28/08/2026
Hejka! Przedstawiamy wam oficjalną trasę Kłirowego Marszu Wyzwolenia. Czekamy na was na placu kwiatowym i wyruszamy o 14:00! Pamiętajcie o wodzie i maseczkach ❤️
Kłiry są dla siebie!
Kłirowy Marsz Wyzwolenia
- Strona główna
- Polska
- Katowice
- Kłirowy Marsz Wyzwolenia
Kłirowy Marsz Wyzwolenia Katowice
27/08/2026
Poradniczek bezpieczeństwa na naszym Kłirowym Marszu Wyzwolenia✨🦎💅
ENG
Qu**rs protect qu**rs!
Introduction:
A.C.A.B means that all of us take care of each other’s safety on the march. As we all know that
cops are not coming there to protect us, but it doesn’t matter. Let’s protect ourselves!
If you’re coming to the parade, we advice that you read our short guide, a list of recommendations
and rules for the q***r liberation march. Send this post to your friends, that you’ll take with you on
the 29.08, perhaps this is their first protest?
Rules:
1. We don’t talk with pigs. At all! Unfortunately, cops will be at the march, we suggest that you
ignore their presence. During the entire assembly the ordinal group will be to your disposition, you
can recognize the members of it by their red, high-visibility vests.
You can notify them if:
1. There’s something worrying you,
2. Somebody violates your boundaries,
3. You start to feel worse health-wise.
Our demonstration is legal and registered, so if any cops will try to interrogate you with unwanted
questions during the event: notify the people around you, hide in the crowd and report it to the
ordinal group, that there has been such an incident.
2. We ask you not to bring: flairs, knives, pocket-knives, scissors etc.
3. We care about the safety and anonymity of our participants. For everybody to feel safe:
- Refrain from taking photos/videos of the march,
- If you do decide to take a picture of yourself, leave the crowd and take it in a way that it won’t
include others,
- If you do take a picture in the crowd, make sure that every person captured has given clear consent
for you to do so.
We’re going to have our own photographers. Every picture taken is going to be edited before
posting, in a way that nobody’s likeness is visible.
4. The demonstration isn’t a place for animals. We’re for liberation for all feeling creatures, but
don’t expose them to unnecessary stressors. Your dog will thank you if for this day you’ll leave
them at home.
5. Wanna light a cig? Go off to the side.
6. The more the merrier – for safety, try to stick together and walk in the same tempo.
Recommendations:
1. The march can be pretty exhausting, so make sure to keep some food and water with you. It’s
gonna be loud, so consider bringing ear plugs.
2. We recommend that if you’re able, to not bring your phone with you. It can always get lost, it’s
not particularly necessary and unfortunately, cops can recognize your device via GSM. They check
who comes to protests.
3. Keep your mask on! Yes, we’re aware of the fact that masking isn’t common on such events, but
we suggest otherwise.
The more people mask, the lower the chance of cops and right-wing trolls recognizing you.
Regarding the method of how to mask, we suggest:
- Full face coverage (keffiyeh, balaclava, well-tied t-shirt), that will only leave out your eyes.
Cooool! :3
- Head covering (hat, bandana) + a scarf on the lower part of your face. On the march we’re going
to be handing out colorful, DIY, faggoty scarfs, however the number of those is limited, so take
your own!
- Head covering (hat, bandana) + a covid mask. We’re going to be handing them out during the
march as well.
No! These aren’t preparations for a full-blown riot, just some simple things that you can do, so that
all of us can feel as safe as possible.
Advice:
1. Look out for yourselves! Our march isn’t a corpo-fest, but an attempt to create a radical q***r
community. Talk to the people around you, react if somebody feels bad.
2. Do not gather at the place of the disbanding of the protest. It’s important that you come to
the march in a group and leave with one.
3. If you don’t have anyone that can es**rt you, come back to the first point of the list. Notify
someone! And come back together.
4. During the event there’s going to be a person that is qualified to give first-aid, they’ll be
appropriately marked.
End:
Sigh, we know that’s a lot to take in. The most important thing is: We’re organizing this march in
the name of autonomy and creating a community, which means, that during the event all of us have
to look out for one another. It’s a lot of responsibility, but it also creates a lot of hope: We’re strong
and we finally won’t need to depend on the cops’ grace.
- The matter of availability is talked about in a different post.
24/08/2026
Masz pytania? Pisz do nas najlepiej na instagramie!
🌈💅✨Nasz Kłirowy Marsz coraz bliżej! Przekazujemy więc informacje na temat dostępności Marszu i wydarzeń towarzyszących:
Marsz
🔹mobilność
Przejdziemy spokojnym tempem ulicami Katowic o głównie równej nawierzchni. Zdarzają się jednak momenty kostki brukowej, nierówności oraz krótki fragment torów. Trasa jest płaska, momentami wąska, nie ma schodów. Podczas początkowych przemów na Rynku są miejsca do siedzenia.
🔹toaleta
Najbliższa dostosowana toaleta znajduje się na Rynku (koło Aioli) i jest bezpłatna.
🔹 język
Przemowy wygłaszane będą w języku polskim.
🔹sensorycznie
Podczas Marszu będziemy głośne, dlatego na tyłach można będzie otrzymać zatyczki do uszu. Będzie to również strefa możliwie cicha, jednak mimo starań hałas może do niej dotrzeć.
Obecna będzie także Pomoc Medyczna.
Chill i Stoiska
🔹to najspokojniejsza część naszych Afterów, ale integracyjne rozmowy mogą sprawić, że będzie głośno.
Wyzwolone Karaoke
🔹to wydarzenie głośne i kolorowe, pojawiają się muzyka, dym i migające światła.
🔹stworzona będzie przestrzeń z mniejszą ilością bodźców.
🔹impreza prowadzona jest w języku polskim
Pedalski Rave
🔹jest wydarzeniem w całości intensywnym i głośnym, z muzyką, migającymi światłami i dymem.
Na miejscu Afterów także dostępne będą zatyczki.
Budynki, w których odbędą się wydarzenia towarzyszące niestety nie są dostępne architektonicznie, prowadzą do nich schody. Nie mają dostosowanych toalet.
Jeśli chcesz uczestniczyć w wydarzeniu i potrzebujesz asysty lub dostosowania, napisz do nas na [email protected]
lub w wiadomości na Instagramie. Postaramy się odpowiedzieć na Twoje potrzeby w ramach naszych możliwości.
24/08/2026
THE MANIFESTO OF KŁIROWY MARSZ WYZWOLENIA 2026🌈🦎✨
Table of contents:
1. Introduction
2. Autonomy within the movement
3. Anti-assimilationism
4. Autonomy from capital
5. Autonomy from the liberal notions
6. Autonomy from the state
7. Qu**rs for the Qu**rs!
1. Introduction
When we sought safety within our family, we were cast out.
When we sought safety in our country, we were hurt.
When we sought safety within the left wing movement, we have been taken advantage of.
F**s, like rats, find each other in the sewers of society. We are drawn to each other, because when scared by the city’s noise, within each other’s embrace we find care, euphoria, warmth and our immense Q***r rage.
We dream of the future, in which not one of us would need to hide themselves. It’s a future, the buds of which we can notice in the grassroot movements within our Q***r community. Those are one of the few safe places in po*and. It made us aware of the fact, that this future could only be ensured by strong, radical and autonomous Q***r movement. With hope we look at what’s ahead of us, as we know that we are neither the first, nor the last ones setting up on this road, and that we aren’t alone in this.
The goal of this event, as well as the others to come, is to build and promote the autonomous aspect of the Q***r community. For us, being autonomous is a key characteristic of a space, which would ensure our safety and could address the needs of us and other people of the same struggle.
