙙𝙯𝙠𝙞𝙚𝙟 𝙥𝙤𝙯̇𝙖̨𝙙𝙖𝙡̷𝙖.

W ostatnich dniach września Roku Pańskiego 1383, gdy ziemia wielkopolska wciąż dźwigała się po nieszczęściach wojny domowej, przybyli ludzie z różnych stron do osady leżącej nieopodal Kalisza

Minął ledwie miesiąc, odkąd wojska Bartosza Wezenborga odstąpiły od murów miasta. Lecz choć wojenne zastępy odeszły, wojna pozostała. Na polach wciąż leżały ślady kopyt i żelaza, zagrody były spalone, a całe wsie opustoszałe. Wojna Grzymalitów z Nałęczami nie znała litości i jednakowo dotykała wielkich panów, rycerzy oraz prostego ludu.

W jednej z takich właśnie osad, niemal wymarłej po przejściu wojsk, znów pojawili się ludzie.

Na czele jednego orszaku stanął Wincenty z Kępy herbu Doliwa, wojewoda poznański. Rycerz ów spoglądał ku przyszłości z nadzieją, albowiem coraz głośniej mówiono o przybyciu do Królestwa Polskiego młodej Jadwigi Andegaweńskiej. Wincenty wierzył, że ci, którzy staną po stronie przyszłej królowej, zostaną hojnie wynagrodzeni. Liczył przeto, iż w zamian za wierność jej sprawie otrzyma ziemię, a być może właśnie tę, którą wojna uczyniła pustkowiem.

Lecz nie on jeden miał swoje rachuby. Tą samą drogą przybyło poselstwo Zakonu Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie. Krzyżacy również bacznym okiem spoglądali na sprawę Jadwigi. Jej związki z Wilhelmem Habsburgiem mogły bowiem otworzyć zakonowi drogę do nowych wpływów w Królestwie Polskim, a nawet uczynić możliwym urzeczywistnienie planów utworzenia własnego baliwatu pośród polskich ziem.

Tak oto interesy pozornych sojuszników i przyszłych rywali skrzyżowały się w miejscu, którego mieszkańcy dawno już przestali na siebie czekać.

───

𝙊 𝙬𝙨𝙞, 𝙠𝙩𝙤́𝙧𝙖 𝙪𝙢𝙖𝙧𝙡̷𝙖 𝙥𝙧𝙯𝙚𝙙 𝙥𝙧𝙯𝙮𝙗𝙮𝙘𝙞𝙚𝙢 𝙜𝙤𝙨́𝙘𝙞.

Przybysze nie znali drogi, toteż korzystali z usług miejscowych przewodników. Ci zaś, choć chętnie przyjmowali zapłatę, z wielką niechęcią przekraczali granicę opustoszałej osady. Pytani o mieszkańców odpowiadali półsłówkami. O wojnie nie chcieli mówić prawie wcale. O tym, co wydarzyło się po odejściu wojsk Wezenborga, milczeli jeszcze bardziej.

Niektórzy spośród nich wciskali przybyszom drewniane krzyżyki, inni zaś główki czosnku. Jedni czynili to z pobożności, drudzy zaś z zabobonnego lęku. Wszyscy jednak zgodnie powtarzali, że wojna nie była jedynym powodem, dla którego wieś opustoszała.

Od pewnego czasu bowiem w okolicy grasowała bestia. Powiadano, iż o świcie znajdowano ciała pozbawione krwi. Niekiedy byli to chłopi, innym razem ludzie zbrojni. Jednych odnajdywano przy lesie, drugich na drogach, jeszcze innych pośród opuszczonych zabudowań.
Nikt nie wiedział, czym owo stworzenie było. Wiedziano jedynie, że człowiek rozsądny nie wędruje samotnie po okolicy po zapadnięciu zmroku.

Lecz Wincenty nie zamierzał odstąpić od swoich zamiarów, a krzyżaccy posłowie nie przebyli takiej drogi po to, aby zawrócić z powodu wiejskich opowieści.

───

𝙊 𝙥𝙞𝙚𝙧𝙬𝙨𝙯𝙚𝙟 𝙗𝙚𝙨𝙩𝙞𝙞

Skoro oba orszaki znalazły się w osadzie, rychło okazało się, że mimo dzielących ich interesów muszą połączyć siły. Rozpoczęto przeszukiwanie wsi.

Wkrótce odnaleziono stworzenie, które mieszkańcy zapewne uznaliby za ową sławną bestię. Rozpoczął się pościg, a pośród zamieszania Wincenty z Kępy dopadł poczwarę i własnym mieczem położył ją trupem. Truchło przekazano do zbadania medykowi towarzyszącemu poselstwu krzyżackiemu.

Lecz nie wszyscy dali wiarę temu zwycięstwu. Wśród zgromadzonych coraz wyraźniej rodziło się przekonanie, że zabite stworzenie nie było tym, którego bali się mieszkańcy. A jeśli tak było, prawdziwy koszmar dopiero miał się rozpocząć.

