Instytut Bezpieczeństwa Dziedzictwa

11/02/2026

Digitalizacja stanowi jedną z najważniejszych metod zabezpieczania dóbr kultury. Przykładem kompleksowego działania jest projekt realizowany przez Bibliotekę Kórnicka. Udostępnienie wersji elektronicznych zbiorów bibliotecznych będzie także impulsem dla naukowców oraz badaczy. Gratulujemy i życzymy samych sukcesów.

https://www.facebook.com/share/p/1JT6BcZkjY/

BIBLIOTEKA KÓRNICKA ZDIGITALIZUJE I UDOSTĘPNI PONAD 29 TYS. UNIKALNYCH OBIEKTÓW

Ponad 29 tys. obiektów, w tym kolekcje wpisane na listę UNESCO, zdigitalizuje, opracuje i udostępni PAN Biblioteka Kórnicka. Projekt o wartości ponad 14,5 mln zł potrwa trzy lata.

Biblioteka Kórnicka ma swą główną siedzibę w Zamku w Kórniku (Wielkopolskie), działa od 1826 r. Jej założycielem był Tytus Działyński. Dzieło ojca kontynuował syn Jan. Ostatni właściciel, Władysław Zamoyski, wnuk Tytusa, w 1925 r. utworzył fundację „Zakłady Kórnickie”, przekazując cały majątek narodowi polskiemu. W 1953 r. biblioteka weszła w skład Polskiej Akademii Nauk.

Przedsięwzięcie „Ocalone dziedzictwo odkryte na nowo. Zabezpieczenie, opracowanie i digitalizacja zbiorów Biblioteki Kórnickiej wpisanych na listy UNESCO oraz kontynuacja procesu cyfryzacji najcenniejszych kolekcji z zasobu” jest finansowane w ok. 80 proc. ze środków unijnych.

Dzięki realizacji projektu PAN Biblioteka Kórnicka zapewni pełną, otwartą i bezpłatną dostępność cyfrową zasobów kultury. Udostępni nowoczesne narzędzia badawcze i edukacyjne dla naukowców, studentów i innych użytkowników oraz wsparcie dla badań humanistyki cyfrowej. Projekt zapewni również trwałe zabezpieczenie najcenniejszych zbiorów dziedzictwa narodowego.

Instytucja poinformowała, że przez najbliższe dwa lata prowadzona będzie digitalizacja i opracowanie najcenniejszych zasobów, w tym kolekcji wpisanych na listę UNESCO. Wykonanych zostanie ponad 500 tys. skanów wysokiej jakości.

Opracowane zostaną m.in. dokumenty pergaminowe z XVI–XVII w., ok. 1,5 tys. starodruków składających się na bibliotekę braci czeskich, akta sporu o Morskie Oko, korespondencja rodu Działyńskich – ok. 3 tys. listów, ok. 7 tys. fotografii oraz kilkanaście tysięcy innych, wybranych druków.

Równolegle prowadzone będą działania konserwatorskie obejmujące konserwację zachowawczą, stabilizację oraz rekonstrukcję obiektów w złym stanie.

Projekt przewiduje także rozbudowę Platformy Cyfrowej PAN Biblioteka Kórnicka. Zyska ona m.in. system Asystent Czytelnika oparty na narzędziach wykorzystujących sztuczną inteligencję. W 2026 roku rozpoczną się działania promocyjne i popularyzujące przedsięwzięcie, w tym kampania medialna, publikacje, konferencje oraz lekcje edukacyjne.

Według PAN Biblioteki Kórnickiej na udostępnieniu zbiorów zyskają historycy, literaturoznawcy, genealodzy oraz badacze kultury i nauki. Dzięki projektowi badacze będą mieli do dyspozycji wysokiej jakości odwzorowania cyfrowe dokumentów wraz ze szczegółowymi opisami.

