Since 2006 the Maya site of Nakum located in the deep jungle of northeastern Guatemala is a subject of investigations carried out by archaeologists from the Jagiellonian University in Cracow, Poland. Historia zaangażowania polskiej strony w badania w rejonie gwatemalskiego Parku Triángulo sięga 1999 roku, kiedy to dwójka polskich studentów (Justyna Olko z Uniwersytetu Warszawskiego oraz Jarosław Ź
rałka z Uniwersytetu Jagiellońskiego) dzięki pomocy prof. Mariusza Ziółkowskiego, szefa ówczesnej Andyjskiej Misji Archeologicznej (obecnie Ośrodek Badań Prekolumbijskich) przyjęta została do grona członków Projektu Triángulo. Polscy archeolodzy otrzymali zgodę i rok później w Nakum rozpoczęto realizację nowego projektu, który przyjął nazwę Projektu Archeologicznego Nakum. W czasie pięciu sezonów badawczych, jakie zrealizowano, w Nakum pracowali specjaliści reprezentujący różne dyscypliny naukowe (archeolodzy, antropolodzy i konserwatorzy) z Polski i Gwatemali wspierani przez blisko dwudziestu studentów z obu tych krajów. Pierwszy sezon w całości sfinansowała amerykańska Foundation for the Advancement of American Studies, Inc. oraz Instytut Archeologii i Wydział Historyczny Uniwersytetu Jagiellońskiego, a od 2007 roku fundusze na badania pochodziły z grantu przyznanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, z Wydziału Historycznego UJ, a także od oficjalnego sponsora badań - Krakowskich Zakładów Automatyki S.A. Stanowisko i odkrycia:
Nakum podzielone jest na dwa główne sektory – Północny i Południowy – wzdłuż osi północ-południe. Sektor Północny tworzy rozległy plac (Plac Północny) zamknięty od zachodu i wchodu kilkoma platformami, na których wznosiły się niewielkie budowle z materiałów nietrwałych oraz wysoka budowla świątynna w typie piramidy (Budowla X). Po stronie północnej placu znajduje się szeroka platforma, na której wzniesiono budowle o charakterze pałacowym i trzy mniejsze platformy (tzw. Grupa Północna). Południowo-wschodnią część Placu Północnego zamyka kompleks czternastu budowli o charakterze mieszkalnym (nazywany Grupą Wschodnią lub Grupą Merwina) zbudowanych na dużej platformie. Sektor Północny połączony jest z Sektorem Południowym podwyższoną drogą nazywaną Drogą Perigny'ego (Calzada Perigny), mającą ok. 250 m długości. Przy jej południowo-zachodnim końcu znajduje się boisko do rytualnej gry w piłkę. Sektor Południowy składa się z dwóch szerokich placów nazwanych Placem Centralnym i Placem Wschodnim, z mniejszego dziedzińca zwanego Placem Południowo-wschodnim oraz z wielkiego kompleksu Akropolu, skupiającego najważniejsze budowle tej części miasta. Plac Centralny ograniczony jest od południa Budowlą D – długą na ponad 100 m strukturą o charakterze pałacowym z 38 komnatami, od zachodu Świątynią C (wysoka piramida), okrągłą Budowlą 12 i boiskiem do gry w piłkę. Od północy Plac Centralny zamyka Świątynia B (piramida), a od wschodu Budowla A. Ta ostatnia konstrukcja to piramida zwieńczona dobrze zachowaną świątynią. Jest ona często nazywana jako La Iglesia (z hiszp.. „kościół”) ze względu na wysoki dach wieńczący świątynię oraz widoczne łukowate wejścia prowadzące do jednej z komnat świątyni. Akropol tworzy system kompleksów pałacowych wzniesionych na ogromnej kwadratowej platformie dookoła 12 mniejszych patiów. Kompleksy różnią się wielkością, ilością budynków oraz ich układem; całość jest mocno skoncentrowana i zamknięta tworząc odseparowaną, prywatną przestrzeń mieszkalną dla członków elity Nakum. Po środku platformy Akropolu znajduje się kolejna wysoka platforma nazywana Akropolem Centralnym lub Wewnętrznym, która w ostatniej fazie konstrukcyjnej posiadała na szczycie pięć budynków. Prawdopodobnie Akropol Centralny był miejscem, gdzie zamieszkiwał władca wraz z rodziną w schyłkowym okresie klasycznym (IX-X w. n.e.). Badania projektu prowadzone są w obydwu częściach, skupiając się na kilku budowlach o różnym charakterze - w Sektorze Północnym są to Grupa Północna, Budowla X oraz Plac Północny, w Sektorze Południowym - dwie niewielkie piramidy (Budowla 14 i 15) znajdujące się po wschodniej stronie Patia 1 w obrębie Akropolu. Największym sukcesem badaczy było odkrycie w Budowli 15 nieobrabowanego grobowca królewskiego - pierwszego na stanowisku oraz jednego z największych w całym regionie, zawierającego niezwykle cenne dary grobowe, takie jak jadeitowy pektorał zdobiony napisem glificznym oraz talerz z przedstawieniem tańczącego Boga Kukurydzy. Do równie ciekawych i ważnych odkryć zaliczyć można depozyt ofiarny zawierający 9 glinianych głów bóstw z Grupy Północnej, ceremonialny kanał na wodę oraz płaskorzeźbiony fryz ukazujący prawdopodobnie scenę mityczną z Budowli 14, a także odkryty w ostatnim sezonie, w centrum Placu Północnego fragment rzeźbionego zabytku z przedstawieniem kroczącej postaci.