───

𝙊 𝙨𝙠𝙖𝙧𝙗𝙖𝙘𝙝, 𝙜𝙧𝙤𝙗𝙖𝙘𝙝 𝙞 𝙩𝙖𝙟𝙚𝙢𝙣𝙞𝙘𝙖𝙘𝙝

W miarę jak przybysze badali opuszczoną osadę, wyszło na jaw, iż niemal każdy z nich przybył tam z własnym zamiarem. Jedni szukali skarbu, który mieli ukryć dawni mieszkańcy. Inni poszukiwali grobu starożytnego wojownika, którego imię zdążyło już obrosnąć legendą.
Jeszcze inni przybyli w sprawach, o których nie zamierzali mówić ani Wincentemu, ani zakonnikom.

Wśród przybyszów znajdowali się bowiem również agenci obcych dworów. Sprawa sukcesji polskiej korony przyciągała uwagę sąsiadów Królestwa, a zarówno Habsburgowie, jak i Andegaweni mieli powody, aby wiedzieć, co dzieje się na wielkopolskiej ziemi.

Nie brakowało też szpiegów działających po obu stronach.
Każde stronnictwo miało swoich ludzi pośród przeciwników.
Lecz los okazał się przewrotny. Wincenty, nieświadom prawdziwej tożsamości jednego ze swoich ludzi, w zamieszaniu i podejrzliwości sam pozbawił życia własnego szpiega.

Tak oto wojna, która toczyła się wokół Kalisza, znalazła swoje odbicie nawet w jednej opuszczonej wsi.

───

𝙊 𝘼𝙣𝙩𝙤𝙣𝙞𝙚 𝙯 𝙥𝙤́𝙡̷𝙣𝙤𝙘𝙮

Tymczasem zaczęli ginąć ludzie.

I choć pierwsza bestia leżała już martwa, śmierć nie ustępowała.
Pojawiały się coraz liczniejsze ślady wskazujące, że prawdziwe niebezpieczeństwo nadal pozostaje wśród przybyszów. Wtedy zwrócono uwagę na jednego z ludzi towarzyszących krzyżackiemu poselstwu.

Nazywał się Anton i przybył aż z okolic Gdańska. Od początku krył twarz pod kapturem i stronił od światła słonecznego. Jedni brali to za dziwactwo, inni za chorobę, jeszcze inni za zwykłą ostrożność.
Prawda była jednak znacznie straszniejsza.

Anton nie przybył na ziemię kaliską jedynie jako towarzysz zakonników.
Przybył szukać nowego domu. A może raczej — nowego dominium.
Wojna spustoszyła okolicę, ludzie uciekli, władza osłabła, a ziemia stała się bezpańska. Dla istoty takiej jak Anton było to miejsce nader kuszące.

Znalazłszy się pośród zakonników i ich towarzyszy, rozpoczął więc dzieło, którego nikt początkowo nie dostrzegał. Przemieniał ludzi w swoich sługi.

───

𝙊 𝙯𝙖𝙠𝙖𝙥𝙩𝙪𝙧𝙯𝙤𝙣𝙮𝙘𝙝 𝙞 𝙣𝙖𝙧𝙖𝙨𝙩𝙖𝙟𝙖̨𝙘𝙮𝙢 𝙡𝙚̨𝙠𝙪

Z czasem wśród przybyszów zaczęły pojawiać się coraz liczniejsze postacie skryte pod kapturami. Jedni znikali. Inni wracali odmienieni.
Jeszcze inni zaczynali zachowywać się tak, jakby ich wola nie należała już do nich samych. Podejrzenia padły na wszystkich.

Wojewoda poznański, człowiek przywykły do zdrad, podstępów i wojennej polityki, zaczął dostrzegać zagrożenie w każdym cieniu.
Wincenty popadał w paranoję.

Tym razem jednak jego obawy nie były całkowicie bezpodstawne.
Zrozumiał, że to, co kryje się w mroku, stanowi zagrożenie znacznie większe niż zwykła bestia grasująca po lasach. Wobec wspólnego niebezpieczeństwa porozumiał się z Krzyżakami.

I dobrze uczynił.

───

𝙊 𝙜𝙧𝙤𝙗𝙞𝙚 𝙙𝙖𝙬𝙣𝙚𝙜𝙤 𝙬𝙤𝙟𝙤𝙬𝙣𝙞𝙠𝙖

Jeszcze wcześniej Wincenty odnalazł grób wojownika, którego poszukiwano wśród ruin. Lecz w grobie nie znalazł jedynie kości.
Spoczywał tam również artefakt, którego moc miała wkrótce okazać się bezcenna.

Nie wiadomo, kto przed wiekami złożył go wraz ze zmarłym ani przeciw jakiemu złu miał być użyty. Wiadomo natomiast, że gdy nadszedł czas walki, artefakt stał się jednym z narzędzi, dzięki którym można było przeciwstawić się przeklętym.

───

𝙊 𝙥𝙤𝙡𝙤𝙬𝙖𝙣𝙞𝙪 𝙣𝙖 𝙥𝙧𝙯𝙚𝙠𝙡𝙚̨𝙩𝙮𝙘𝙝

Rozpoczęła się obława.

Łowczy, którzy dotąd przemierzali okolice w poszukiwaniu zwierzyny i śladów bestii, sami stali się jej ofiarami. Każdy cień mógł skrywać wroga. Każdy człowiek mógł być już sługą Antona.