Przedsięwzięcie realizowane jest także z myślą o studentach i nauczycielach akademickich poszukujących materiałów źródłowych do prac naukowych i dydaktyki akademickiej, a także o muzeach, bibliotekach i archiwach zainteresowanych dostępem do unikatowych zbiorów. Nowoczesny system udostępniania danych ma być przyjazny dla pasjonatów historii, nauczycieli oraz niezależnych badaczy zainteresowanych polskim dziedzictwem kulturowym.

Projekt potrwa do końca lutego 2029 r. Jest finansowany w ramach programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy (FERC) 2021–2027. Całkowity koszt przedsięwzięcia wynosi 14,5 mln zł, z czego blisko 11,6 mln zł stanowią środki unijne, a pozostała część pochodzi z budżetu państwa.

Zbiory Biblioteki Kórnickiej liczą ok. 450 tys. obiektów, w tym 40 tys. starych druków i 15 tys. rękopisów. Tematycznie dotyczą one głównie historii i literatury polskiej. Zawierają wiele unikatów i pozycji niezwykle cennych dla kultury polskiej.

Wśród zabytków rękopiśmiennych znajdują się m.in. autografy Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego i Cypriana Kamila Norwida, a także autografy prac i listów Tadeusza Kościuszki, Juliana Ursyna Niemcewicza, Józefa Wybickiego oraz Napoleona. Wśród cennych druków znajdują się m.in. jedyne egzemplarze dzieł Jana Kochanowskiego, Mikołaja Reja oraz Mikołaja Sępa Szarzyńskiego.

Biblioteka Kórnicka posiada wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO leszczyński księgozbiór braci czeskich – ok. 1,5 tys. woluminów, z których większość stanowią dzieła spisane w językach niemieckim i łacińskim. Jest tam także wyjątkowa kolekcja akt, map i dokumentów dotyczących procesu o Morskie Oko, toczonego w latach 1883–1909, która w 2016 roku została wpisana na Polską Listę Krajową Programu UNESCO Pamięć Świata.

Specjalnością biblioteki są historia parlamentaryzmu polskiego, ruchy protestanckie w Polsce, dokumenty książęce i królewskie z XIII–XVIII w. oraz archiwum Wielkiej Emigracji. Zbiory biblioteczne – zgodnie z wolą ich fundatorów – są nadal uzupełniane, udostępniane i przechowywane dla kolejnych pokoleń Polaków. (PAP)

Źródło: Serwis Nauka w Polsce

18/01/2026

Ochrona dziedzictwa jest trwałym procesem opartym na nieustającym budowaniu świadomości społecznej, edukacji oraz odpowiedzialności za posiadane dobra kultury. Wszystko, tym samym dzieje się dzięki człowiekowi lub przez człowieka.

Nieustannie podkreślamy dobre przykłady, celowe rozwiązania oraz praktyki warte implementowania. Niestety są także negatywne zdarzenia, których nie można pomijać.

W Limanowej (woj. Małopolska) w ostatni piątek rozpoczęła się rozbiórka Pałacyku pod Pszczółką. Budynek został wpisany do wojewódzkiej ewidencji zabytków, procedura wpisu do gminnej ewidencji trwała.
Pałacyk przy ulicy Matki Boskiej Bolesnej jest ważnym świadectwem historii miasta i cennym obiektem dla mieszkańców. Te argumenty nie okazały się istotne dla starosty, który wydał zgodę na rozbiórkę, pomimo protestów lokalnej społeczności. O wyburzenie wnioskowali właściciele budynku, lokalni przedsiębiorcy. Co powstanie na miejscu wyburzonego pałacyku? Czas pokaże. Limanowa straciła bezpowrotnie ważny obiekt i tego nic już nie wróci.

Za: https://rdn.pl/405428/rozbieraja-palacyk-pod-pszczolka-w-limanowej-starosta-wydal-decyzje-w-tej-sprawie-zdjecia/

01/01/2026

Dziedzictwo na świecie: w dniu wczorajszym wybuchł pożar w XIX wiecznym kościele w Amsterdamie.

A huge inferno gutted a 19th century Amsterdam church during a New Year's Eve which saw two dead from fireworks and "unprecedented" violence against police.

