16/07/2026
Fort „Lasówka” jak Feniks z popiołów
Dziś zaglądamy do fortu i to nie byle jakiego. Fort 50a „Lasówka”, położony na nadwiślańskich łęgach między dawnymi wsiami Płaszów i Rybitwy, był jedynym forem austriackiej Twierdzy Kraków, którego bronić miała fosa zasilana wodami Wisły [EDIT: pogląd kwestionowany przez część ekspertów - zob. niżej w komentarzach; wg poświęconego fortowi opracowania (Atlas Twierdzy Kraków, t. 10, Kraków 1999) fort posiadał fosę suchą, która mogła być nawadniana z Wisły przez przepust i podziemny kanał w przypadku wysokiego stanu wody - wg opisu w "Zeszycie Ewidencyjnym" sporządzonym w 1925 roku i zweryfikowanym w 1933 roku, rkps w Archiwum Straży Granicznej w Szczecinie].
Fort ma dość smutną historię. Był wielokrotnie dewastowany. Po raz pierwszy w latach 1918-1919, gdy pilnujący go żołnierze austriaccy rozeszli się do domów. Usiłowano go potem wykorzystywać jak magazyn, ale utrudniały to notoryczne problemy z wilgocią. W PRL wstawiła tu swoje linie produkcyjne spółdzielnia chemiczna „Barwa”.
Po jej upadku był już tylko niestrzeżonym i nieogrodzonym pustostanem. Jak można przeczytać w internecie, odbywały się tu nawet nieoficjalne festiwale muzyki punk. W tych trudnych latach z pustostanu „zniknęły” wszystkie dające się wyrwać albo wciąć elementy metalowe. Przepadł także strop między parterem a I piętrem budynku koszarowego.
Fort należy do Gminy Kraków. Od kilku lat gospodarzem jest tu Fundacja KB, wcześniej znana pod nazwą „Kocham Broń”. Fundacja remontuje budynek koszarowy i chce w perspektywie kilku lat stworzyć tu miejsce atrakcyjne dla mieszkańców Krakowa i turystów. Obok terenu fortecznego działa już nowoczesna strzelnica – można się tu wcielić pod opieką instruktora w rolę np. w żołnierza jednego z wielkich konfliktów zbrojnych ostatniego stulecia (thompson, pepesza, u*i, grot itd.).
W remoncie fortu SKOZK wspiera finansowo Fundację dzięki środkom Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa (w proporcjach kosztów: inwestor 58%, Fundusz 42%).
W ubiegłych latach oczyszczono i udrożniono odwodnienie terenu, usunięto z dziedzińca i nasypów ziemnych zarośla, przywrócono sprawność wentylacji grawitacyjnej. We otworach okiennych i drzwiowych zamontowano kraty, zainstalowano monitoring wizyjny terenu. Budynek koszarowy uzyskał nowe pokrycie częściowo z wodoodpornych membran, warstw drenażu i gliny, częściowo z blachy kładzionej na rąbek na deskowaniu. Nad wylotami wentylacji grawitacyjnej pojawiły się daszki. Uporządkowano i wyrównano równię ogniową od strony czoła fortu. Odkopano i oczyszczono rów odwadniający od strony dziedzińca. Zaplanowane na ten roku prace będą trwały do jesieni.
Odnawianie zrujnowanych fortów należy od najtrudniejszych przedsięwzięć związanych z krakowskimi zabytkami. Ze względu na skalę i stan obiektów w wielu przypadkach są to procesy wymagające 10, 20 a nawet 30 lat pracy. Dość wspomnieć, że np. znany wszystkim mieszkańcom Krakowa Fort „Kleparz” ma powierzchnię porównywalną z Rynkiem Głównym Starego Miasta.