Wincenty wraz z pozostałymi rozpoczął poszukiwania wampirów.
I wtedy przyszła chwila szczególnie bolesna. Najbliżsi współpracownicy wojewody zostali podejrzani o służenie przeklętym. Kazano im całować krzyże na dowód swej niewinności. Nie wszyscy chcieli to uczynić.

Podejrzenia rosły. A wraz z nimi rosła furia Wincentego. Jeden po drugim wampiry padały pod ciosami swoich prześladowców. Lecz przeklęci nie zamierzali umierać bez walki. Ich knowania doprowadziły do tego, że wojewoda został zmuszony zranić nawet jednego z własnych Synów.

A jednak najważniejszy wróg wciąż pozostawał nieuchwytny. Antona nigdzie nie było.

───

𝙊 𝙨́𝙢𝙞𝙚𝙧𝙘𝙞 𝘼𝙣𝙩𝙤𝙣𝙖

Czas uciekał.

Zmierzch nadchodził nieuchronnie, a wraz z nim nadchodziła pora, w której Anton mógł stać się jeszcze groźniejszy. Wampir dobrze się ukrył.

Przez długi czas nikt nie wiedział, gdzie się znajduje. Każda chwila zwłoki mogła oznaczać kolejne ofiary. Lecz w końcu obława przyniosła skutek. Antona odnaleziono.

Doszło do ostatecznej walki, w której przeklęty mieszkaniec północy został dopadnięty i zgładzony. Tym samym zakończyło się panowanie krwi, które mogło uczynić ze spustoszonej wielkopolskiej osady domenę wampira.

───

𝙀𝙥𝙞𝙡𝙤𝙜

Gdy ucichły walki, niewiele pozostało z obu orszaków, które z takim przekonaniem wkroczyły do opuszczonej wsi. Zdziesiątkowani przybysze postanowili opuścić przeklęte miejsce.

Krzyżacy mieli wiele do przekazania swoim zwierzchnikom. Raport ich nie będzie prosty. Mieli bowiem donieść nie tylko o politycznych nastrojach Wielkopolski, sprawie Jadwigi Andegaweńskiej i możliwościach, jakie otwierały się przed Zakonem, lecz również o wydarzeniach, których rozsądny człowiek nie odważyłby się łatwo zapisać na pergaminie.

Co zaś tyczy się Wincentego z Kępy herbu Doliwa, wojewoda długo jeszcze będzie dochodził do siebie po tym, co wydarzyło się pod Kaliszem. Przybył tam, by zdobyć ziemię. Odnalazł zaś zdradę, śmierć, tajemniczy artefakt i stworzenia rodem z najgorszych opowieści.

Tak zakończyły się wydarzenia ostatnich dni września Roku Pańskiego 1383.

Lecz wojna o polską koronę trwała nadal.

I nikt jeszcze nie wiedział, jakie kolejne nieszczęścia miały spaść na ziemię wielkopolską.

763 lata temu, 2 października 1263 roku, doszło do bitwy pod Largs – starcia wojsk Aleksandra III, króla Szkocji, z siła...
02/10/2026

763 lata temu, 2 października 1263 roku, doszło do bitwy pod Largs – starcia wojsk Aleksandra III, króla Szkocji, z siłami norweskimi króla Haakona IV.

Władcy Szkocji przez wiele lat dążyli do przejęcia od Norwegów Hebrydów – archipelagu wysp leżących wzdłuż północno-zachodnich wybrzeży Szkocji. Próby pokojowego rozwiązania sporu nie przyniosły rezultatu, a w 1262 roku doszło do otwartego konfliktu. W odpowiedzi latem 1263 roku Haakon IV wyruszył na zachód z wielką flotą, by umocnić norweską władzę nad wyspami i przeciwstawić się rosnącym wpływom Szkocji.

Norwegowie dotarli do zatoki Firth of Clyde, w okolice Largs. Rozpoczęły się negocjacje ze Szkotami, jednak nie przyniosły one porozumienia. Wkrótce nadciągnęła jesień, a wraz z nią gwałtowne sztormy. Silny wiatr wyrzucił na brzeg część norweskich okrętów, a ich załogi zostały zaatakowane przez Szkotów.
2 października na miejsce dotarła główna armia szkocka. Doszło do walk, w których Norwegowie bronili swoich rozbitych statków. Ostatecznie obie strony wycofały się, dlatego samo starcie pod Largs trudno uznać za jednoznaczne zwycięstwo którejkolwiek z nich. Jego znaczenie okazało się jednak dużo większe w dłuższej perspektywie. Haakon wycofał się na Orkady, gdzie w grudniu 1263 roku zmarł w Kirkwall.

Trzy lata później jego następca, Magnus VI, zawarł z Aleksandrem III traktat w Perth. Norwegia zrzekła się praw do Hebrydów oraz wyspy Man, przekazując je pod władzę szkockiego króla. Tym samym zakończyła się trwająca od pokoleń rywalizacja o władzę nad zachodnimi wyspami Szkocji.

Z bitwą pod Largs wiąże się również jedna z najbardziej znanych szkockich legend.
Według niej armia Haakona IV planowała zaatakować nocą śpiących Szkotów. By poruszać się bezszelestnie, Norwegowie mieli zdjąć obuwie. Nie przewidzieli jednak, że na terenie dzielącym ich od niczego nie spodziewających się obrońców rosły osty. Jeden z żołnierzy miał nadepnąć na roślinę i krzykiem bólu zaalarmować Szkotów, którzy dzięki temu uniknęli zaskoczenia.

