27/09/2026
O zdolnościach regeneracyjnych Puszczy Białowieskiej! - z Dom Przyrody i Kultury💚
🌪️🌲🌳NIEZWYKŁE ZDOLNOŚCI REGENERACYJNE PUSZCZY BIAŁOWIESKIEJ 🌪️🌲🌳 (english below)
⠀
⠀
🌳 W 1988 roku młody brytyjski ornitolog, Robert J. Fuller, przyjechał do Białowieży. Po spotkaniu z naukowcami Tomaszem Wesołowskim i Ludwikiem Tomiałojciem, zainteresował się niedawnymi wichurami, które przeszły przez rezerwat ścisły Białowieskiego Parku Narodowego (1978-1988).
🌳 Robert postanowił sprawdzić jakie ptaki mogą korzystać z terenów po wichurze. Odkrył, że wiatrołomy były wykorzystywane przez ptaki związane z zakrzaczeniami (np. kapturka), natomiast gatunki zamkniętego lasu (np. świstunka leśna) wycofały się z nich. Im większy wiatrołom (a niektóre dochodziły nawet do 14 ha!) tym zespoły ptaków bardziej się różniły od tego w zwartym lasu.
🌳 Przenieśmy się do 2023 roku - młody (jeszcze!) zespół z IBS PAN pod kierownictwem Rosanne Michielsen i Michała Walesiaka postanowił sprawdzić jak te same miejsca wyglądają 35 lat później. Zabawy było co niemiara, gdyż w 1988 nie było jeszcze GPSów, więc Robert nanosił swoje punkty ręcznie markerem na mapę, oraz zostawiał wskazówki przypominające zabawę w podchody (za wielką kłodą skręć w kierunku NE, idź 50m... Nie żartujemy).
🌳 Udało nam się precyzyjnie zlokalizować większość z tych miejsc. Gdybyśmy jednak nie mieli wskazówek Roberta, oraz gdyby dr Ewa Zin (IBL) i Andrzej Keczyński (BPN) nie nauczyli nas "czytać lasu" (dziękujemy!!!), to chyba byśmy ich nigdy nie znaleźli. A to dlatego, że ku naszemu zdziwieniu WSZYSTKIE dawne wiatrołomy były na pierwszy rzut oka nierozróżnialne od powierzchni kontrolnych - martwe drewno rozłożyło się niemal w całości, a drzewa urosły i zupełnie zwarły korony. A co z ptakami? Liczenia przeprowadził lokalny ekspert ornitolog, Paweł Białomyzy.
❓ Co się okazało? Otóż różnicy w ptakach właściwie... nie było - wszystkie gatunki zakrzaczeń wycofały się z wiatrołomów, a gatunki zwartych drzewostanów, w tym również te związane ze starymi lasami, miały się jak najlepiej. Kiedy przeanalizowaliśmy mapy Puszczy Białowieskiej przygotowane za pomocą skanowania laserowego przez zespół Krzysztofa Stereńczaka z Instytutu Badawczego Leśnictwa, okazało się, że... Drzewostan na dawnych wiatrołomach był średnio tylko 3 metry niższy od tego na powierzchniach kontrolnych i złożony z typowych gatunków zamkniętego lasu (grab, świerk, dąb, lipa).
‼️ Nasze wyniki są unikalne w skali światowej - w literaturze notuje się efekty wichur w lasach trwające nawet setki lat. Nasza naturalna, żyzna, ukształtowana przez naturalne zaburzenia Puszcza Białowieska wykazała się niespotykaną zdolnością regeneracyjną - i to bez jakiejkolwiek ingerencji człowieka. Może spokojnie stanowić wzorzec i inspirację dla wszelkich projektów przywracania dzikości ("rewilding"), coraz bardziej popularnych w Europie i na świecie.
Żyjemy w czasach rosnącej presji zaburzeń środowiska na lasy (korniki, wichury, pożary) na skutek zmian klimatu. Nie powiem, że nasze wyniki uspokajają, ale na pewno dają nadzieję.
Link do publikacji (abstrakt po polsku): https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1365-2664.70563
Oba zdjęcia - Robert J. Fuller, który odwiedził nas w 2023 roku.
(PS: Dla ścisłości - zbadaliśmy wpływ zaburzeń tylko na drzewostan i ptaki, wiele organizmów, zwłaszcza tych związanych z martwym drewnem, jak grzyby, może potrzebować więcej czasu na regenerację.)
⠀
⠀
// ENGLISH
🌪️🌲🌳REMARKABLE RESILIENCE OF BIAŁOWIEŻA FOREST🌪️🌲🌳
🌳 In 1988, young British ornithologist Robert J. Fuller came to Białowieża to study (then) recent wind-created canopy gaps. He counted birds inside the gaps and in nearby controls and discovered an increased number of shrub-preferring species (chiffchaff, blackcap) and decreased number of closed-canopy species (wood warbler, red-breasted flycatcher) in the gaps. The bigger the gap was, the more distinct the bird communities - and some gaps were as large as 14 ha!
🌳 In 2023 we repeated the study. It was definitely fun, because in 1988 there were no GPS devices, so we traced back the gap locations using hand-drawn maps and written descriptions.
🌳 After 35 years… There was no difference in bird communities anymore! All shrub-preferring species withdrew from gaps and closed-canopy birds, including old-growth species, recolonized those areas. Moreover, nearly all deadwood from 35 years before decayed and canopy height was only slightly lower compared to control areas (3 meters lower).
‼️ The documented regeneration speed is unparalleled in other European forests and highlights remarkable resilience of Białowieża Forest, a natural, nutrient-rich forest shaped by natural disturbances for thousands of years. It can serve as inspiration for all rewilding projects now increasingly popular in Europe. We live in a world of increased pressure of natural disturbances – may our results give us a little hope in this time!
Publication link: https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1365-2664.70563
Both pictures by Robert J. Fuller
