11/11/2025
🇵🇱
Dziś obchodzimy 1️⃣0️⃣7️⃣ rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości - to wyjątkowy dzień dla nas wszystkich. 11 listopada 1918 roku rozbłysła Jutrzenka Wolności. Tego dnia Rada Regencyjna przekazała brygadierowi Józefowi Piłsudskiemu władzę wojskową oraz naczelne dowództwo nad podległymi jej wojskami polskimi. Dzień później powierzyła mu misję utworzenia Rządu Polskiego. Po 123 latach bezpaństwowości Polacy odzyskali swój ojczysty dom, poczuli się jego gospodarzami i niemal natychmiast zaczęli go na nowo urządzać. Jedną z pierwszych decyzji władz odradzającej się Rzeczypospolitej było powołanie Straży Kolejowej, której zadaniem była troska o mienie kolejowe oraz zapewnienie bezpieczeństwa podróżnym i towarom na „żelaznych szlakach”.
Na uwagę zasługuje fakt, że do ustanowienia 11 listopada jako państwowego, Narodowego Święta Niepodległości, doszło ponad dekadę później – 23 kwietnia 1937 roku, na mocy ustawy uchwalonej przez Sejm II Rzeczypospolitej. Warto podkreślić, że w latach 1919–1936 kolejne rocznice odzyskania niepodległości upamiętniane były jako uroczystości o charakterze wyłącznie wojskowym. W stolicy odradzającej się, niepodległej Rzeczypospolitej organizowano je zazwyczaj w pierwszą niedzielę po 11 listopada, chyba że rocznica ta wypadała w niedzielę.
Rok 1919 z powodu trwających jeszcze wojen o granice Rzeczypospolitej nie zapewniał spokoju towarzyszącemu przygotowaniu pierwszej rocznicy odzyskania niepodległości. Kraj był zacofany i zdewastowany, brakowało infrastruktury drogowej. W tamtym czasie szlaki kolejowe decydowały o sukcesie na frontach. Umożliwiały one masowy transport żołnierzy i zaopatrzenia wojska w broń i żywność.
Dlatego jedną z pierwszych decyzji władz odradzającej się Rzeczypospolitej było powołanie Straży Kolejowej. Jej zadaniem była ochrona mienia kolejowego oraz zapewnienie bezpieczeństwa podróżnym i przewożonym towarom na „żelaznych szlakach”. Straż Kolejowa odegrała kluczową rolę w funkcjonowaniu młodego państwa, o czym świadczy choćby fakt jej podporządkowania Ministerstwu Spraw Wojskowych wiosną 1919 roku.
Dopiero rok później, 14 listopada 1920 roku, obchodzono pierwszą uroczystą i ogólnokrajową rocznicę odzyskania niepodległości. Józef Piłsudski został wówczas uhonorowany buławą marszałkowską w dowód uznania za kunszt wojenny, jaki wykazał w wojnie polsko-bolszewickiej. Program obchodów Święta Niepodległości obejmował mszę świętą na placu Zamkowym, salwy armatnie podczas wręczania buławy, defiladę wojskową na Krakowskim Przedmieściu, uroczystą akademię oraz wieczorne przedstawienie galowe w Teatrze Wielkim z udziałem Marszałka.
W okresie międzywojennym 11 listopada był również szczególną datą dla Straży Kolejowej, czego dowodem jest rozkaz Dowódcy Głównego Straży Kolejowej, pułkownika Emila Rauera:
„Miesiąc listopad 1918 roku pozostanie historycznym czasokresem dla Państwa Polskiego. W miesiącu tym dwie dzielnice Polski, a mianowicie dawna Korona (Kongresówka) i Małopolska (Galicja) zrzuciły ciężar władzy i opieki okupantów i zdobyły byt niezależny. W dniu 11 listopada stolica nasza Warszawa dala inicjatywę czynu wyzwoleńczego i serce jej zabiło potężnym tętnem życia narodowego na cala Polskę. Dzień ten winien być świętem narodowym, wskrzeszenia Ojczyzny naszej! W dniu tym winniśmy dać wyraz uczuciom patriotycznym przez uświadomienie sobie doniosłości tego momentu historycznego i znaczenia naszych sil żywotnych, zdolności organizacyjnych i jedności narodowej. Straż Kolejowa w dniu 11 listopada obchodzić będzie jako instytucja nowo powołana, rocznicę swojego imienia. Polecam przeto Dowództwom Warszawskiemu i Radomskiemu zarządzić uroczysty obchód tego dnia w siedzibach Inspektoratów Straży i tam, gdzie to jest możliwe, bez uszczerbku dla interesów służby’’.
Z upływem lat program uroczystości ulegał stopniowym przeobrażeniom i modyfikacjom, które wynikały z aktualnych potrzeb kształtującego się młodego państwa. Obchodom towarzyszył nie tylko podniosły, patriotyczny charakter, ale również atmosfera umacniania potencjału obronnego Rzeczypospolitej oraz eksponowanie potęgi militarnej państwa. To właśnie dzięki prezentowaniu potęgi militarnej Rzeczypospolitej w obchodach Narodowego Święta Niepodległości widoczny był czynny udział pododdziałów SK, WSK i SOK.
