01/07/2026
Szanowni Państwo,
Bardzo przepraszamy za ostatni brak nowych wpisów na naszej stronie. Przerwa w publikacji wynika z faktu, że administrator witryny przygotowuje obecnie pracę doktorską poświęconą infiltracji polskiego podziemia w Galicji Wschodniej i na Wołyniu przez NKWD w latach 1939–1941.Widząc jednak, że w przestrzeni publicznej na nowo rozgorzała dyskusja na temat działalności UPA, nie możemy pozostać bierni. W najnowszym Biuletynie Informacyjnym przypominamy treść rozkazu UPA wydanego w lutym 1944 roku.
Dokument ten został wcześniej opublikowany przez Henryka Komańskiego i Szczepana Siekierkę w opracowaniu „Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie tarnopolskim 1939-1946” (s. 114–115). „Komórka do spraw Ukraińskich R.12. Dnia 23.II.44.
W raporcie ogólnym z dnia 20.II.44. przedstawiłem rozkazy OUN dotyczące mobilizacji i stosunku do Polaków / str. 16/17, Ukraińcy Życie nielegalne. Punkt 1.2./
Obecnie przedstawiam tłumaczenie dosłowne z rozkazów, wystosowanych przez UPA / Ukraińską Partyzancką Armię/, która działa już na terenie Małopolski Wschodniej.
Cytat oryginału:
Rozkaz UPA z lutego 1944 r.:
Do dnia 25 lutego b.r. wójtowie i sołtysi mają dokonać spisu Ukraińców mężczyzn, w wieku od 18 do 60 lat. W dniu ukończenia spisu wszyscy spisani na listach zostają postawieni w stan pogotowia mobilizacyjnego i mają czekać na dalsze rozkazy. Do dnia 28.II.44. wszyscy Ukraińscy robotnicy fachowcy mają się przenieść z miast do wsi. NALEŻY PRZYSPIESZYĆ LIKWIDACJĘ POLAKÓW JESZCZE PRZED PRZYJŚCIEM BOLSZEWIKÓW NA TERENIE MAŁOPOLSKI WSCHODNIEJ. W ZWIĄZKU Z AKCJĄ LIKWIDACJI WSIE POLSKIE MAJĄ BYĆ SPALONE, ZAŚ ICH LUDNOŚĆ WYCIĘTA W PIEŃ.
Natomiast zagrody polskie palić jedynie w wypadku jeżeli są one oddalone od zagród ukraińskich co najmniej o 15 m. i gdy nie grozi w ogóle przerzucanie pożaru na zagrody ukraińskie. Napady na miasta nastąpią w biały dzień, nie zaś w nocy. Ludność ukraińska otrzyma na czas wskazówki, co do miejsca, gdzie się winna zgrupować w czasie trwania akcji. W czasie napadu należy uwolnić więźniów. Niezależnie od zasadniczej akcji wystąpienia przeciwko ludności polskiej rozkaz poleca za każdego zamordowanego Ukraińca czy przez Polaków, czy też Niemców, stracić doraźnie 100 Polaków. Należy prowadzić wywiad wśród Polaków, zwłaszcza co do ich siły i oporu i stopnia uzbrojenia. Do wywiadu należy używać kalek i dzieci. W lasach przygotowywać rowy strzeleckie, gromadzić słomę, środki opatrunkowe i worki. 50% otrzymanej nafty premiowej za kontyngent musi być oddane do dyspozycji UPA. Benzynę nabywać wszelkimi sposobami. Gdyby w czasie likwidacji ludności polskiej został omyłkowo zamordowany Ukrainiec, sprawca zabójstwa tego winien ponieść karę śmierci. Należy sporządzić listę Volksdeutscherów oraz likwidować konfidentów niemieckich. Kontyngenty przekazywać na cele UPA. Hasło : „Nasza nicz – nasz lis „/ Nasza noc – nasz las/”
Podpis Huk [prawdopodobnie chodzi o Wasyla Kuka dowódca grupy UPA- Południe i zastępca Romana Szuchewycza] i Postij.