2. Autonomy within the movement
So what exactly do we want to be autonomous from? In order to tackle our own problems, we need to create our own independent space within the radical left movement. Although it was meant to be a safe space for us, the movement turned out to be a disappointment. We watched as our sisters burn out due to q***rphobia, misogyny, the accumulation of power and hidden hierarchies, whilst the supposedly “sensitive” types have turned out to be violent arseholes anyway.
We are involved in every struggle, we play an active role in most groups, we usually contribute the most, and we take on the most essential tasks: building the community and carrying out reproductive, emotional and organisational work. Yet our voice is often noticeably weaker. Left-wing groups simply replicate the family model – the father makes the decisions, whilst the mother does the work.
But what’s to expect from the movement that normalised the pogrom of women and Qu**rs? 5 years ago, the “Przychodnia” squat carried out an attack on the “Syrena” squat¹. Many groups lost their space, more than a dozen of people lost their home, and hundreds more lost their hope that some day the movement will be safe for them. For the last five fu***ng years we’ve been hearing that "it wasn’t like that”, that “both sides are to blame”, that “it’s all water under the bridge now”. Always the same old excuses from the abusers after they’ve committed violence.
No sympathy for the abusers!
As we are scattered across various groups and collectives, we find that our voices are drowned out by the cis-heteronormative chorus. To ensure that our message is not sidelined, our voices must come together as one. In order to find space for ourselves within the movement, we must build it ourselves. Only as a separate entity we can stop the harm being done to our Q***r sisters.
3. Anti-assimilationism
We want autonomy from liberal politics. The last three years of fighting for scraps of dignity clearly show that the mainstream LGBT community is going round in circles without any ideology. Are you fighting for the right to be like THEM? That is disgusting, demeaning and sad.
We do not want to pretend to be heterics and cisvestites, and we have no interest in creating rainbow families. For us, the family in its current form signifies violence, trauma and, at best, conditional acceptance. We want the downfall of the family, a hierarchical relationship constructed by the capitalism to squeeze every last ounce of strength out of people. Despotic fathers, the brutal overseers of capitalism and patriarchy, must be overthrown.
We found the love and support we needed within our community. In free, non-dependent relationships of any kind – relationships surrounded by a social network of support and mutual aid – we see a solution that will ensure the safety of future generations of Q***r kids. We refuse to assimilate.
For us, Q***rness is not an identity but an idea. It is a political movement, a twisted nightmare plucked from fascist imaginings: we are an attack on the state, the family and capital. We are united by shared experiences of oppression stemming from non-cisheteronormativity, yet we rise above the sum of our identities. This is how we differ from the LGBT+ movement: we transform our experiences of oppression into a fundamental realisation that, in order to survive, we must overthrow the systems that repress us. Our assimilation into the patriarchal family model does not lead to equality, only to our demise. We do not want inclusivity or tolerance; we do not want to be part of that world – we must destroy it.
4. Autonomy from capital
We are repulsed by the current entanglement of the issue of equality with the very same capital that uses the rainbow flag to wipe its hands of the blood of its workers, or of those murdered by weapons supplied by arms manufacturers, or that of the slaves extracting materials valuable to the technology industry. “F**k rainbow capitalism” is not just an empty slogan. Capital seeks to commodify every aspect of our lives, to extract every possible nugget of information from us, and then to shove it back at us with the highest possible profit margin. It pretends to be our ally, but this façade is discarded the moment it ceases to be profitable. Our lives, our dignity and our experiences are not for sale and must not be at the mercy of marketers’ whims.
We hate corporations, and their rainbow-coloured product in June has nothing to do with us. The PR calculations made from the top floors of skyscr**ers are not ours – they are against us. Corporations drag us into their advertising campaigns, using us as bait and mascots, whilst committing crimes against our sisters. Our lives are neither flawless nor consumer-friendly, and allowing the language of marketing to triumph again separates us from the rest of the world and casts a shadow over us. The rainbow is not a new product line in a retail chain or a colourful bank poster – the rainbow is an attack on them and on everything they stand for.
5. Autonomy from the liberal notions
The West, the european union and establishment politicians have turned the LGBT+ movement into a symbol of modernity, progress and the so-called “European values”. And, unfortunately, the majority of the LGBT+ movement has willingly gone along with this ruse. EU flags are brought to pride marches, though not to be burnt. Pilgrimages to conservative old fogies — European judges — have become the pinnacle achievements of such LGBT+ movements. We recognise that the Western Europe is q***rphobic in the same manner as po*and, the only difference being the amount of bricks thrown at the police by the Spanish or Belgian Qu**rs.
Always with the same pair of men – a Christian priest and a Coloniser. Their hands brought the end of the indigenous “Q***r”² gender and sexual identities. It is them who spread propaganda, kidnapped indigenous children, and put them into schools doubling as prisons, where they would r**e and murder. The eradication of the indigenous non-cisheteronormative communities was one of the crucial elements of the genocides commited by the West. We are Faggots, so we remember what the West did to our sisters. We are Faggots, so we will neither forget nor forgive. You will never fool us with the mask of liberal, tolerant democracy.
6. Autonomy from the state
We also reject the naïve belief that state and parliamentary structures are the answer to our problems. Again and again, we see that politicians readily take up our cause to quickly boost their popularity, with equal ease pushing us into a corner once we are no longer needed. It’s not the MP that helps us with the eviction, and we won’t find any help in the party activist, when we are left out of cash for our medicine or our hormone treatments.
The state is an inherently oppressive entity, a tool of the elites and capitalists, the goal of which is to maintain the status quo and economic inequality. Depending on the prevailing mood in the ruling circles, we are, at best, invisible, and at worst, we become a convenient scapegoat. We cannot afford to remain the useful idiots of a system that deems us unworthy of attention. We demand the abolition of every state instrument of violence. Only with the collapse of prisons, the police and borders will we achieve freedom.
7. Qu**rs for the Qu**rs!
We don’t want the conditional "allyship”, that dictates to us what we should be like and how we should behave. They want us to be polite, quiet and grateful — that’s how they want to see us, in the role of the perfect victim.
We are who we are, we stand for us, and for each other. We build our own networks, elevating us when we fall, and defending us from the systemic and personal issues. We shall not fall for the pretend support – nevermind if it comes from a left-wing MP, liberal NGO, or from a progressive cishet character. We know exactly who we should trust and who to avoid.
We don’t want them to write our story. We do it ourselves.
We don’t want their rescue. We do it ourselves.
The outside help will never replace our Q***r community.
¹ For more on the raid on the Syrena squat in Warsaw in 2021, see the Syrena Collective and friends, "Nie przestraszymy się ruin" ["We Won’t Be Intimidated by Ruins"]. https://pl.anarchistlibraries.net/library/kolektyw-syrena-i-przyjaciolki-nie-przestraszymy-sie-ruin.
² We utilize the western-centric phrase, created in order to describe the contemporary experience of the identity. We recognise that our language lacks the option to accurately and respectfully name the experiences outside of the western sphere.
23/08/2026
Czytaj nasz manifest!🌈🦎✨
𝗠𝗔𝗡𝗜𝗙𝗘𝗦𝗧 𝗞Ł𝗜𝗥𝗢𝗪𝗘𝗚𝗢 𝗠𝗔𝗥𝗦𝗭𝗨 𝗪𝗬𝗭𝗪𝗢𝗟𝗘𝗡𝗜𝗔 𝟮𝟬𝟮𝟲
𝗦pis treści:
1. Wstęp
2. Autonomia w ruchu
3. Antyasymilacja
4. Autonomia od kapitału
5. Autonomia od liberalnych wyobrażeń
6. Autonomia od państwa
7. Kłiry są dla siebie!
𝟭. 𝗪stęp
Wszystko, co o nas, to przez nas.