Legenda ta jest jednak znana również w innej wersji – według niej podobne wydarzenie miało mieć miejsce podczas bitwy pod Luncarty w 990 roku, w której wojska szkockiego króla Kennetha II miały pokonać najeźdźców z północy. Jak było naprawdę? Tego nie wiemy. Wiadomo natomiast, że oset stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Szkocji.

Ilustracją jest ostrożeń lancetowaty (Cirsium vulgare), czyli legendarny oset – jeden z symboli Szkocji (za: www.wikipedia.org)

Bardzo dziękujemy wszystkim, którzy dotarli na naszą fabularną Calisia - vicus vastatus :)Relację/raport z zabawy wrzuci...
27/09/2026

Bardzo dziękujemy wszystkim, którzy dotarli na naszą fabularną Calisia - vicus vastatus :)

Relację/raport z zabawy wrzucimy jak tylko dojdziemy do siebie ;)

Dziś mija 960 lat od bitwy pod Stamford Bridge – starcia uznawanego za symboliczny koniec epoki wikińskich najazdów na A...
25/09/2026

Dziś mija 960 lat od bitwy pod Stamford Bridge – starcia uznawanego za symboliczny koniec epoki wikińskich najazdów na Anglię.

5 stycznia 1066 roku po długiej chorobie zmarł król Anglii, Edward Wyznawca, a już następnego dnia zgromadzenie możnych wybrało jego następcą szwagra – Harolda Godwinsona. Pretensje do tronu zgłosił jednak także władca Norwegii – Harald III Srogi – którego roszczenia do angielskiej korony wynikały z dawnego porozumienia między królem Norwegii Magnusem Dobrym a Hardekanutem, synem Kanuta Wielkiego.

W pierwszych latach panowania Harald III nie miał możliwości walki o Anglię, ponieważ rywalizował ze Swenem Estrydsenem o władzę w Danii. Sytuacja zmieniła się w 1066 roku, kiedy zakończenie konfliktu z Danią pozwoliło norweskiemu królowi zwrócić uwagę na Anglię. W jego planach ważną rolę odegrał Tostig – wygnany z Anglii brat Harolda Godwinsona, który szukał sojusznika mogącego pomóc mu odzyskać pozycję w kraju.

Na przełomie 1065 i 1066 roku Harald Srogi mógł już działać otwarcie. Norweskiego władcę interesowało przede wszystkim to, czy będzie w stanie pokonać swoich rywali – wspomnianego Harolda Godwinsona oraz Wilhelma, księcia Normandii. Kwestie prawne dotyczące roszczeń do angielskiego tronu miały znaczenie drugorzędne wobec możliwości zdobycia rzeczywistej władzy.

Latem 1066 roku Harald rozpoczął przygotowania do inwazji. Wraz z nim w wyprawie uczestniczył Tostig, który znał sytuację polityczną Anglii i liczył na odzyskanie swojej dawnej pozycji. Norwegowie zgromadzili ogromną flotę. Dwie wersje Kroniki anglosaskiej mówią o 300 okrętach, choć rzeczywista liczebność wyprawy pozostaje trudna do ustalenia.

We wrześniu 1066 roku Norwegowie wpłynęli do ujścia Humber i rzeką Ouse dotarli w okolice Yorku. Ich okręty zakotwiczyły w Riccall, około 15 kilometrów na południe od miasta. 20 września wojska Haralda i Tostiga starły się pod Fulford z armią angielskich earli – Edwina z Mercji i Morkara z Northumbrii. Norwegowie odnieśli zwycięstwo, a kilka dni później zajęli York. Miasto poddało się i zobowiązało do dostarczenia zakładników oraz zaopatrzenia.

Norwegowie nie wiedzieli jednak, że król Harold Godwinson maszeruje już na północ. Wieść o inwazji dotarła do niego około 10 września. Harold zebrał armię i ruszył z niezwykłą szybkością w kierunku Yorku. 24 września dotarł do Tadcaster, a następnego dnia przez York ruszył dalej na wschód, w stronę Stamford Bridge.

25 września 1066 roku, około 8 kilometrów na wschód od Yorku, Anglosasi zaskoczyli armię norweską. Część wojowników Haralda znajdowała się w Riccall, a ci, którzy dotarli do Stamford Bridge, nie spodziewali się tak szybkiego pojawienia się przeciwnika. Według późniejszych przekazów wielu Norwegów nie miało nawet na sobie kolczug, ponieważ było gorąco. Najwcześniejsze źródła potwierdzają przede wszystkim sam fakt zaskoczenia Norwegów.

Bitwa była niezwykle zacięta i trwała aż do późnego popołudnia. Zginął Harald III Srogi, a wkrótce potem także Tostig Godwinson. Według późniejszej tradycji Harald miał zostać trafiony strzałą w gardło, choć inne przekazy mówią o ranie zadanej włócznią.

