Społeczny Komitet Odnowy Zabytków Krakowa

Zadzwoń Wskazówki dojazdu Strona internetowa Kontakt: organizacja
Fort „Lasówka” jak Feniks z popiołówDziś zaglądamy do fortu i to nie byle jakiego. Fort 50a „Lasówka”, położony na nadwi...
16/07/2026

Fort „Lasówka” jak Feniks z popiołów

Dziś zaglądamy do fortu i to nie byle jakiego. Fort 50a „Lasówka”, położony na nadwiślańskich łęgach między dawnymi wsiami Płaszów i Rybitwy, był jedynym forem austriackiej Twierdzy Kraków, którego bronić miała fosa zasilana wodami Wisły [EDIT: pogląd kwestionowany przez część ekspertów - zob. niżej w komentarzach; wg poświęconego fortowi opracowania (Atlas Twierdzy Kraków, t. 10, Kraków 1999) fort posiadał fosę suchą, która mogła być nawadniana z Wisły przez przepust i podziemny kanał w przypadku wysokiego stanu wody - wg opisu w "Zeszycie Ewidencyjnym" sporządzonym w 1925 roku i zweryfikowanym w 1933 roku, rkps w Archiwum Straży Granicznej w Szczecinie].
Fort ma dość smutną historię. Był wielokrotnie dewastowany. Po raz pierwszy w latach 1918-1919, gdy pilnujący go żołnierze austriaccy rozeszli się do domów. Usiłowano go potem wykorzystywać jak magazyn, ale utrudniały to notoryczne problemy z wilgocią. W PRL wstawiła tu swoje linie produkcyjne spółdzielnia chemiczna „Barwa”.

Po jej upadku był już tylko niestrzeżonym i nieogrodzonym pustostanem. Jak można przeczytać w internecie, odbywały się tu nawet nieoficjalne festiwale muzyki punk. W tych trudnych latach z pustostanu „zniknęły” wszystkie dające się wyrwać albo wciąć elementy metalowe. Przepadł także strop między parterem a I piętrem budynku koszarowego.

Fort należy do Gminy Kraków. Od kilku lat gospodarzem jest tu Fundacja KB, wcześniej znana pod nazwą „Kocham Broń”. Fundacja remontuje budynek koszarowy i chce w perspektywie kilku lat stworzyć tu miejsce atrakcyjne dla mieszkańców Krakowa i turystów. Obok terenu fortecznego działa już nowoczesna strzelnica – można się tu wcielić pod opieką instruktora w rolę np. w żołnierza jednego z wielkich konfliktów zbrojnych ostatniego stulecia (thompson, pepesza, u*i, grot itd.).

W remoncie fortu SKOZK wspiera finansowo Fundację dzięki środkom Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa (w proporcjach kosztów: inwestor 58%, Fundusz 42%).

W ubiegłych latach oczyszczono i udrożniono odwodnienie terenu, usunięto z dziedzińca i nasypów ziemnych zarośla, przywrócono sprawność wentylacji grawitacyjnej. We otworach okiennych i drzwiowych zamontowano kraty, zainstalowano monitoring wizyjny terenu. Budynek koszarowy uzyskał nowe pokrycie częściowo z wodoodpornych membran, warstw drenażu i gliny, częściowo z blachy kładzionej na rąbek na deskowaniu. Nad wylotami wentylacji grawitacyjnej pojawiły się daszki. Uporządkowano i wyrównano równię ogniową od strony czoła fortu. Odkopano i oczyszczono rów odwadniający od strony dziedzińca. Zaplanowane na ten roku prace będą trwały do jesieni.

Odnawianie zrujnowanych fortów należy od najtrudniejszych przedsięwzięć związanych z krakowskimi zabytkami. Ze względu na skalę i stan obiektów w wielu przypadkach są to procesy wymagające 10, 20 a nawet 30 lat pracy. Dość wspomnieć, że np. znany wszystkim mieszkańcom Krakowa Fort „Kleparz” ma powierzchnię porównywalną z Rynkiem Głównym Starego Miasta.

Nie zapominamy o zabytkowych gmachach szkolnych.Szkoły w historycznym centrum Krakowa to zabytki o szczególnej genezie. ...
14/07/2026

Nie zapominamy o zabytkowych gmachach szkolnych.