Szukałyśmy bezpieczeństwa w rodzinach, wyrzucono nas.
Szukałyśmy bezpieczeństwa w państwie, skrzywdzono nas.
Szukałyśmy bezpieczeństwa na lewicy, wykorzystano nas.
I wiemy, że nie jesteśmy jedyne.
Pedały – jak szczury – odszukują się wzajemnie w kanałach. Lgniemy do siebie, bo, przestraszone hukiem miasta, w sobie nawzajem znajdujemy troskę, euforię, ciepło i olbrzymi Pedalski gniew.
Marzymy o przyszłości, w której żadne z nas nie będzie się ukrywać. To przyszłość, której zalążki już widać w oddolnych Kłirowych grupach – tych nielicznych bezpiecznych miejscach w po*sce. Wiemy, że tę przyszłość przyniesie nam tylko silny, radykalny, autonomiczny ruch Kłirowy. Z nadzieją spoglądamy naprzód, bo jasne jest dla nas, że nie idziemy tą drogą ani same, ani pierwsze, ani tym bardziej ostatnie.
To wydarzenie, jak i następne, które nadejdą po nim, mają na celu budowanie i promowanie autonomii w społeczności Kłirowej. W naszym rozumieniu autonomia ruchu Kłirowego jest konieczna dla stworzenia przestrzeni bezpiecznej oraz otwartej na potrzeby nasze i osób takich jak my.
𝟮. 𝗔utonomia w ruchu
Od czego zatem chcemy być autonomiczne? Aby podjąć nasze problemy, same musimy stworzyć sobie niezależną przestrzeń w ruchu wolnościowym. Ruch wolnościowy, czy szerzej: radykalnie lewicowy, który obiecywał nam miejsce i ochronę, zawiódł nas. Obserwowałyśmy, jak nasze siostry wypalają się przez kłirfobię, mizoginię, akumulację władzy i ukryte hierarchie, a „wrażliwe” typy i tak okazywały się przemocowymi zjebami.
Uczestniczymy w każdym etapie walki o lepsze jutro, aktywnie działamy w większości grup, zwykle robimy najwięcej, a prócz tego angażujemy się w najpotrzebniejsze prace, takie jak budowanie społeczności i zadania reprodukcyjne, emocjonalne czy organizacyjne. Jednak nasz głos jest często wyraźnie słabszy. Wolnościowe grupy powielają po prostu schemat rodziny – ojciec decyduje, a matka pracuje.
Ale czego się spodziewać po ruchu, który znormalizował pogrom na kobietach i Kłirach? Pięć lat temu skłot Przychodnia przeprowadził atak na skłot Syrena¹. Wiele inicjatyw straciło swoje miejsce, ponad tuzin osób straciło dom, a setki nadzieję na to, że kiedyś będzie bezpiecznie. Od pięciu, k***a, lat słyszymy, że „to nie było tak”, że „obie strony są winne”, że „dawno”. Wymówki jebanych przemocowców po dokonaniu przemocy – zawsze takie same.
Nie ma litości dla przemocowych gości!
Porozbijane po różnych strukturach i kolektywach, zauważamy, że nasze głosy znikają wśród chóru głosów osób cisheteronormatywnych. By zyskać pewność, że nasz przekaz nie będzie tylko „tematem dodatkowym”, musimy uczynić nasze głosy jednością. By znaleźć w ruchu przestrzeń dla nas, musimy zbudować ją sobie same. Tylko jako odrębny podmiot będziemy mogły zatrzymać następną rękę, podniesioną na naszą Kłirową siostrę.
𝟯. 𝗔ntyasymilacja
Pragniemy autonomii od polityki liberalnej. Trzy ostatnie lata walki o ochłapy godności wyraźnie pokazują, że elgiebetowy mainstream bezideologicznie kręci się w kółko. Walczycie o prawo do bycia jak ONI? To obrzydliwe, uwłaczające i smutne.
My nie chcemy udawać heteryków i ciswestytów, nie interesuje nas tworzenie tęczowych rodzin. Rodzina w obecnym kształcie dla nas oznacza przemoc, traumę i w najlepszym przypadku warunkową akceptację. Chcemy upadku rodziny – hierarchicznej relacji skonstruowanej przez kapitalizm, by wyżyłować z ludzi wszystkie życiowe siły. Despotyczni ojcowie – brutalni nadzorcy kapitalizmu i patriarchatu – muszą zostać obaleni.
Miłość oraz wsparcie, których potrzebowałyśmy, znalazłyśmy wśród społeczności. W wolnych, nieopierających się na zależności związkach w każdej konfiguracji, związkach otoczonych społeczną siecią wsparcia i pomocy wzajemnej widzimy rozwiązanie, które zapewni bezpieczeństwo następnym pokoleniom Kłirowych dzieciaków. Odmawiamy asymilacji.
Kłirowość nie jest dla nas tożsamością, a ideą. Ruchem politycznym, przewrotnym koszmarem wyciągniętym z faszystowskich wyobrażeń: my to atak na państwo, rodzinę i kapitał. Jednoczą nas wspólne doświadczenia opresji wynikającej z niecisheteronormatywności, jednak wyrastamy ponad sumę naszych tożsamości. Tym różnimy się od ruchu LGBT+, że doświadczenia opresji przekuwamy w podstawową świadomość, że aby przetrwać, musimy obalić systemy, które nas represjonują. Nasza asymiliacja do patriarchalnego modelu rodziny nie wiąże się z równością, ale z zanikiem. Nie chcemy inkluzywności i tolerancji, nie chcemy być częścią takiego świata – musimy go zniszczyć.
𝟰. 𝗔utonomia od kapitału
Brzydzi nas obecne uwiązanie kwestii równościowej do kapitału, który tęczową flagą wyciera sobie z rąk krew swoich pracowników, krew osób zamordowanych bronią pochodzącą od koncernów zbrojeniowych czy krew niewolników wydobywających cenne dla przemysłu technologicznego materiały. „Jebać tęczowy kapitalizm” to nie puste słowa. Kapitał pragnie skomodyfikować każdą część naszego życia, wyciągnąć z nas każdy możliwy zbitek informacji, po czym wciska nam je z powrotem z jak największą marżą. Udaje naszego sojusznika, lecz ta fasada odrzucana jest, gdy tylko przestaje być opłacalna. Nasze życie, godność, doświadczenia nie są na sprzedaż i nie mogą być zależne od inwencji marketingowców.
Nienawidzimy korporacji, a ich tęczowy produkt w czerwcu nie ma z nami nic wspólnego. PR-owe kalkulacje z wysokich pięter wieżowców nie są nasze – są przeciw nam. Korpo wciągają nas w swoje kampanie reklamowe, wykorzystują jako przynętę i maskotkę, równocześnie popełniając zbrodnie na naszych siostrach. Nasze życie nie jest nieskazitelne i przyjazne konsumentowi, a pozwolenie na triumf języka marketingu ponownie separuje nas od reszty świata i rzuca na nas cień. Tęcza to nie nowa seria w sieciówce czy kolorowy plakat banku – tęcza to atak na nie oraz na wszystko, co sobą reprezentują.
𝟱. 𝗔utonomia od liberalnych wyobrażeń
Zachód, unia europejska i establishmentowi politycy zrobili z ruchu LGBT+ symbol nowoczesności, postępu, „europejskości”. A większość ruchu LGBT+ niestety z chęcią na to przystała. Na marsze równości przynoszone są europejskie flagi, jednak nie po to, by je palić. Szczytem elgiebetowej polityki stały się pielgrzymki do konserwatywnych dziadów — europejskich sędziów. My wiemy, że państwa zachodu są tak samo kłirfobiczne jak po*ska, różnią się tylko liczbą cegieł, które przez lata hiszpańskie czy belgijskie Kłiry rzucały w swoją państwową policję.