Norweska armia została niemal całkowicie rozbita. Według Kroniki anglosaskiej król Harold okazał łaskę synowi Haralda – Olafowi – oraz pozostałym przy życiu przywódcom Norwegów. Ci złożyli przysięgę pokoju i otrzymali zgodę na powrót do kraju. Spośród ogromnej floty, która przywiozła Norwegów do Anglii, do zabrania ocalałych wystarczyły zaledwie 24 okręty. Anglosaski kronikarz tak opisał przebieg wydarzeń:
„Nasz król Harold nadciągnął niespodzianie z wielką armią anglosaską i spotkał się z Norwegami za Yorkiem pod Stamford Bridge, gdzie obie strony walczyły zacięcie przez cały dzień. Harald Hardrada i earl Tostig polegli, a resztki Norwegów rzuciły się do ucieczki ścigane uparcie przez naszych, którzy wielu nieprzyjaciół zabili, nim ci zdołali dotrzeć do ich okrętów (...). Wtedy król okazał łaskę Olafowi, synowi króla Norwegów, ich biskupowi, jarlowi Orkadów i wszystkim, którzy zostali jeszcze na okrętach (...) i zezwolił im odpłynąć do domu na dwudziestu czterech okrętach.”

Król angielski Harold nie nacieszył się jednak długo owocami swojego zwycięstwa. Zaledwie trzy dni później, 28 września 1066 roku, na południu Anglii wylądowała armia Wilhelma, księcia Normandii. Harold musiał ponownie ruszyć w drogę – tym razem na południe, aby zmierzyć się z kolejnym pretendentem do angielskiej korony.

Niespełna trzy tygodnie później, 14 października 1066 roku, doszło do bitwy pod Hastings. Harold Godwinson poniósł w niej klęskę i zginął, a Wilhelm zdobył angielski tron. Stamford Bridge było więc nie tylko wielkim zwycięstwem anglosaskiego króla, ale także końcem wielkiej epoki skandynawskich prób zdobycia Anglii. Zwycięstwo Harolda nad Haraldem Srogim zakończyło norweską inwazję, ale jednocześnie pozostawiło angielskiego króla i jego armię wyczerpanych przed decydującym starciem, które miało rozegrać się już wkrótce pod Hastings.

Ilustracją jest miniatura z połowy XIII wieku, ukazująca śmierć Haralda III w bitwie pod Stamford Bridge (za: www.wikipedia.org)

Dziś mijają 572 lata od bitwy pod Chojnicami – największego starcia polsko-krzyżackiej wojny trzynastoletniej i jednocze...
18/09/2026

Dziś mijają 572 lata od bitwy pod Chojnicami – największego starcia polsko-krzyżackiej wojny trzynastoletniej i jednocześnie jednej z największych klęsk Królestwa Polskiego w walkach z Zakonem Krzyżackim.

W lutym 1454 r. wybuchło powstanie stanów pruskich skupionych w Związku Pruskim przeciwko krzyżackiemu panowaniu. W krótkim czasie powstańcy opanowali wiele miast i zamków na Pomorzu Gdańskim oraz w Prusach. 21 kwietnia 1454 r. do wojny po stronie Związku Pruskiego przystąpiło Królestwo Polskie. Sytuacja zmieniła się w marcu, gdy Krzyżacy, korzystając z pomocy wojsk najemnych, odzyskali strategicznie położone Chojnice. Miasto kontrolowało ważny szlak lądowy prowadzący z Nowej Marchii przez Pomorze w kierunku Malborka. Dzięki temu Zakon utrzymywał połączenie z zachodem i mógł sprowadzać kolejnych najemników.

Wojska Związku Pruskiego oraz Królestwa Polskiego rozpoczęły oblężenia krzyżackich twierdz – między innymi Malborka, Sztumu i Chojnic. Oblężenie Chojnic trwało jednak bez rozstrzygnięcia. Krzyżacki garnizon, wspierany przez najemników, skutecznie odpierał kolejne ataki. Brak pieniędzy oraz trudności z wypłatą żołdu najemnikom utrudniały natomiast prowadzenie działań na wszystkich frontach.

Wobec braku środków na zaciąg większej armii najemnej król Kazimierz IV Jagiellończyk zdecydował się wesprzeć siły walczące pod Chojnicami oddziałami rycerstwa z Wielkopolski i Kujaw. Król zwołał pospolite ruszenie bez wcześniejszej konsultacji z sejmikami prowincjonalnymi i wbrew radom kardynała Zbigniewa Oleśnickiego. Zebrana pod Cerekwicą szlachta wykorzystała sytuację do wysunięcia żądań politycznych, domagając się między innymi ograniczenia wpływów magnaterii i zwiększenia znaczenia sejmików ziemskich. Po zaakceptowaniu tych postulatów przez króla 15 września wojska ruszyły w kierunku Chojnic.

Armia polsko-związkowa liczyła według różnych szacunków około 16–20 tys. ludzi, w większości ciężkiej jazdy rycerskiej. W jej skład wchodzili również najemnicy, żołnierze nadworni, piechota oraz oddziały miejskie. Krzyżacka odsiecz, dowodzona przez Bernharda von Zinnenberga, liczyła około 15 tys. żołnierzy. Około 9 tys. z nich stanowiła kawaleria, a pozostałą część piechota walcząca w oparciu o tabor złożony z wozów bojowych. Krzyżacy mogli także liczyć na pomoc około tysiąca żołnierzy broniących się w chojnickim garnizonie.