Szkoły w historycznym centrum Krakowa to zabytki o szczególnej genezie. Powstawały w niezamożnym mieście na kresach monarchii austro-węgierskiej dzięki ogromnemu wysiłkowi finansowemu i organizacyjnemu, za którym kryło się zrozumienie roli edukacji i duma z szkolnictwa mogącego mimo braku niepodległości rozwijać się w języku polskim. Do ich projektowania zatrudniano wybitnych architektów. Pod względem formy architektonicznej nie ustępowały czołowym gmachom ministerialnym i innym budynkom użyteczności publicznej europejskich metropolii.

Zaczyna się właśnie trzeci, ostatni etap wspieranego przez SKOZK remontu elewacji II Liceum Ogólnokształcącego im. Króla Jana III Sobieskiego. Do zrobienia został jeszcze środkowy ryzalit z głównym wejściem do szkoły i parter na całej szerokości. Gmach II LO powstał w latach 1896-1898. Projektantem był Józef Sare - absolwent Politechniki Wiedeńskiej i wieloletni wiceprezydent Krakowa.

Jak dowodzą tablice pamiątkowe na korytarzach szkoły, absolwenci szkoły dobrze zapisali się w dziejach Polski.

Ikona architektury romańskiej pod lupą konserwatorówPrzy jednej z najstarszych krakowskich świątyń – kościele św. Andrze...
13/07/2026

Ikona architektury romańskiej pod lupą konserwatorów

Przy jednej z najstarszych krakowskich świątyń – kościele św. Andrzeja przy ul. Grodzkiej – stanęły rusztowania. Rozpoczyna się trzyletni remont elewacji.

Z rusztowań wyraźnie widać to, co nie jest tak oczywiste z poziomu ulicy: uszkodzenia. Upływ czasu szczególnie dał się we znaki ciosom z piaskowca karpackiego. W wyniku korozji atmosferycznej w wielu miejscach doszło do odspojenia wierzchnich płatów kamienia. Ubytki sięgają gdzieniegdzie nawet kilkunastu centymetrów. Problemem jest też stan kitów, którymi podczas poprzednich konserwacji uzupełniano pęknięcia i wżery w kamieniu – część z tych „plomb” złuszczyła się lub została wypłukana. Wykruszona jest ponadto część spoin między ciosami.

Prace konserwatorskie skupią się w tym roku na najwyższych elewacjach wież. Wszystkie powierzchnie zostaną oczyszczone. Potem zacznie się uzupełnianie ubytków, zabezpieczanie i właściwa konserwacja estetyczna. W najbliższym czasie zostaną wytypowane ciosy – dotyczy to głównie bloków z piaskowca – które ze względu na stopień destrukcji będą wymienione. To nie pierwszy zabieg tego rodzaju – pojedyncze ciosy kamienne wymieniano także w trakcie poprzednich konserwacji, którym elewacje kościoła św. Andrzeja są poddawane raz na 25–30 lat.

Kościół św. Andrzeja to ikona polskiej architektury romańskiej. Świątynię wzniesiono w dwóch etapach: pierwszym z fundacji palatyna Sieciecha ok. 1089 – 1101 roku, drugim prawdopodobnie w połowie XII w. Kościół, do którego schroniła się z dobytkiem ludność Okołu, czyli podgrodzia wawelskiego, oblegali bezskutecznie Tatarzy podczas najazdu na Polskę w 1241 roku. Od 1316 roku gospodarzem kościoła są nieprzerwanie siostry klaryski, które sprowadził w to miejsce ówczesny książę krakowski, późniejszy król Władysław Łokietek.

Kamienica pod Pegazem wchodzi do gry. Remonty elewacji nabierają tempa.Lato nigdy nie było dla konserwatorów czasem odpo...
10/07/2026

Kamienica pod Pegazem wchodzi do gry. Remonty elewacji nabierają tempa.

Lato nigdy nie było dla konserwatorów czasem odpoczynku. Pogoda sprzyja pracom na zewnątrz, dlatego w ostatnich tygodniach przy fasadach krakowskich zabytków niemal codziennie pojawiają się nowe rusztowania.

SKOZK w tym roku dofinansuje remonty konserwatorskie fasad ponad 20 zabytkowych kamienic z różnych epok. Niektóre mają średniowieczną metrykę, wiele z nich to świadkowie długiego panowania cesarza Franciszka Józefa, część to dzieła modernizmu II Rzeczypospolitej. Łączy je lokalizacja na terenie największego krakowskiego pomnika historii – historycznego centrum miasta.