Zawsze dwóch mężczyzn: chrześcijański klecha i kolonizator. To od nich zaczynał się schyłek rdzennych „kłirowych”² tożsamości płciowych i seksualnych na kolonizowanych kontynentach. Szerzyli propagandę, porywali dzieci do szkół-wiezień, gwałcili i mordowali. Elementem kolonialnych ludobójstw była eradykacja niecisheteronormatywnych społeczności. Jesteśmy Pedałami, więc pamiętamy, co zachód zrobił naszym siostrom. Jesteśmy Pedałkami, więc nie zapomnimy i nie wybaczymy. Nigdy nie oszukacie nas maską liberalnej, tolerancyjnej demokracji.
𝟲. 𝗔utonomia od państwa
Sprzeciwiamy się również naiwnemu przeświadczeniu, że struktury państwowe i parlamentarne miałyby stanowić odpowiedź na nasze problemy. Jak raz po raz zauważamy, politycy łatwo podejmują naszą sprawę dla szybkiego podbicia poparcia, z równą łatwością usadzając nas w kącie, gdy przestajemy być potrzebne. To nie poseł pomoże nam, gdy doświadczymy eksmisji, próżno również szukać pomocy z zakupem leków czy hormonów u działacza partyjnego.
Państwo to twór przemocowy, narzędzie elit i kapitału, które ma za zadanie utrzymać nierówność w dostępie do dóbr oraz hierarchię naszych żyć. W zależności od klimatu na salonach jesteśmy w najlepszym razie niewidoczne, w najgorszym zaś stajemy się łatwym kozłem ofiarnym. Nie możemy pozwolić sobie na pozostanie pożytecznymi idiotkami systemu, dla którego jesteśmy niewarte uwagi. Chcemy abolicji każdego z państwowych narzędzi przemocy. Wolność uzyskamy tylko wtedy, gdy runą więzienia, policja i granice.
𝟳. 𝗞łiry są dla siebie!
Nie potrzebujemy „sojusznictwa”, które stawia nam warunki tego, jakie i jak mamy być. Grzeczne, ciche i wdzięczne — takimi chcą nas widzieć, w roli idealnej ofiary.
Ale my jesteśmy swoje, jesteśmy dla siebie i jesteśmy dla siebie nawzajem. Tworzymy własne sieci, amortyzujące upadki i odbijające z życiowych, systemowych dołów. Nie omami nas pozorowane wsparcie – nieważne, czy pochodzi od lewicowego posła, libkowego NGO-sa czy progresywnego cishet typa. Wiemy dobrze, na kogo można liczyć lub nie, komu ufać, a kogo zdecydowanie omijać.
Nie chcemy ich historii o nas. Same ją piszemy.
Nie chcemy ich ratunku. Same się ratujemy.
Zewnętrzne sojusznictwo nigdy nie zastąpi Kłirowej wspólnoty.
¹ Na temat ataku na warszawski skłot Syrena w 2021 r. zob. Kolektyw Syrena i przyjaciółki, „Nie przestraszymy się ruin”. https://pl.anarchistlibraries.net/library/kolektyw-syrena-i-przyjaciolki-nie-przestraszymy-sie-ruin.
² Używamy tutaj zachodniocentrycznego pojęcia, powstałego dla opisu współczesnych doświadczeń tożsamościowych. Zdajemy sobie sprawę, że w naszym języku brakuje słów, by z dokładnością i szacunkiem wyrazić pozazachodnie doświadczenia.
15/08/2026
𝐊ᴌɪʀ/𝐐ᴜᴇᴇʀ/𝐎ᴅᴍɪᴇńᴄᴢᴏść/𝐏ᴇᴅᴀʟꜱᴋᴏść
I. Początki ruchu kłirowego
Proces odzyskiwania terminu 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳 przez społeczność nieheteroseksualną i transpłciową rozpoczął się w latach 90. XX w. w Stanach Zjednoczonych. Dokonywał się on w znacznej mierze dzięki działalności organizacji Q***r Nation, założonej w 1990 r. w Nowym Jorku przez aktywistki_ów zaangażowane_ych wcześniej w ruch ACT UP (AIDS Coalition to Unleash Power), walczący na rzecz osób dotkniętych epidemią HIV/AIDS wobec braku zainteresowania władz udzielaniem rzeczywistej pomocy i zażegnaniem kryzysu zdrowotnego. ACT UP, a następnie Q***r Nation zrezygnowały z polityki skupionej na realizacji pojedynczego celu, którym dla ruchu gejowsko-lesbijskiego było wówczas uzyskanie równości małżeńskiej, oraz ze strategii asymilacyjnych, dążących do budowy jednoznacznie pozytywnego wizerunku mniejszości. Z ruchu gejowsko-lesbijskiego wykluczane były zatem jednostki, które nie mogły lub nie chciały się w ten obraz wpasować, albo posiadały trwałe cechy, stojące w sprzeczności z ideami emancypacyjnymi. Polityka tożsamościowa wymagała unaoczniania opresji jednej grupy mniejszościowej, wyróżnianej ze względu na wspólną, stabilną tożsamość, toteż nie była w stanie chronić ludzi doświadczających intersekcji¹ opresji z racji przynależenia do różnych grup dyskryminowanych. Q***r Nation odrzucało postawy asymilacjonistyczne i koncyliacyjne, krytykowane za wspieranie heteronormy². Grupa praktykowała radykalny aktywizm, oparty na akcjach bezpośrednich, zwiększających widoczność osób nieheteroseksualnych i transpłciowych, a jej najbardziej znanym sloganem było: 𝘞𝘦'𝘳𝘦 𝘏𝘦𝘳𝘦! 𝘞𝘦'𝘳𝘦 𝘘𝘶𝘦𝘦𝘳! 𝘎𝘦𝘵 𝘜𝘴𝘦𝘥 𝘵𝘰 𝘐𝘵! („Jesteśmy tu! Jesteśmy kłirowe_i! Przyzwyczaj się do tego!”)³.
Tworzącemu się ruchowi kłirowemu pędu nadało także rozprowadzenie na nowojorskim marszu równości w czerwcu 1990 r. anonimowych ulotek, zatytułowanych 𝘘𝘶𝘦𝘦𝘳𝘴 𝘙𝘦𝘢𝘥 𝘛𝘩𝘪𝘴⁴ (pol. tytuł: 𝘘𝘶𝘦𝘦𝘳𝘴 𝘙𝘦𝘢𝘥 𝘛𝘩𝘪𝘴 / 𝘓𝘦𝘴𝘣𝘺 𝘪 𝘱𝘦𝘥𝘢ł𝘺 𝘤𝘻𝘺𝘵𝘢𝘫𝘤𝘪𝘦 𝘵𝘰⁵). Manifest dawał upust gniewowi na systemowe przyzwolenie na cierpienie i śmierć osób chorych na AIDS, wściekłości na homofobiczne społeczeństwo, wyrażał potrzebę siostrzeństwa pedałek_ów oraz naglącą w obliczu śmiertelnego niebezpieczeństwa konieczność wystąpienia przeciwko heteronormatywnej opresji i walki o prawo do kłirowego istnienia.