31/12/2025

Planując ochronę dóbr kultury na czas kryzysu lub wojny należy rozpocząć od wykoanania inwentaryzacji oraz przygotowania dokumentacji fotograficznej każdego obiektu ruchomego oraz detali architektonicznych. Kolejnym puntem jest dokonanie tzw triażu. Polega on na dokonaniu klasyfikacji na grupy od najcenniejszych, zabezpieczanych w pierwszej kolejności, kolejno w drugiej kolejności i te zabezpieczane na ostatnim etapie.
Zgodnie z treścią ustawy o Ochronie ludności i obronie cywilnej dobra kultury selekcjonuje się uwzględniając się następujące kryteria:
1) wartość zbiorów - wartość historyczną, naukową i artystyczną, znaczenie w skali ogólnokrajowej, jak i światowej, a także wartość rynkową;
2) racjonalność, gospodarność, skuteczność i możliwość zabezpieczenia lub ewakuacji zbiorów.

Ustawa wprowadziła trzy kategorie zbiorów:
1) kategorię I - najcenniejsze zbiory do ewakuacji w pierwszej kolejności;
2) kategorię II - cenne zbiory do ewakuacji w drugiej kolejności;
3) kategorię III - pozostałe zbiory, które z różnych względów nie nadają się do ewakuacji i muszą być zabezpieczone w miejscu ich przechowywania.

W sytuacji gdy kierownik jednostki organizacyjnej podejmie decyzje o ewakuacji lub rozśrodkowaniu ruchomych dóbr kultury
zobowiązany jest do organizacji tego kierując się poniższymi wytycznymi, wynikającymi z zapisów ww ustawy:
1) rozśrodkowaniu lub ewakuacji podlegają dobra kultury ruchome określone w planie ochrony dóbr kultury na czas wojny w przypadku braku możliwości zapewnienia ich ochrony w miejscu stałego ich przechowywania;
2) rozśrodkowanie dóbr kultury ruchomych polega na zaplanowanym i zorganizowanym ich przemieszczeniu do wytypowanych i przygotowanych miejsc w obrębie tej samej miejscowości lub innej wytypowanej miejscowości oraz ich zabezpieczeniu w nowym miejscu przed zniszczeniem, uszkodzeniem lub zaginięciem;
3) miejsca rozśrodkowania i ewakuacji oraz trasy przejazdu (główne i zapasowe) uzgadnia się z właściwymi organami samorządu;
4) miejsca rozśrodkowania i ewakuacji oraz trasy przewozu dóbr kultury ruchomych powinny znajdować się z dala od głównych szlaków i węzłów komunikacyjnych, ważnych ośrodków przemysłowych, baz i składnic paliw oraz materiałów niebezpiecznych, a także obiektów wojskowych.

25/12/2025

Poranek tegorocznych Świąt przyniósł doniesienia o kolejnym w tym roku pożarze kościoła. Tym razem w Lublinie.
To pokazuje, jak ważna jest profilaktyka, codzienna opieka, nieuleganie obojętności oraz umiejętność przewidywania zdarzeń. Przyczyny pożaru nie są znane. Można jednak bez trudu wskazać kilka, systematycznie pojawiających się przyczyn. Akcje utrudnia położona na dachu fotowiltaika oraz ujemna temperatura.

Z relacji świadków wynika, że wynoszono " co się da" tym samym,zapewne nie to co najcenniejsze i najważniejsze...
Siły i bezpieczeństwa dla zespołów ratowniczych.