Jedną z najmłodszych kamienic w tym gronie jest modernistyczny budynek z charakterystycznym godłem Pegaza przy ul. Sarego 17. Budynek powstał w 1938 roku według projektu Zygmunta Grünberga – krakowskiego architekta żydowskiego pochodzenia, uczestnika obrony Lwowa w czasie wojny polsko-ukraińskiej 1918–1919 roku, więźnia KL Plaszow i KL Auschwitz, zamordowanego przez Niemców w ostatnich dniach II wojny światowej.

Tych dwóch panów czeka w najbliższym czasie gruntowna pielęgnacja. Widoczne na zdjęciu putta to element stalli z kościoł...
09/07/2026

Tych dwóch panów czeka w najbliższym czasie gruntowna pielęgnacja. Widoczne na zdjęciu putta to element stalli z kościoła św. Mikołaja w Krakowie. Stalle z aniołkami powinny jesienią wrócić z pracowni konserwatorskiej do kościoła przy ulicy Kopernika. Konserwację wspiera Narodowy Fundusz Rewaloryzacji Zabytków Krakowa.

TAJEMNICA ADAMA STEFANIAKA, CZYLI PIERWSZE EFEKTY PRAC NA SKAŁCE Z prezbiterium kościoła Paulinów na Skałce znikają rusz...
08/07/2026

TAJEMNICA ADAMA STEFANIAKA, CZYLI PIERWSZE EFEKTY PRAC NA SKAŁCE
Z prezbiterium kościoła Paulinów na Skałce znikają rusztowania. To znak, że pierwszy etap odnowy wnętrza świątyni dobiega końca.

Prace objęły sklepienia i ściany prezbiterium. Pierwotną biel odzyskała sztukateria, w tym znajdujące się po bokach prezbiterium kartusze herbowe. Wprawne oko zauważy tu herb Rzeczypospolitej Obojga Narodów z epoki saskiej otoczony łańcuchem Orderu Złotego Runa z insygnium odznaczenia – zawieszonym barankiem. To pamiątka po związkach króla Augusta III Sasa z Habsburgami, którzy byli wielkimi mistrzami tego orderu (Order Złotego Runa to do dziś najwyższe odznaczenie państwowe Hiszpanii oraz rycerski order domowy Habsburgów).

W miesiącach letnich przedmiotem prac będzie drewniane wyposażenie prezbiterium, w tym barokowa ambona z XVIII wieku i dziewiętnastowieczne stalle. Przewieziona do pracowni konserwatorskiej ambona już odzyskuje pierwotną kolorystykę – spod czarnych przemalowań wychodzą na światło dzienne błękitne marmoryzacje. Efekty zobaczymy na Skałce już jesienią. Decyzją komisji konserwatorskiej pozostawione zostanie odkryte na drzwiczkach ambony graffiti „Adam Stefaniak był tu”. Nie udało się ustalić, kim był ów człowiek. Mógł być na przykład pielgrzymem, który dotarł na Skałkę w XIX wieku. Czy ktoś z Państwa może wie coś więcej o tej postaci?

Bazylika Paulinów ma średniowieczną metrykę. Wedle bardzo wczesnej tradycji to tu poniósł w 1079 roku męczeńską śmierć św. Stanisław ze Szczepanowa. Pierwotnie wznosił się w tym miejscy kościół romański, zastąpiony potem świątynią gotycką. Obecny kościół wzniesiono w I połowie XVIII wieku. Odnowa wnętrza paulińskiej bazyliki to jeden z projektów kluczowych Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa. Prace potrwają do końca 2028 roku.

KRAKÓW SPRZED 600 LAT NA DAWNYM SPACERNIAKUŚredniowieczny mur miejski, relikty baroku, pozostałości kanalizacji z okresu...
01/07/2026

KRAKÓW SPRZED 600 LAT NA DAWNYM SPACERNIAKU
Średniowieczny mur miejski, relikty baroku, pozostałości kanalizacji z okresu zaborów – oto co znaleźli archeolodzy w wirydarzu dawnego klasztoru karmelitów przy ulicy Senackiej, dziś gmachu Muzeum Archeologicznego.

Prace remontowe koncentrują się od pewnego czasu na wewnętrznym dziedzińcu gmachu. To dawny wirydarz klasztorny. Gdy po III zaborze klasztor zlikwidowano i przekształcono go w kompleks sądowo-więzienny, miejsce to pełniło funkcję m.in. spacerniaka dla osadzonych kobiet. Po remoncie będzie tu mały ogród połączony z kawiarnią w przyziemiu budynku. Nową aranżację miejsca muszą poprzedzić badania archeologiczne.