II. Odzyskiwanie 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳
Bluźnik (ang. 𝘴𝘭𝘶𝘳)⁶, którym początkowo był przymiotnik 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳 (pol. dziwny, dziwaczny), z czasem zaczął służyć do samookreślania się tej samej grupie, która doznała za jego sprawą licznych krzywd. Odbite⁷ 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳 wyrażało sprzeciw wobec przypisywania ludziom jednorodnych tożsamości, uważanych za opresyjne wytwory relacji władzy. Stało się rodzajem anty-tożsamości, obejmującej wszystkie osoby odmieńcze, a zarazem praktyką radykalnego oporu przeciwko „wytwarzającej” odmieńczynie_ców normie. 𝘘𝘶𝘦𝘦𝘳 stało się ponadto przedmiotem studiów kłirowych (ang. 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳 𝘴𝘵𝘶𝘥𝘪𝘦𝘴) – interdyscyplinarnej dziedziny akademickiej, badającej zagadnienie nienormatywnej seksualności i płciowości, a w szerszym ujęciu zajmującą się wszelkimi osiami systemowej opresji, takimi jak rasa, klasa, narodowość, etniczność, nie/pełnosprawność, religia itp. Studia kłirowe rozwinęły się w Stanach Zjednoczonych pod wpływem badań gejowsko-lesbijskich oraz studiów nad płcią społeczno-kulturową na początku lat 90. XX w., a w Polsce były obecne w przestrzeni akademickiej od 2000 r.⁸
III. Problem przekładu
Ze względu na przenikanie myśli kłirowej do polskiej nauki, zaistniała potrzeba przekładu niektórych haseł, przede wszystkim samej nazwy 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳 𝘴𝘵𝘶𝘥𝘪𝘦𝘴. Zaproponowano kilka terminów, usiłujących oddać odpowiednie pole znaczeniowe angielskiego bluźnika: teorie odmieńcze, teoria pedalska⁹, teorie perwertów¹⁰. Tożsamość odmieńca, do której odnosi się pierwsze tłumaczenie, znacznie poprzedza narodziny teorii kłirowej. Określenie to zostało zaczerpnięte z tytułu książki 𝘖𝘥𝘮𝘪𝘦ń𝘤𝘺¹¹ pod redakcją Marii Janion i Zbigniewa Majchrowskiego, należącej do wydawanej w latach 1981-1988 serii 𝘛𝘳𝘢𝘯𝘴𝘨𝘳𝘦𝘴𝘫𝘦¹². Tytuł tomu nawiązuje natomiast do postaci młodopolskiego poety Piotra Odmieńca Własta¹³, który sam nadał sobie to imię, przechodząc tranzycję.
W polskiej nauce ostatecznie rozpowszechniła się nazwa „teoria 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳” oraz zachowujące oryginalne brzmienie 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳 𝘵𝘩𝘦𝘰𝘳𝘺 i 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳 𝘴𝘵𝘶𝘥𝘪𝘦𝘴¹⁴. W angielskojęzycznej formie przejęty został również przymiotnik 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳¹⁵ (oraz odnoszący się do płci 𝘨𝘦𝘯𝘥𝘦𝘳𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳) jako kategoria tożsamościowa¹⁶, obejmująca wszelkie nienormatywne doświadczenia płciowe, seksualne i romantyczne oraz uznająca istnienie nierzadko skomplikowanych związków pomiędzy nimi. Zachowanie oryginalnego określenia honoruje kłirową historię: zmagania ludzi, dla których słowo to wiązało się ze wstydem i groźbą przemocy, walkę aktywistek_ów o prawa osób nieheteroseksualnych i transpłciowych oraz prawo tych osób do istnienia, a wreszcie dumę z bycia 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳.
Należy jednocześnie zdawać sobie sprawę, że proces ten odbywał się w amerykańskim kontekście kulturowym¹⁷. Doświadczenia kłirowe osób żyjących w Polsce niekoniecznie pokrywają się z doświadczeniami ludzi w Stanach Zjednoczonych, a samo 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳 pozbawione jest dla rodzimych użytkowniczek_ków polskiej mowy swoich oryginalnych konotacji. Kwestia ta wpisuje się w szersze rozważania na temat imperializmu kulturowego, amerykanizacji języka polskiego oraz problemu globalności vs. lokalności doświadczeń i tożsamości¹⁸, który podsumować można pytaniami: czy kłir polski jest czymś esencjalnie różnym od kłiru amerykańskiego¹⁹? Jak ma się pedalskość polska do europejskiej? A jak mogłaby być rozumiana odmieńczość śląska?
IV. Kłir po polsku
Spolszczona pisownia wyrazu 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳, którą stosujemy w nazwie Kłirowego Marszu Wyzwolenia, jest afirmacją i celebracją lokalnych wariantów kłirowości; zachętą do redefinicji kłiru na sposób, w jaki każda_y z nas chciała_by go rozumieć. Stanowi również zaproszenie do wspólnego tworzenia aparatu lingwistyki, nazywającej różne sfery naszych doświadczeń – pamiętajmy, że język jest narzędziem, które ma jak najlepiej opisywać odbieraną przez nas rzeczywistość, a nie ją delimitować. Swobodne, twórcze podejście do języka pozwala wyrwać go z ram normatywności (inaczej: skłirować) i może być dla nas sposobem na odzyskanie dyskursu. W zabawie słowem drzemie więc wywrotowy potencjał. Zwrócenie się ku lokalnym odsłonom kłirowości stwarza natomiast okazję do zagłębienia się w rodzimym archiwum²⁰ w poszukiwaniu już istniejących sposobów werbalizacji przekraczających obowiązującą normę doświadczeń.
V. Polskie odpowiedniki 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳
Poniżej prezentujemy warianty wyrazu 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳 w języku polskim, funkcjonujące w społeczności lub w obiegu akademickim, proponowane przez kolektyw Radę Języka Neutralnego²¹, a także stworzone przez nas dla Waszego użytku, kłirowej radości i dumy:
• q***rowość, q***r, q***rka, q***rze, osoba q***rowa,
• kłirowość, kłir, kłirka, kłirze, osoba kłirowa,
• kwirowość, kwir, kwirka, kwirze, osoba kwirowa,
• odmieńczość, odmieniec, odmieńczyni, odmieńcze, osoba odmieńcza,
• pedalskość, pedał, pedałka, pedalę, osoba pedalska,
• dziwaczność, dziwak, dziwaczka, dziwacze, osoba dziwaczna,
• kuriozalność, kurioz, kuriozka, kuriozum, osoba kuriozalna,
• zboczenie, zboczeniec²², zboczeńczyni, zboczeńcze, osoba zboczeńcza.
𝗣𝗿𝘇𝘆𝗽𝗶𝘀𝘆:
¹ Pojęcie intersekcjonalności, wprowadzone przez K. Crenshaw, opisuje zjawisko przecinania się i nakładania się na siebie doświadczeń systemowej opresji, związanych z przynależnością jednostki do więcej niż jednej grupy marginalizowanej, np. osób nieheteroseksualnych i niebiałych. Zobacz K. Crenshaw, 𝘔𝘢𝘱𝘱𝘪𝘯𝘨 𝘵𝘩𝘦 𝘔𝘢𝘳𝘨𝘪𝘯𝘴: 𝘐𝘯𝘵𝘦𝘳𝘴𝘦𝘤𝘵𝘪𝘰𝘯𝘢𝘭𝘪𝘵𝘺, 𝘐𝘥𝘦𝘯𝘵𝘪𝘵𝘺 𝘗𝘰𝘭𝘪𝘵𝘪𝘤𝘴, 𝘢𝘯𝘥 𝘝𝘪𝘰𝘭𝘦𝘯𝘤𝘦 𝘢𝘨𝘢𝘪𝘯𝘴𝘵 𝘞𝘰𝘮𝘦𝘯 𝘰𝘧 𝘊𝘰𝘭𝘰𝘳, ss. 1241–1299.