21/12/2025

Dzisiaj rano kierujący pojazdem osobowym kierowca będący pod wpływem alkoholu wjechał w ogrodzenie kościoła św Krzyża w centrum Starego Miasta w Krakowie.
Samochód zawisł na przęsłach ogrodzenia. W wyniku uderzenia oderwana została część ogrodzenia i uszkodzony mur. Szczęśliwie sam budynek kościoła nie został uszkodzony.
Kodeks karny w art 108 jasno i precyzyjnie wskazuje:

1. Kto niszczy lub uszkadza zabytek, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
2. Jeżeli sprawca czynu określonego w ust. 1 działa nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
3. W razie skazania za przestępstwo określone w ust. 1 polegające na zniszczeniu zabytku sąd orzeka na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Zabytków nawiązkę w wysokości do wartości zniszczonego zabytku.
4. W razie skazania za przestępstwo określone w ust. 1 polegające na uszkodzeniu zabytku sąd orzeka obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego, a jeśli obowiązek taki nie byłby wykonalny - nawiązkę na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Zabytków w wysokości do wartości uszkodzenia zabytku.
5. W razie skazania za przestępstwo określone w ust. 2 sąd może orzec na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Zabytków nawiązkę w wysokości od trzykrotnego do trzydziestokrotnego minimalnego wynagrodzenia.

W tym wypadku kierowca odpowiadać powinien nie tylko za jazdę po pijanem i zniszczenie mienia ale także za uszkodzenie zabytku.

Foto: IBD

19/12/2025

Z dniem 1 stycznia 2026 roku na kierowników jednostek organizacyjnych posiadających dobra kultury ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej nakłada obowiązek opracowania planów ochrony dóbr kultury na czas wojny.
Podmiotami uprawnionymi do wykonywania zadań ochrony dóbr kultury są te, które określają ustawy:
a) ustawie z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1292 i 1907),
b) ustawie z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2393),
c) ustawie z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 2022 r. poz. 385),
d) ustawie z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2024 r.
poz. 87),
e) ustawie z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2020 r. poz. 164);
Obowiązek ten bedą miały przede wszystkim , te podmioty które Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego zobowiąże w rozporządzeniu do opracowania tych dokumentów planistycznych.
Wszystkie podmioty posiadające dobra kultury będą miały obowiązek sporządzenia instrukcji postępowania na wypadek wystąpienia sytuacji kryzysowej.
Zgodnie z zapisami ustawy OLiOC podmioty mają rok na sporządzenie właściwych dokumentów.

Zapraszamy do współpracy w tym zakresie, nasi specjaliści pomogą w przygotowaniu i opracowaniu instrukcji.

18/12/2025

W najnowszej nowelizacji Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej zostało dodane nowe zadanie w obszarze drugim w brzmieniu:
Zakup materiałów i sprzętu na potrzeby rozśrodkowania i ewakuacji dóbr kultury – m.in.: skrzynie kontenery, wózki, fizelina, folia, papier, teczki, kartony oraz inne niezbędne materiały opatrunkowe wynikające ze specyfiki zbiorów planowanych do ewakuacji.

Jest to bezpośrednie wyjście na przeciw potrzebom właściwego zabezpieczenia ruchomych dóbr kultury na wypadek zdarzenia kryzysowego lub czasu wojny. Zapis ogranicza pozyskiwanie środków finansowych tylko do zabezpieczenia tych ruchomych dóbr kultury, które kierownik jednostki organizacyjnej zaplanuje rozśrodkować lub ewakuować. Zabezpieczenie obiektów pozostawionych w miejscu przechowywania nie podlega wsparciu finansowemu z tego obszaru programu.
Działaniem podstawowym kierownika jednostki powinna być inwentaryzacja posiadanych dóbr kultury, podział na trzy kategorie:
kategorię I – najcenniejsze zbiory do ewakuacji w pierwszej kolejności;
kategorię II – cenne zbiory do ewakuacji w drugiej kolejności;
kategorię III – pozostałe zbiory, które z różnych względów nie nadają się do ewakuacji

oraz podjęcie decyzji o miejscu zabezpieczenia:
- pozostawienie w miejscu przechowywania
- rozśrodkowanie
- ewakuacja.
Zachęcamy do korzystania z tej możliwości w podjęcia kroków w celu zabezpieczenia potrzebnych narzędzi i materiałów.