Najistotniejszym znaleziskiem z ostatnich dni jest bryła obronnego muru miejskiego (zapewne z XIV wieku). Na światło dzienne wydobyto na razie jedynie część muru. Po wschodniej stronie dawnego wirydarza odkryto masywne mury z cegły barokowej. To mogą być pozostałości karmelitańskiego archiwum, które spłonęło w XVIII wieku. Z kolei wzdłuż ścian natrafiono na XIX-wieczne kanały do odprowadzania wody deszczowej i nieczystości. Odkrycia wymuszają przeprojektowanie przyszłego ogrodu. Projektanci będą musieli znaleźć sposób na wyeksponowania odkrytych reliktów archeologicznych, a szczególnie pozostałości średniowiecznego muru obronnego.

Kompleksowy remont Muzeum Archeologicznego w Krakowie jest przedmiotem wsparcia Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz samorządu Województwa Małopolskiego.

TRUDNA DECYZJA PODJĘTA. AULA COLLEGIUM MAIUS UJ NIECO SIĘ ZMIENI.Postępuje remont auli najstarszego na ziemiach polskich...
30/06/2026

TRUDNA DECYZJA PODJĘTA. AULA COLLEGIUM MAIUS UJ NIECO SIĘ ZMIENI.

Postępuje remont auli najstarszego na ziemiach polskich budynku uniwersyteckiego. Konserwatorzy oczyścili już drewniany strop, podkleili odspojone i uzupełnili brakujące elementy belek i rozet. Teraz scalają całość pod względem kolorystyki.

Natomiast ze ścian zniknęły już wyblakłe i przybrudzone tapety z końca XX wieku. Tego samego wzoru tapet nie ma w ofercie producenta, dlatego trzeba było wybrać nowy. Aula Collegium Maius jest w dużej mierze efektem kreacji konserwatorskiej Karola Estreichera, zatem z pomocą w wyborze wzoru tapety nie mogła przyjść ani historyczna ikonografia, ani badania konserwatorskie. Wybór padł na inny produkt tego samego włoskiego producenta z okolic Bergamo. Czy to wybór trafny i wnętrze zachowa klimat, do którego przywykliśmy, przekonamy się już niedługo. Zadowoleni powinni być ci, który narzekali na zbyt buduarowy charakter starej tapety.

Miło nam poinformować, że podczas VI zjazdu krajowego Izby Architektów RP przewodniczący SKOZK Borysław Czarakcziew zost...
27/06/2026

Miło nam poinformować, że podczas VI zjazdu krajowego Izby Architektów RP przewodniczący SKOZK Borysław Czarakcziew został wybrany prezesem Krajowej Rady Izby Architektów RP.

O tę funkcję ubiegało się czterech przedstawicieli polskiego środowiska architektonicznego. Nasz przewodniczący uzyskał bezwzględną większość już w pierwszym głosowaniu. Kandydując na stanowisko prezesa Borysław Czarakcziew wielokrotnie podkreślał, że po 35 latach budowy gospodarki rynkowej w Polsce architekci znaleźli się w trudnym położeniu, borykając się z niezrozumieniem właściwej roli ich profesji nie tylko przez dużą część społeczeństwa, ale też przez wielu interesariuszy rynku inwestycyjno-budowlanego.

Izba Architektów RP to organizacja działająca na podstawie ustawy o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa. Przynależność do izby (a dokładnie do jednej z 16 izb okręgowych) jest warunkiem wykonywania w Polsce zawodu architekta. W ramach izby działa m.in. Krajowy Sąd Dyscyplinarny i Krajowy Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej.

Więcej informacji w linku w pierwszym komentarzu.

21/06/2026

Pałac Badenich przy Sławkowskiej 32 - nie wszystko stracone.

Adres

Ulica Kanonicza 24
Kraków
31-002

Telefon

(12) 422 69 99

Strona internetowa

Powiadomienia

Bądź na bieżąco: wyślemy Ci e-mail, gdy Społeczny Komitet Odnowy Zabytków Krakowa opublikuje nowości i promocje. Twój adres e-mail nie zostanie wykorzystany do żadnego innego celu, a subskrypcję możesz anulować w dowolnym momencie.

Kontakt: Organizacja

Wyślij wiadomość do Społeczny Komitet Odnowy Zabytków Krakowa:

Skróty

Udostępnij