² 𝘖𝘥𝘮𝘪𝘦ń𝘤𝘻𝘰ść. 𝘖𝘣𝘺𝘸𝘢𝘵𝘦𝘭𝘴𝘵𝘸𝘰 𝘴𝘦𝘬𝘴𝘶𝘢𝘭𝘯𝘦 𝘪 𝘢𝘳𝘤𝘩𝘪𝘸𝘶𝘮, red. T. Basiuk, J. Burszta, A. Kościańska, ss. 12–15.
³ S. Stryker, 𝘘𝘶𝘦𝘦𝘳 𝘕𝘢𝘵𝘪𝘰𝘯. http://www.glbtqarchive.com/ssh/q***r_nation_S.pdf.
⁴ Qu**rs, 𝘘𝘶𝘦𝘦𝘳𝘴 𝘙𝘦𝘢𝘥 𝘛𝘩𝘪𝘴. https://actupny.org/documents/Qu**rsReadThis.pdf.
⁵ Qu**rs, 𝘘𝘶𝘦𝘦𝘳𝘴 𝘙𝘦𝘢𝘥 𝘛𝘩𝘪𝘴 / 𝘓𝘦𝘴𝘣𝘺 𝘪 𝘱𝘦𝘥𝘢ł𝘺 𝘤𝘻𝘺𝘵𝘢𝘫𝘤𝘪𝘦 𝘵𝘰, tłum. P. Nazaruk. https://interalia.qu**rstudies.pl/issues/6_2011/02_qu**rs_read_this_lesby_i_pedaly_czytajcie_to.htm.
⁶ 𝘚𝘭𝘶𝘳 to pogardliwe, poniżające określenie wymierzone przeciwko osobom należącym do grupy systemowo dyskryminowanej, które od zwykłej obelgi odróżnia jego zakorzenienie w nierównej relacji władzy. Proponujemy oddanie terminu słowami: obraźnik, bluźnik, zbezczeszczenie.
⁷ Odbijanie/odzyskiwanie/przejmowanie (ang. 𝘳𝘦𝘤𝘭𝘢𝘪𝘮𝘪𝘯𝘨) jest strategią autoidentyfikacji członkiń_ów grup dyskryminowanych z kierowanymi w ich stronę obraźnikami. Jej celem jest odzyskanie władzy nad dyskursem.
⁸ Zob. J. Kochanowski, J. Mizielińska, 𝘘𝘶𝘦𝘦𝘳 𝘴𝘵𝘶𝘥𝘪𝘦𝘴; T. Sikora, R. Majka, 𝘛𝘦𝘰𝘳𝘪𝘦 𝘰𝘥𝘮𝘪𝘦ń𝘤𝘻𝘦.
⁹ „Teorie perwertów” to termin użyty przez M. Bassaj w 1998 r., w przekładzie 𝘛𝘦𝘰𝘳𝘪𝘪 𝘭𝘪𝘵𝘦𝘳𝘢𝘵𝘶𝘳𝘺 J. Cullera.
¹⁰ J. Kochanowski, 𝘚𝘱𝘦𝘬𝘵𝘢𝘬𝘭 𝘪 𝘸𝘪𝘦𝘥𝘻𝘢. 𝘗𝘦𝘳𝘴𝘱𝘦𝘬𝘵𝘺𝘸𝘢 𝘴𝘱𝘰ł𝘦𝘤𝘻𝘯𝘦𝘫 𝘵𝘦𝘰𝘳𝘪𝘪 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳, s. 39.
¹¹ 𝘖𝘥𝘮𝘪𝘦ń𝘤𝘺, wybór, opracowanie i redakcja M. Janion i Z. Majchrowski.
¹² Serię 𝘛𝘳𝘢𝘯𝘴𝘨𝘳𝘦𝘴𝘫𝘦 tworzą prócz tego tytuły takie jak 𝘎𝘢𝘭𝘦𝘳𝘯𝘪𝘤𝘺 𝘸𝘳𝘢ż𝘭𝘪𝘸𝘰ś𝘤𝘪, 𝘖𝘴𝘰𝘣𝘺, 𝘔𝘢𝘴𝘬𝘪 i 𝘋𝘻𝘪𝘦𝘤𝘪. Stanowi ona antologię tekstów literackich i eseistycznych, dotyczących przekraczania wszelako rozumianych granic, oraz dokumentuje seminarium prowadzone przez M. Janion w latach 70. na Uniwersytecie Gdańskim. Zob. https://janion.pl/seminarium.
¹³ Zob. W. Dynarski, 𝘈𝘯𝘢𝘭𝘪𝘻𝘢 𝘸𝘺𝘣𝘳𝘢𝘯𝘺𝘤𝘩 𝘣𝘢𝘥𝘢ń 𝘯𝘢𝘥 𝘱ł𝘤𝘪𝘰𝘸𝘰ś𝘤𝘪ą 𝘗𝘪𝘰𝘵𝘳𝘢 𝘞ł𝘢𝘴𝘵𝘢 𝘻 𝘱𝘦𝘳𝘴𝘱𝘦𝘬𝘵𝘺𝘸𝘺 𝘵𝘳𝘢𝘯𝘴𝘨𝘦𝘯𝘥𝘦𝘳 𝘴𝘵𝘶𝘥𝘪𝘦𝘴.
¹⁴ Zdaniem kulturoznawczyni i socjolożki J. Mizielińskiej (𝘗ł𝘦ć, 𝘤𝘪𝘢ł𝘰, 𝘴𝘦𝘬𝘴𝘶𝘢𝘭𝘯𝘰ść. 𝘖𝘥 𝘧𝘦𝘮𝘪𝘯𝘪𝘻𝘮𝘶 𝘥𝘰 𝘵𝘦𝘰𝘳𝘪𝘪 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳, s. 123) nieprzekładalność na język polski nazwy teorii 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳 osłabia jej kontrkulturowy wydźwięk i stanowi jedną z przyczyn trudności recepcji tych studiów w polskiej nauce.
¹⁵ Termin 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳 krytykuje m.in. A. Laszuk w tekście 𝘘𝘶𝘦𝘦𝘳 𝘱𝘰 𝘱𝘰𝘭𝘴𝘬𝘶, 𝘤𝘻𝘺𝘭𝘪 𝘯𝘰𝘸𝘰𝘤𝘻𝘦𝘴𝘯𝘺 𝘤𝘭𝘰𝘴𝘦𝘵. Uważa go za odpolitycznioną, niezrozumiałą dla większości etykietkę, pozwalającą niektórym bardziej uprzywilejowanym osobom uniknąć napiętnowania z powodu bycia nieheteroseksualnymi. Zob. też Ł. Szulc, 𝘍𝘳𝘰𝘮 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳 𝘵𝘰 𝘨𝘢𝘺 𝘵𝘰 𝘘𝘶𝘦𝘦𝘳.𝘱𝘭: 𝘛𝘩𝘦 𝘯𝘢𝘮𝘦𝘴 𝘸𝘦 𝘥𝘢𝘳𝘦 𝘵𝘰 𝘴𝘱𝘦𝘢𝘬 𝘪𝘯 𝘗𝘰𝘭𝘢𝘯𝘥.
¹⁶ Przyjęcie przymiotnika 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳 jako nazwy tożsamości i wpisanie jej w akronim LGBTQ+ jest w istocie paradoksalne ze względu na silnie antytożsamościowy charakter nurtu kłirowego, stanowiący główną różnicę pomiędzy nim a ruchem LGBT.
