03/09/2026
STANOWISKO ZARZĄDU GŁÓWNEGO
STOWARZYSZENIA KONSERWATORÓW ZABYTKÓW
W SPRAWIE SYSTEMOWEJ OCHRONY PRZECIWPOŻAROWEJ
ZABYTKÓW ARCHITEKTURY DREWNIANEJ
Z pełnym przekonaniem popieramy apel Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o stworzenie skutecznego, ogólnopolskiego systemu ochrony przeciwpożarowej najcenniejszych zabytków architektury drewnianej. Pożaru w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, w wyniku którego bezpowrotnie utracono XVIIwieczny kościół z Bączala Dolnego, nie można traktować jako zdarzenia odosobnionego. Jest to dramatyczne ostrzeżenie oraz dowód długoletnich zaniedbań i nieskuteczności publicznego systemu ochrony dziedzictwa. Przez lata Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów, a obecnie Narodowy Instytut Muzeów, mimo zapisów statutowych, traktował problem ochrony architektury drewnianej marginalnie. W ciągu ostatnich 13 lat kolejne kierownictwa Instytutu nie utrzymały dorobku i dobrych praktyk wypracowanych przez Ośrodek Ochrony Zbiorów Publicznych, kierowany przez przedwcześnie zmarłego, wybitnego eksperta Piotra Ogrodzkiego. Również działające w strukturze Narodowego Instytutu Dziedzictwa Centrum Architektury Drewnianej nie wypracowało dotychczas widocznych, ogólnopolskich i mierzalnych rezultatów odpowiadających skali zagrożenia. Obecny podział kompetencji pomiędzy instytucje państwowe działa na niekorzyść zabytków. Po likwidacji Ośrodka Ochrony Zbiorów Publicznych zabrakło jednego wyspecjalizowanego podmiotu, który kompleksowo zajmowałby się bezpieczeństwem zbiorów publicznych, obiektów sakralnych, zbiorów bibliotecznych i archiwalnych, muzeów oraz zabytkowych obiektów. Domagamy się przywrócenia Ośrodka Ochrony Zbiorów Publicznych lub powołania równoważnej instytucji, działającej poza strukturą Narodowego Instytutu Dziedzictwa, wyposażonej w realne kompetencje eksperckie, audytowe, koordynacyjne i kontrolne. Ośrodek ten powinien opracowywać obowiązujące standardy ochrony, prowadzić centralny rejestr zagrożeń, koordynować audyty oraz monitorować wykonanie zaleceń. Niezbędny jest również stały mechanizm finansowania zakupu, modernizacji, monitoringu i serwisowania urządzeń przeciwpożarowych. System, którego nie można utrzymać w sprawności technicznej, daje jedynie pozór bezpieczeństwa. Apelujemy do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o przeprowadzenie rzetelnej oceny działań instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo muzeów i ochronę architektury drewnianej. Ocena ta powinna obejmować nie liczbę konferencji, publikacji i wydarzeń promocyjnych, lecz rzeczywistą liczbę zabezpieczonych obiektów, przeprowadzonych audytów, usuniętych zagrożeń i wdrożonych zaleceń. Po tragedii w Sanoku nie wystarczą kolejne deklaracje, raporty i narady. Potrzebne są decyzje: powołanie jednej odpowiedzialnej instytucji, obowiązkowe szkolenia, jednolite standardy, równy nadzór oraz trwałe finansowanie. Ochrona zabytków musi działać przed pożarem, nie dopiero po nim. Każdy kolejny miesiąc zwłoki zwiększa ryzyko utraty następnego bezcennego zabytku wskutek zaniechania i instytucjonalnej nieskuteczności.
Jacek Rulewicz, prezes ZG SKZ
Fot. mł. bryg. Krzysztof Adamczyk/KP Państwowej Straży Pożarnej w Sanoku