17/12/2025

Ochrona zabytków na wypadek wystąpienia sytuacji kryzysowej to stały proces obejmujący działania obejmujące planowanie, przygotowanie i realizację przedsięwzięć zapobiegawczych, dokumentacyjnych, zabezpieczających, ratowniczych i konserwatorskich, mających na celu ich uratowanie przed zniszczeniem, uszkodzeniem lub zaginięciem.

Na każdym z jego etapów realizuje się takie zadania, które umożliwiają realną ochronę.
Nie wystarczy teoretycznie zaplanować poszczególnych działań. Konieczne jest ich przećwiczenie wraz z właściwymi do tego podmiotami m.in.:
👉 Państwową Strażą Pożarną
👉 Policją
👉 jednostką samorządu terytorialnego (gminą, powiatem)
👉 Pogotowiem Ratunkowym lub inną służbą medyczną
👉 oraz innymi

11/12/2025

W Polsce w dniu 4 grudnia został aresztowany rosyjski archeolog Aleksandr B. za zniszczenie stanowiska archeologicznego na terenie okupowanym przez Rosję w Autonomicznej Republice Krymu. Zatrzymany jest podejrzewany o „umyślne nielegalne częściowe zniszczenie obiektu dziedzictwa kulturowego, popełnione w odniesieniu do zabytku o znaczeniu narodowym w celu poszukiwania rzeczy ruchomych pochodzących z obiektów dziedzictwa archeologicznego” Oskarżenie dotyczy działań prowadzonych bez wymaganego pozwolenia na terenie obiektu archeologicznego kompleksu Starożytne miasto Myrmekjon w Kerczu.

Międzynarodowe regulacje dotyczące ochrony dóbr kulturalnych w czasie konfliktu zbrojnego zapisane są w Konwencji o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego wraz z Regulaminem wykonawczym do tej Konwencji oraz Protokole o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego, *podpisanej w Hadze dnia 14 maja 1954 r. a także drugim protokole sporządzonym w Hadze dnia 26 marca 1999 r. do Konwencji o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego, podpisanej w Hadze dnia 14 maja 1954 r.

W myśl zapisów tych dokumentów okupant powinien w miarę możliwości popierać wysiłki właściwych władz narodowych terytorium okupowanego, mające na celu zapewnienie opieki nad jego dobrami kulturalnymi i ich zachowanie. Państwo okupujące w sytuacji, gdy władze narodowe nie mają możliwości podjąć działań ratowniczych ma obowiązek podjąć najkonieczniejsze środki zachowawcze w ścisłej współpracy z władzami narodowymi.
Państwu okupującemu zakazano i zobowiązano do zapobiegania wszelkiemu nielegalnemu wywozowi, innemu przemieszczaniu lub przenoszeniu własności dóbr kulturalnych z terenu okupowanego, wszelkim wykopaliskom archeologicznym, z wyjątkiem sytuacji, gdy jest to bezwzględnie niezbędne dla zabezpieczenia, udokumentowania lub zachowania dóbr kulturalnych, oraz wszelkim zmianom w dobrach kulturalnych lub zmianom w korzystaniu z takich dóbr kulturalnych, które mają na celu zatajenie lub zniszczenie dowodów o charakterze kulturowym, historycznym lub naukowym.
Protokół nakazuje, by prowadzone prace archeologiczne wykopaliskowe, zmiany w dobrach kulturalnych lub zmiany w korzystaniu z dóbr kulturalnych na okupowanym terytorium były o ile tylko nie uniemożliwiają tego okoliczności, prowadzone były ścisłej współpracy z kompetentnymi władzami krajowymi okupowanego terytorium.

Zapisy dokumentów międzynarodowych są w tym zakresie bardzo precyzyjne i jednoznaczne. Działania podejmowane przez ukraińską prokuraturę wskazują, iż prawo międzynarodowe jest stosowane, a odpowiedzialni za zniszczenia i uszkodzenia dóbr kultury ponoszą odpowiedzialność.