Dopisek:
Rozkaz ten dostał się w nasze ręce przez jednego z Polaków ze wsi Kurzany [wieś sołecka w powiecie Brzeżany, 13 km na zachód od Brzeżan], który bronił napadniętego Polaka i przy tej sposobności schwytał Ukraińca z bronią i z papierami. Rozkaz ten przy nim znaleziono.
W związku z powyższym rozkazem UPA do ludności ukraińskiej Małopolski Wschodniej w ostatniej chwili dowiaduję się, że Ukraińcy ze Złoczowa i Brzeżan (zapewne z tych rejonów) w wieku od 18 do 22 lat zostali powołani do natychmiastowego udania się do lasu. W świetle przytoczonych informacji należy oczekiwać dalszego wzmożenia akcji eksterminacyjnej wymierzonej w ludność polską w kraju. Sytuacja staje się bardzo poważna. Decyzje winny być na tyle naglące, aby akcja samoobrony została przygotowana przed generalnym atakiem UPA. W ramach samoobrony należy zorganizować pogotowie obronne, zachować czujność w osiedlach polskich, skoncentrować broń i środki obronne, a nawet skoncentrować ludność w większych skupiskach.
Podpisano Wróbel /kpt. Marian Schmidt/
Rozkaz ten znajduje się w archiwum Akt Nowych we Warszawie. Sygnatura 203/XV-13, karta 183.
Kpt. Marian Schmidt był Szefem wydziału V0 łączności operacyjnej od czerwca 1942 do 1 kwietnia 1944 roku. W kwietniu musiał uciekać z Lwowa, ponieważ był spalony.
Rozkaz UPA, który został przechwycony przez brzeżańskie struktury AK, jednoznacznie potwierdza tezę, że akcja prowadzona przez nacjonalistów ukraińskich wobec Polaków na Kresach Południowo-Wschodnich była ludobójstwem. W dokumencie podkreśla się konieczność zlikwidowania ludności polskiej przed przybyciem nowego wroga do Małopolski Wschodniej. UPA nie chciała walczyć na dwa fronty (polski i sowiecki), dlatego jej dowództwo przyspieszyło akcję mobilizacyjną ludności ukraińskiej, aby jak najszybciej pozbyć się Polaków z tych terenów. Warto zauważyć, że w rozkazie nakazuje się usunięcie wszelkich śladów polskości: „wsie polskie mają być spalone, zaś ich ludność wycięta w pień”. W instrukcji tej UPA nie wspomina o oszczędzaniu kobiet i dzieci. Pomijając tę kwestię, dowództwo UPA dało wolną rękę dowódcom sotni w kwestii metod eksterminacji Polaków. Szczególnie uderzający jest fakt, że Polacy mieli odpowiadać nie tylko za własne akcje odwetowe, ale nawet za zbrodnie niemieckie. Za każdego zabitego Ukraińca – niezależnie od tego, czy zginął z rąk Polaka, czy Niemca – nakazano doraźnie stracić 100 Polaków. Taki rozkaz całkowicie obala tezy części ukraińskich historyków, jakoby była to symetryczna „wojna polsko-ukraińska” lub spontaniczne powstanie ukraińskiego chłopstwa przeciwko „polskim panom”. Naczelne dowództwo UPA, którego komendantem był Roman Szuchewycz (ps. Taras Czuprynka), podjęło w pełni świadomą decyzję o całkowitym wymordowaniu ludności polskiej.
Według definicji Słownika Języka Polskiego z 1979 roku, ludobójstwo to zbrodnia polegająca na działaniu w zamiarze zniszczenia (w całości lub w części) określonej grupy narodowej, etnicznej, religijnej lub rasowej. Na podstawie tego rozkazu można wywnioskować, że to, co działo się na Kresach Południowo-Wschodnich, należy nazywać akcją ludobójczą OUN-UPA.