18 września wojska królewskie zajęły pozycje na południe od Chojnic, w rejonie dróg prowadzących w kierunku Tucholi i Krojant. Pozycja ta zapewniała możliwość obrony i ewentualnego kontrataku. Krzyżacy nie zamierzali jednak od razu atakować. Ich wojska zaczęły obchodzić Jezioro Zakonne od zachodu, próbując dotrzeć do miasta lub zmusić Polaków do opuszczenia dogodnych pozycji.

Zniecierpliwione rycerstwo polskie postanowiło przejąć inicjatywę. Wojska królewskie ruszyły przez groblę i zaatakowały krzyżacką osłonę kawaleryjską. Pierwsza faza bitwy zakończyła się sukcesem Polaków. Ciężka jazda rozbiła krzyżacki szyk, a dowódca osłony, Rudolf von Sagan, poległ. Bernhard von Zinnenberg dostał się do niewoli, lecz wkrótce został zwolniony po złożeniu rycerskiego słowa, że powróci do niewoli.

Początkowe zwycięstwo okazało się jednak złudne.

Polska kawaleria kontynuowała natarcie i uderzyła na krzyżacki tabor. Piechota najemna Zakonu, osłonięta przez wozy, stawiła zdecydowany opór. Wykorzystując broń palną, artylerię i umocnienia taborowe, Krzyżacy zatrzymali polską jazdę.
W tym czasie rozproszona wcześniej kawaleria krzyżacka zdołała się przegrupować. Jednocześnie załoga Chojnic, dowodzona przez Henryka Reussa von Plauena, przeprowadziła wypad przez Bramę Gdańską, uderzając na nieprzygotowany do obrony polski obóz oraz tyły armii królewskiej. W szeregach pospolitego ruszenia wybuchła panika.

Rycerstwo próbowało wycofać się przez groblę na wschodni brzeg jeziora. Wielu żołnierzy utonęło lub zginęło na okolicznych bagnach. Do niewoli dostali się między innymi wojewoda poznański Łukasz Górka, wojewoda brzesko-kujawski Mikołaj Szarlejski oraz inni przedstawiciele polskiego rycerstwa. Król Kazimierz IV, który osobiście przebywał na polu bitwy, został zmuszony przez swoją straż przyboczną do opuszczenia pola walki.

Armia królewska została całkowicie rozbita. Według przyjmowanych szacunków po stronie polskiej poległo ponad 3000 ludzi, a około 300 rycerzy dostało się do niewoli. Straty krzyżackie oceniano na około 100 zabitych. Zwycięzcy zdobyli polski obóz, artylerię, zapasy, chorągwie oraz osobiste wyposażenie króla.

Klęska pod Chojnicami doprowadziła do załamania polskiej ofensywy. Wkrótce przerwano oblężenie Chojnic, a działania przeciwko Malborkowi również zakończyły się niepowodzeniem. Krzyżacy odzyskali inicjatywę na Pomorzu i w Prusach. Część miast, które wcześniej poparły Związek Pruski, zaczęła ponownie uznawać władzę Zakonu. W ciągu kolejnych miesięcy Krzyżacy odzyskali kontrolę nad większością utraconych wcześniej terytoriów.

Bitwa pokazała również zmiany zachodzące w sztuce wojennej. Tradycyjna ciężka jazda rycerska miała ograniczone możliwości w starciu z dobrze zorganizowaną piechotą najemną, wykorzystującą broń palną, artylerię oraz tabor obronny. Zwycięstwo pod Chojnicami pokazało, że w XV-wiecznych konfliktach coraz większe znaczenie miały dobrze zorganizowane i opłacane wojska zawodowe, a nie samo rycerstwo pospolitego ruszenia. Wkrótce również Królestwo Polskie musiało na szeroką skalę sięgnąć po wojska zaciężne.

Ilustracją jest rysunek będący próbą rekonstrukcji wyglądu ciężkozbrojnych czasu wojny trzynastoletniej (za: https://dwarfcrypt.blogspot.com/)

Jak widać - zwyciężyliśmy w Zdunach ⚔️
12/09/2026

Jak widać - zwyciężyliśmy w Zdunach ⚔️

Dziś mija 729 lat od bitwy Szkotów z Anglikami pod Stirling.Wiosną 1297 roku wybuchło w Szkocji powstanie przeciw angiel...
11/09/2026

Dziś mija 729 lat od bitwy Szkotów z Anglikami pod Stirling.

Wiosną 1297 roku wybuchło w Szkocji powstanie przeciw angielskiemu panowaniu, narzuconemu kilka miesięcy wcześniej przez króla Edwarda I. Na czele rewolty stanął słynny William Wallace, który wobec przewagi okupantów stosował metody wojny partyzanckiej. Wallace prowadził też działania dyplomatyczne, zyskując coraz większe poparcie. Na północy kraju przeciw Anglikom wystąpił z kolei Andrew de Moray, który atakował i rozbijał rozlokowane tam garnizony.

Co prawda 9 lipca pod Irvine armia najeźdźców, pod wodzą Henry’ego de Percy’ego i Roberta Clifforda, zmusiła szkockich możnych do kapitulacji, jednak nie zakończyło to walk. W kolejnych miesiącach powstańcy zajęli Perth, zamek Dunnotar i Aberdeen.