08/12/2025

Zbliża się koniec roku, a z nim nadchodzą zmiany w organizacji ochrony zabytków na czas wojny lub sytuacji kryzysowej.
Tymczasem do końca przyszłego roku właściciele i opiekunowie zabytków zobowiązani są do realizowania zadań wynikających z Rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 25 sierpnia 2004 r. w sprawie organizacji i sposobu ochrony zabytków na wypadek konfliktu zbrojnego i sytuacji kryzysowych.
Zgodnie z tym dokumentem Ochrona zabytków, na wypadek konfliktu zbrojnego i sytuacji kryzysowych,
👉polega na:
📌planowaniu, przygotowaniu i realizacji

👉przedsięwzięć:
📌zapobiegawczych, dokumentacyjnych, zabezpieczających, ratowniczych i konserwatorskich,

👉mających na celu ich:
📌uratowanie przed zniszczeniem, uszkodzeniem lub zaginięciem.

Ochrona zabytków realizowana jest poprzez określone działania na 4 etapach:
📌zapobieganie i prowadzenie prac przygotowawczych - to czas pomiędzy kryzysami, czas pokoju
📌podwyższenie gotowości - to czas poprzedzający wystąpienie kryzysu
📌reagowanie - w czasie wystąpienia kryzysu
📌zabezpieczenie i dokumentowanie - po ustaniu kryzysu

W każdym z tych etapów należy podjąć określone działania, odpowiednio przygotować i zabezpieczyć zabytek w sytuacji kryzysowej lub konfliktu zbrojnego

Materiał sfinansowany ze środków Narodowego Instytutu Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Korpusu Solidarności - Rządowego Programu wspierania i rozwoju wolontariatu długoteminowego na lata 2018-2030

07/12/2025

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 4 grudnia zorganizowało forum pt. „Przyszłość sektora kultury i sektora kreatywnego w Wieloletnich Ramach Finansowych 2028-2034”. Celem wydarzenia było
Cele wydarzenia było wypracowanie przez zespoły ekspertów rekomendacji na kolejną perspektywę finansową UE.
Zaproszeni eksperci z Polski oraz innych państw europejskich dyskutowali w pięciu zespołach pod kierunkiem moderatorów:

Panel „Sytuacja artystów – wyzwania i potrzeby” (moderator: prof. Dorota Ilczuk, kierowniczka Centrum Badań nad Gospodarką Kreatywną, Uniwersytet SWPS)

Panel „Dziedzictwo kulturowe w czasach kryzysu” (moderator: dr Katarzyna Góralczyk, Dyrektor Instytutu Bezpieczeństwa Dziedzictwa, Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie)

Panel „Rzetelne media w środowisku cyfrowym – rola i znaczenie wiarygodnych, profesjonalnych mediów dla społeczeństwa i prawidłowego funkcjonowania demokracji” (moderator: Karol Zgódka, dyrektor Departamentu Strategii Kultury i Mediów w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego)

Panel „Wsparcie sektorów kreatywnych – jak robić to skutecznie i efektywnie” (moderator: prof. Patrycja Klimas, Katedra Zaawansowanych Badań nad Zarządzaniem, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu)

Panel „Spójność społeczna” (moderator: prof. Paweł Kubicki, Katedra Społeczeństwa i Dziedzictwa Kulturowego Europy, Uniwersytet Jagielloński).

Zespół ekspercki pod kierunkiem dyr. Katarzyny Góralczyk opracował diagnozę oraz rekomendacje dla bezpieczeństwa dziedzictwa kulturowego w czasie kryzysu. Uczestnicy panelu analizowali potrzeby dziedzictwa kultury z perspektywy indywidualnego dobra kultury, poziomu jednostki samorządu terytorialnego i kraju oraz Unii Europejskiej. W oparciu o doświadczenia wszystkich uczestników panelu wypracowano niezbędne rekomendacje. Jeśli choć część z nich uda się zrealizować będzie to znaczący krok w stronę poprawy bezpieczeństwa europejskiego dziedzictwa kulturowego.
Nie zabrakło dyskusji o roli wolontariuszy, zaangażowani społecznym oraz edukacji.

Fot. MKiDN