¹⁷ Decydujący wpływ na kształt i strategie amerykańskiego ruchu lesbijsko-gejowskiego i kłirowego oraz ich zdecydowane rozdzielenie miał także system prawny. W Polsce nieobecność przepisów kryminalizujących homoseksualność wskazuje się jako przyczynę braku silnego ruchu emancypacyjnego, który wytworzył się w Stanach Zjednoczonych, gdzie pełną dekryminalizację homoseksualności osiągnięto dopiero w 2003 r. (T. Basiuk, 𝘊𝘰𝘮𝘪𝘯𝘨 𝘰𝘶𝘵 𝘢 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳: 𝘬𝘰𝘯𝘵𝘦𝘬𝘴𝘵 𝘢𝘮𝘦𝘳𝘺𝘬𝘢ń𝘴𝘬𝘪, 𝘬𝘰𝘯𝘵𝘦𝘬𝘴𝘵 𝘱𝘰𝘭𝘴𝘬𝘪, s. 76).
¹⁸ Zob. J. Chojnicka, 𝘛𝘳𝘢𝘯𝘴 (𝘰𝘯) 𝘠𝘰𝘶𝘛𝘶𝘣𝘦: 𝘓𝘰𝘤𝘢𝘭𝘪𝘻𝘪𝘯𝘨 𝘵𝘳𝘢𝘯𝘴𝘯𝘢𝘵𝘪𝘰𝘯𝘢𝘭 𝘯𝘢𝘳𝘳𝘢𝘵𝘪𝘷𝘦𝘴 𝘰𝘯 𝘵𝘸𝘰 𝘗𝘰𝘭𝘪𝘴𝘩 𝘵𝘳𝘢𝘯𝘴 𝘠𝘰𝘶𝘛𝘶𝘣𝘦 𝘤𝘩𝘢𝘯𝘯𝘦𝘭𝘴, ss. 177–178.
¹⁹ Zob. T. Basiuk, 𝘊𝘰𝘮𝘪𝘯𝘨 𝘰𝘶𝘵 𝘢 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳…
²⁰ Temat polskiej historii kłirowej podejmują m.in. książki: 𝘏𝘰𝘮𝘰𝘣𝘪𝘰𝘨𝘳𝘢𝘧𝘪𝘦 i 𝘎𝘦𝘫𝘦𝘳𝘦𝘭. 𝘔𝘯𝘪𝘦𝘫𝘴𝘻𝘰ś𝘤𝘪 𝘴𝘦𝘬𝘴𝘶𝘢𝘭𝘯𝘦 𝘸 𝘗𝘙𝘓-𝘶 K. Tomasika oraz 𝘖𝘥𝘮𝘪𝘦ń𝘤𝘻𝘰ść. 𝘖𝘣𝘺𝘸𝘢𝘵𝘦𝘭𝘴𝘵𝘸𝘰 𝘴𝘦𝘬𝘴𝘶𝘢𝘭𝘯𝘦 𝘪 𝘢𝘳𝘤𝘩𝘪𝘸𝘶𝘮 pod redakcją T. Basiuka, J. Burszty i A. Kościańskiej.
²¹ 𝘡𝘢𝘪𝘮𝘬𝘪.𝘱𝘭. https://zaimki.pl/terminologia; https://zaimki.pl/neutratywy.
²² M. Dębińska w pracy 𝘛𝘳𝘢𝘯𝘴𝘱ł𝘤𝘪𝘰𝘸𝘰ść 𝘸 𝘗𝘰𝘭𝘴𝘤𝘦. 𝘞𝘺𝘵𝘸𝘢𝘳𝘻𝘢𝘯𝘪𝘦 𝘬𝘢𝘵𝘦𝘨𝘰𝘳𝘪𝘪 (ss. 30–31) wyjaśnia swój wybór tego terminu etymologią wyrazu 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳, pochodzącego z praindoeuropejskiego pierwiastka *𝘵𝘸𝘦𝘳𝘸𝘬, który jest obecny w niemieckim słowie 𝘲𝘶𝘦𝘳 (skośny), łacińskim 𝘵𝘰𝘳𝘲𝘶𝘦𝘳𝘦 (skręcać) i angielskim 𝘢𝘵𝘩𝘸𝘢𝘳𝘵 (poprzecznie, przeciwnie). Sensem zawartym zarówno w 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳, jak i w „zboczeńcu” jest zbaczanie z utartych ścieżek i wyznaczanie nowych.
𝗕𝗶𝗯𝗹𝗶𝗼𝗴𝗿𝗮𝗳𝗶𝗮:
Basiuk T., 𝘊𝘰𝘮𝘪𝘯𝘨 𝘰𝘶𝘵 𝘢 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳: 𝘬𝘰𝘯𝘵𝘦𝘬𝘴𝘵 𝘢𝘮𝘦𝘳𝘺𝘬𝘢ń𝘴𝘬𝘪, 𝘬𝘰𝘯𝘵𝘦𝘬𝘴𝘵 𝘱𝘰𝘭𝘴𝘬𝘪. W: 𝘚𝘵𝘳𝘢𝘵𝘦𝘨𝘪𝘦 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳. 𝘖𝘥 𝘵𝘦𝘰𝘳𝘪𝘪 𝘥𝘰 𝘱𝘳𝘢𝘬𝘵𝘺𝘬𝘪, red. M. Kłosowska, M. Drozdowski, A. Stasińska. Difin, Warszawa 2012, ss. 60–77.
Chojnicka J., 𝘛𝘳𝘢𝘯𝘴 (𝘰𝘯) 𝘠𝘰𝘶𝘛𝘶𝘣𝘦: 𝘓𝘰𝘤𝘢𝘭𝘪𝘻𝘪𝘯𝘨 𝘵𝘳𝘢𝘯𝘴𝘯𝘢𝘵𝘪𝘰𝘯𝘢𝘭 𝘯𝘢𝘳𝘳𝘢𝘵𝘪𝘷𝘦𝘴 𝘰𝘯 𝘵𝘸𝘰 𝘗𝘰𝘭𝘪𝘴𝘩 𝘵𝘳𝘢𝘯𝘴 𝘠𝘰𝘶𝘛𝘶𝘣𝘦 𝘤𝘩𝘢𝘯𝘯𝘦𝘭𝘴. „Communication, Culture and Critique” 2024, nr 17, ss. 177–184.
Crenshaw K., 𝘔𝘢𝘱𝘱𝘪𝘯𝘨 𝘵𝘩𝘦 𝘔𝘢𝘳𝘨𝘪𝘯𝘴: 𝘐𝘯𝘵𝘦𝘳𝘴𝘦𝘤𝘵𝘪𝘰𝘯𝘢𝘭𝘪𝘵𝘺, 𝘐𝘥𝘦𝘯𝘵𝘪𝘵𝘺 𝘗𝘰𝘭𝘪𝘵𝘪𝘤𝘴, 𝘢𝘯𝘥 𝘝𝘪𝘰𝘭𝘦𝘯𝘤𝘦 𝘢𝘨𝘢𝘪𝘯𝘴𝘵 𝘞𝘰𝘮𝘦𝘯 𝘰𝘧 𝘊𝘰𝘭𝘰𝘳. „Stanford Law Review” 1991, nr 43, z. 6, ss. 1241–1299.
Culler J., 𝘛𝘦𝘰𝘳𝘪𝘢 𝘭𝘪𝘵𝘦𝘳𝘢𝘵𝘶𝘳𝘺, tłum. M. Bassaj. Prószyński i S-ka, Warszawa 1998.
Dębińska M., 𝘛𝘳𝘢𝘯𝘴𝘱ł𝘤𝘪𝘰𝘸𝘰ść 𝘸 𝘗𝘰𝘭𝘴𝘤𝘦. 𝘞𝘺𝘵𝘸𝘢𝘳𝘻𝘢𝘯𝘪𝘦 𝘬𝘢𝘵𝘦𝘨𝘰𝘳𝘪𝘪. Wydawnictwo Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2020.
