16/06/2026
Przywracanie pamięci
Waldemar Bartosz
Setki uczestników uroczystości, ok. 20 sztandarów reprezentujących instytucje, szkoły i organizacje – w tym sztandar Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ „Solidarność” w Jędrzejowie, to tylko część obrazu w dn. 3 czerwca 2026r. widzianego w miejskiej przestrzeni Jędrzejowa. Tak okazały obraz zbudowany był z racji odsłonięcia i poświęcenia pomnika śp. harcmistrza Władysława Tykwińskiego ps. „Krata”. Trzeba przyznać, że była to postać niezwykła, choć w ostatnich czasach trochę zapomniana. Zginął na ulicy Jędrzejowa w dn. 9 czerwca 1943r. w młodym wieku – miał wówczas 24 lata. Trafiła go kula niemieckiego żandarma. Nie była przypadkowa – Niemcy polowali na niego od dłuższego czasu. Był harcerzem już jako uczeń Liceum im. Mikołaja Reja w Jędrzejowie – w tym mieście zamieszkał wraz z rodzicami, bo urodził się w Warszawie w 1919r. W roku poprzedzającym napad dwóch sąsiadów Polski na nasz kraj – w 1938 roku podjął studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim. Wojna nie pozwoliła na kontynuowanie nauki – wrócił do Jędrzejowa, gdzie włączył się wraz z kolegami w działalność konspiracyjną w ramach Szarych Szeregów, Związku Walki Zbrojnej, w konsekwencji w Armii Krajowej. Swą konspiracyjną działalność kontynuował jako zastępca szefa referatu II wywiadu i kontrwywiadu Komendy Obwodu Jędrzejów. Referat ten rozpracował gestapowca Helmuta Kappa – zlikwidowanego przez AK wyrokiem sądu podziemnego. Spotkało się to z potężnymi represjami ze strony okupanta. „Krata” został przez gestapo zlokalizowany. Pierwsza tragicznie zapłaciła za jego działalność jego młoda żona – aresztowana, wywieziona do Auschwitz i tam stracona.
Władysław Tykwiński „Krata” nadal prowadzi konspirację. W dniu 9 czerwca 1943r. 40 gestapowców sprowadzonych z Kielc i wzmocnionych przez inne formacje dokonuje szeregu aresztowań. „Krata” umyka z domu, w którym przebywał i podjął ucieczkę.
Niestety niemiecki żandarm – folksdojcz – Alojzy Musiał strzela do niego i go zabija. Łącznie w tym dniu zginęło 11 osób i kolejne 21 zostało aresztowanych. Okazuje się, że dwa donosy na Władysława Tykwińskiego ściągnęły uwagę gestapowców na jego osobę.
Po 83 latach w miejscu zabicia „Kraty” został odsłonięty i poświęcony postument przeznaczony temu bohaterowi. Inicjatorem przedsięwzięcia było Stowarzyszenie Obrońców Pamięci Ziemi Jędrzejowskiej przewodzone przez młodego Tomasza Olszewskiego wraz z Klubem Gazety Polskiej w Jędrzejowie i NSZZ „Solidarność”.
Pamięć uczciło w tym dniu setki uczestników, wśród nich przedstawiciele: Prezydenta RP, Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie, Starosty i Burmistrza – samorządowcy z Jędrzejowa oraz związkowcy NSZZ „Solidarność”.
Pamięć jest wartością – niech trwa.