Król Edward I przygotowywał się w tym czasie do wyprawy na krnąbrną Flandrię. Początkowo monarcha nie dawał wiary kolejnym doniesieniom o wydarzeniach w Szkocji, jednak po ich sprawdzeniu nakazał hrabiemu Surrey – Johnowi de Warenne, który był także formalnym namiestnikiem Szkocji – wyruszenie do zrewoltowanego kraju i stłumienie buntu. Na czele sił północnej Anglii, obok hrabiego, stał także królewski skarbnik Szkocji – Hugon de Cressingham, który miał znaczące wpływy na królewskim dworze i chciał okryć się także sławą wodza. Co prawda de Warenne miał wyższą rangę, niemniej obaj angielscy wodzowie dość szybko popadli w konflikt o pierwszeństwo, a popularność de Cressinghama na królewskim dworze nie przekładała się na jego popularność wśród żołnierzy.

Pod koniec sierpnia 1297 roku obaj wodzowie wyruszyli z Berwick na czele armii złożonej z ciężkozbrojnego rycerstwa, łuczników i piechoty. Dokładna liczebność sił angielskich jest trudna do ustalenia, a źródła podają różne dane. Oddziały angielskie składały się głównie z doświadczonych weteranów i wkrótce połączyły się z operującymi już w kraju formacjami Percy’ego i Clifforda. Anglicy byli pewni łatwego zwycięstwa nad niewyszkolonymi i niedoświadczonymi powstańcami. Po połączeniu sił pomaszerowali w kierunku Stirling, by wzmocnić załogę tamtejszego zamku, a następnie ruszyć z odsieczą obleganemu przez Szkotów miastu Dundee.

Na wieść o ruchach angielskiej armii Wallace pozostawił pod Dundee niewielki oddział, a z większością sił wyruszył na południe, gdzie połączył się z siłami Andrew de Moraya. Połączone szkockie formacje liczyły prawdopodobnie kilka–kilkanaście tysięcy zbrojnych, głównie lekkiej piechoty – częściowo uzbrojonej w długie włócznie do walki z kawalerią. Dodatkowo powstańcy dysponowali niewielkim oddziałem lekkiej jazdy. Mimo słabszego uzbrojenia Szkoci wyróżniali się niezwykle wysokim morale.

10 września Wallace i de Moray dotarli w okolice Stirling. Zajęli pozycje na północ od zamku – na wzgórzach Ochil Hills, skąd mieli doskonały widok na dolinę rzeki Forth oraz odległy o jakieś pół mili drewniany most „Stirling Bridge”, położony nieopodal zamku w zakolu rzeki. Most był wąski, mieściło się na nim zaledwie dwóch jeźdźców obok siebie. Za mostem droga biegła groblą wiodącą przez nadrzeczne, podmokłe łąki.

Autorem szkockiego planu bitwy był prawdopodobnie de Moray, a zakładał on oparcie się o linię wzgórz, by zmusić Anglików do prowadzenia natarcia w niekorzystnym terenie. Wzgórza zapewniały też doskonały przegląd pola. Podmokła okolica była również atutem w rękach powstańców – twardy grunt rozciągał się dopiero niedaleko osady Cornton, położonej na lewo od grobli, blisko wzgórz.

Anglicy, zauważywszy szkockie zgrupowanie na wzgórzach, wysłali do obozu powstańców poselstwo na czele z Jakubem Stewartem i Malcolmem II, hrabią Lennox. Rycerze bezskutecznie usiłowali skłonić szkockich przywódców do kapitulacji. Posłowie udali się następnie do angielskiego obozu pod Stirling, gdzie złożyli relację o niepowodzeniu misji oraz obiecali przyprowadzenie następnego dnia posiłków. Gdy Stewart ze swoim orszakiem opuszczał obóz, natknął się na angielski oddział plądrujący pobliską wioskę. W efekcie doszło do walki, w której Lennox zranił jednego z angielskich żołnierzy. Wieść o tym bardzo wzburzyła żołnierzy Surreya, wśród których podniosły się głosy nawołujące do zemsty. Dowódca zdołał jeszcze utrzymać porządek, jednak ten epizod podkopał zaufanie Anglików do lojalnych wobec Edwarda I Szkotów.

11 września Anglicy rozpoczęli przeprawę przez wspomniany most. Królewscy dowódcy zmuszeni byli do prowadzenia działań w niekorzystnym terenie wybranym przez nieprzyjaciela. John de Warenne chciał jak najszybciej obsadzić koniec grobli i wprowadzić wojsko na twardy grunt w okolicy Cornton. Drugą częścią angielskiego planu było wywabienie Szkotów na płaski teren, a następnie rozbicie ich uderzeniem ciężkozbrojnej kawalerii.

Plan już od samego początku zaczął się sypać. Gdy straż przednia przeprawiła się zgodnie z rozkazem na drugi brzeg, nie otrzymała dalszych instrukcji, w związku z czym wycofała się. W tym czasie wiekowy hrabia Surrey zasnął w namiocie, a po przebudzeniu najpierw pasował kilku rycerzy, a dopiero później nakazał ponowną przeprawę. I tym razem przeprawy nie dokończono. Przerwało ją przybycie niewielkiego oddziału Stewarta i Lennoxa. John de Warenne postanowił dać Szkotom jeszcze jedną szansę na kapitulację i wysłał do nich dwóch zakonników – dominikanów. Propozycję Anglików ponownie odrzucono, wobec czego hrabia zwołał naradę wojenną.