Dynarski W., 𝘈𝘯𝘢𝘭𝘪𝘻𝘢 𝘸𝘺𝘣𝘳𝘢𝘯𝘺𝘤𝘩 𝘣𝘢𝘥𝘢ń 𝘯𝘢𝘥 𝘱ł𝘤𝘪𝘰𝘸𝘰ś𝘤𝘪ą 𝘗𝘪𝘰𝘵𝘳𝘢 𝘞ł𝘢𝘴𝘵𝘢 𝘻 𝘱𝘦𝘳𝘴𝘱𝘦𝘬𝘵𝘺𝘸𝘺 𝘵𝘳𝘢𝘯𝘴𝘨𝘦𝘯𝘥𝘦𝘳 𝘴𝘵𝘶𝘥𝘪𝘦𝘴. (Diss.) Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2011.
Kochanowski J., Mizielińska J., 𝘘𝘶𝘦𝘦𝘳 𝘴𝘵𝘶𝘥𝘪𝘦𝘴. W: 𝘌𝘯𝘤𝘺𝘬𝘭𝘰𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢 𝘨𝘦𝘯𝘥𝘦𝘳. 𝘗ł𝘦ć 𝘸 𝘬𝘶𝘭𝘵𝘶𝘳𝘻𝘦, red. M. Rudaś-Grodzka i inni. Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2014, ss. 461–464.
Kochanowski J., 𝘚𝘱𝘦𝘬𝘵𝘢𝘬𝘭 𝘪 𝘸𝘪𝘦𝘥𝘻𝘢. 𝘗𝘦𝘳𝘴𝘱𝘦𝘬𝘵𝘺𝘸𝘢 𝘴𝘱𝘰ł𝘦𝘤𝘻𝘯𝘦𝘫 𝘵𝘦𝘰𝘳𝘪𝘪 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳. Wydawnictwo Wschód–Zachód, Łódź 2009.
Laszuk A., 𝘘𝘶𝘦𝘦𝘳 𝘱𝘰 𝘱𝘰𝘭𝘴𝘬𝘶, 𝘤𝘻𝘺𝘭𝘪 𝘯𝘰𝘸𝘰𝘤𝘻𝘦𝘴𝘯𝘺 𝘤𝘭𝘰𝘴𝘦𝘵. „InterAlia” 2010, nr 5 [przedruk z: „Furii Pierwszej” 2009, nr 1]. https://interalia.qu**rstudies.pl/issues/5_2010/03_q***r_po_polsku_czyli_nowoczesny_closet.htm.
Mizielińska J., 𝘗ł𝘦ć, 𝘤𝘪𝘢ł𝘰, 𝘴𝘦𝘬𝘴𝘶𝘢𝘭𝘯𝘰ść. 𝘖𝘥 𝘧𝘦𝘮𝘪𝘯𝘪𝘻𝘮𝘶 𝘥𝘰 𝘵𝘦𝘰𝘳𝘪𝘪 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳. Universitas, Kraków 2006.
𝘖𝘥𝘮𝘪𝘦ń𝘤𝘺, wybór, opracowanie i redakcja M. Janion i Z. Majchrowski. Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1982.
𝘖𝘥𝘮𝘪𝘦ń𝘤𝘻𝘰ść. 𝘖𝘣𝘺𝘸𝘢𝘵𝘦𝘭𝘴𝘵𝘸𝘰 𝘴𝘦𝘬𝘴𝘶𝘢𝘭𝘯𝘦 𝘪 𝘢𝘳𝘤𝘩𝘪𝘸𝘶𝘮, red. T. Basiuk, J. Burszta, A. Kościańska. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2024.
Qu**rs, 𝘘𝘶𝘦𝘦𝘳𝘴 𝘙𝘦𝘢𝘥 𝘛𝘩𝘪𝘴 / 𝘓𝘦𝘴𝘣𝘺 𝘪 𝘱𝘦𝘥𝘢ł𝘺 𝘤𝘻𝘺𝘵𝘢𝘫𝘤𝘪𝘦 𝘵𝘰, tłum. P. Nazaruk. „InterAlia” 2011, nr 6. https://interalia.qu**rstudies.pl/issues/6_2011/02_qu**rs_read_this_lesby_i_pedaly_czytajcie_to.htm.
Qu**rs, 𝘘𝘶𝘦𝘦𝘳𝘴 𝘙𝘦𝘢𝘥 𝘛𝘩𝘪𝘴. New York 1990. https://actupny.org/documents/Qu**rsReadThis.pdf.
Sikora T., Majka R., 𝘛𝘦𝘰𝘳𝘪𝘦 𝘰𝘥𝘮𝘪𝘦ń𝘤𝘻𝘦. W: 𝘛𝘦𝘰𝘳𝘪𝘦 𝘸𝘺𝘸𝘳𝘰𝘵𝘰𝘸𝘦. 𝘈𝘯𝘵𝘰𝘭𝘰𝘨𝘪𝘢 𝘱𝘳𝘻𝘦𝘬ł𝘢𝘥ó𝘸, red. A. Gajewska. Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2012, ss. 599–604.
Stryker S., 𝘘𝘶𝘦𝘦𝘳 𝘕𝘢𝘵𝘪𝘰𝘯. „glbtq, Inc” 2004/2015. http://www.glbtqarchive.com/ssh/q***r_nation_S.pdf.
Szulc Ł., 𝘍𝘳𝘰𝘮 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘳 𝘵𝘰 𝘨𝘢𝘺 𝘵𝘰 𝘘𝘶𝘦𝘦𝘳.𝘱𝘭: 𝘛𝘩𝘦 𝘯𝘢𝘮𝘦𝘴 𝘸𝘦 𝘥𝘢𝘳𝘦 𝘵𝘰 𝘴𝘱𝘦𝘢𝘬 𝘪𝘯 𝘗𝘰𝘭𝘢𝘯𝘥. „Lambda Nordica” 2012, nr 17, z. 4, ss. 65–98.
Tomasik K., 𝘎𝘦𝘫𝘦𝘳𝘦𝘭. 𝘔𝘯𝘪𝘦𝘫𝘴𝘻𝘰ś𝘤𝘪 𝘴𝘦𝘬𝘴𝘶𝘢𝘭𝘯𝘦 𝘸 𝘗𝘙𝘓-𝘶. Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2012/2018.
Tomasik K., 𝘏𝘰𝘮𝘰𝘣𝘪𝘰𝘨𝘳𝘢𝘧𝘪𝘦. 𝘗𝘪𝘴𝘢𝘳𝘬𝘪 𝘪 𝘱𝘪𝘴𝘢𝘳𝘻𝘦 𝘱𝘰𝘭𝘴𝘤𝘺 𝘟𝘐𝘟 𝘪 𝘟𝘟 𝘸𝘪𝘦𝘬𝘶. Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2008/2014.
𝗡𝗲𝘁𝗼𝗴𝗿𝗮𝗳𝗶𝗮:
https://janion.pl/seminarium.
https://zaimki.pl/neutratywy.
https://zaimki.pl/terminologia.
Osoba autorska: Milo
Adres
Katowice
Powiadomienia
Bądź na bieżąco: wyślemy Ci e-mail, gdy Kłirowy Marsz Wyzwolenia opublikuje nowości i promocje. Twój adres e-mail nie zostanie wykorzystany do żadnego innego celu, a subskrypcję możesz anulować w dowolnym momencie.
Prośba o usunięcie wpisu
Napisz, dlaczego ten wpis powinien zostać usunięty. Nasz zespół rozpatrzy Twoją prośbę.