Mało stanowcze działania Anglików wynikały przede wszystkim z obaw przed trudną przeprawą przez niezwykle wąski most. Podczas narady Szkot w służbie angielskiej, Ryszard Lundie, zaproponował, że z częścią wojsk sforsuje rzekę przez jeden z sąsiednich brodów w Kildean lub w Cambuskenneth, a następnie zajdzie buntowników z tyłu. W tym samym czasie przez most przeszedłby sam Surrey wraz z resztą armii. Hrabia jednak, nie ufając Szkotowi, nie chciał dzielić sił. Podczas tej samej narady Cressingham zaczął gwałtownie domagać się rozpoczęcia bitwy. Uważał, że nie należy stosować wobec szkockiej „zbieraniny” żadnych podstępów i trzeba od razu uderzyć, aby nie przeciągać kampanii. To jego zdanie przeważyło i wojska angielskie znów rozpoczęły przeprawę przez most.

100 angielskich rycerzy, z Marmaduke de Thwenga z Yorkshire na czele, miało zająć koniec grobli i osłonić marsz reszty sił. Za nimi posuwały się kolejne oddziały pod komendą Cressinghama i znającego okolicę komendanta zamku Stirling – Ryszarda de Waldegrave’a.

Szkoci tymczasem obserwowali z Ochil Hills ruchy nieprzyjaciela. Armię podzielili na trzy oddziały: prawym skrzydłem dowodził de Moray, natomiast w centrum i na lewej flance Wallace. Powstańcy czekali na dogodny moment do ataku. Około południa na drugim brzegu rzeki Forth znajdowała się już część angielskiej armii, ale jej główne siły wciąż pozostawały po drugiej stronie. Wówczas Wallace i Moray dali sygnał do natarcia. Atakujący w biegu Szkoci uderzyli z impetem, zbiegając ze wzgórza, a zaskoczeni Anglicy nie zdołali sformować szyku bojowego. Na grząskim terenie ich jazda nie mogła szarżować.

Wallace związał nieprzyjaciół w centrum, a Moray obszedł ich z boku. Część jego włóczników zablokowała most, uniemożliwiając udzielenie pomocy Cressinghamowi. Masa Szkotów spychała na siebie poszczególne angielskie oddziały. W tym samym czasie szkoccy jeźdźcy natarli na straż przednią Thwenga. Ciężkozbrojni rycerze co prawda łatwo ich rozbili, jednak nie ruszyli w pościg, ponieważ zorientowali się w sytuacji na tyłach i zaczęli się wycofywać, walcząc w tłoku.

Przez zablokowany most przebił się jedynie Thweng z garstką ludzi. Siły Cressinghama zostały podzielone na dwie części, a następnie na mniejsze grupy. Walijscy łucznicy, którzy w panującym chaosie i tłoku nie byli w stanie ani skutecznie ostrzeliwać wroga, ani się bronić, zostali szybko wycięci w pień. Bitwa zamieniła się w rzeź. Tylko nielicznym udało się przepłynąć rzekę i dostać na drugi brzeg – odwrót przez most stał się niemożliwy, gdy Anglicy go zniszczyli.

Reszta armii, z Surreyem na czele, bezradnie patrzyła na masakrę swoich ludzi. Ostatecznie Anglicy wycofali się do Berwick, pozostawiając załogę w Stirling. W czasie odwrotu na angielską straż tylną uderzyli Stewart i Lennox, do tej pory przyglądający się tylko walce. Udało im się zdobyć tabory wycofującej się armii. Bitwa zakończyła się szkockim zwycięstwem. Jednym gwałtownym atakiem Szkoci rozbili część angielskiej armii. Według jednego z przekazów Anglicy stracili około 100 ludzi zbrojnych i 5000 piechoty. Zginął m.in. Cressingham. Straty powstańców były znacznie mniejsze, choć ciężko ranny został de Moray.

Po bitwie, do października 1297 roku, w zasadzie cała Szkocja, poza kilkoma zamkami, została oczyszczona z angielskich garnizonów. W następstwie odniesionego zwycięstwa Wallace został rycerzem i objął urząd Strażnika Królestwa Szkocji. Moray również został uznany za Strażnika, jednak w listopadzie 1297 roku zmarł z ran odniesionych pod Stirling, co było wielką stratą dla Szkotów. Wallace z powodzeniem poprowadził później najazd na północną Anglię.

Ilustracja za: https://www.forces.net

Adres

Mały Rynek 1
Krotoszyn
63-700

Telefon

+48602611836

Strona internetowa

Powiadomienia

Bądź na bieżąco: wyślemy Ci e-mail, gdy Poczet Wierzbięty z Krotoszyna opublikuje nowości i promocje. Twój adres e-mail nie zostanie wykorzystany do żadnego innego celu, a subskrypcję możesz anulować w dowolnym momencie.

Kontakt: Organizacja

Wyślij wiadomość do Poczet Wierzbięty z Krotoszyna:

Skróty

Udostępnij