26/09/2026
🙂Dwa lata w Gryfowie Śląskim (1947 – 1949) część 4
Pamiętnik - dr Ewa Czerwionko-Przybyszewska
Wyjechałam do Krakowa spodziewając się drugiego dziecka. Ponieważ czułam, że brak mi przeszkolenia chirurgicznego, poszłam do prof. Nowickiego z prośbą, by wziął mnie na staż. Profesor nie lubił kobiet-chirurgów, więc bardzo się wzbraniał, ale przekonałam go, że pracując "w terenie" szczególnie potrzebuję większych umiejętności w tej dziedzinie. Popatrzył na mnie uważnie, po czym powiedział: "dobrze, ale tylko pod warunkiem, że tworzy pani mężczyznę". Ja właśnie miałam nadzieję, że tym razem będzie córka, ale - jak się okazało - pan profesor był silniejszy. Z Krakowa wróciłam z Maciusiem. Po powrocie spotkała mnie duża przykrość. W "żłobku" nie zobaczyłam małego blondaska (imienia nie pamiętam), którego ozdrowieniem tak się cieszyłam. Okazało się, że podczas mojej nieobecności dziecko dostało biegunki i jakoś nie umiano go uratować. Były jednak również radosne chwile. Przyjemność sprawił nam np. czteroletni, niedawno przyjęty chłopiec, o którym było wiadomo, że nie mówi, a chyba nawet nie słyszy. Kiedy weszłam dość cicho do sali, nie zauważył mnie. Siedział na parapecie i patrzył na ulicę. Zobaczył woźnicę, który mocno świszcząc batem starał się skłonić konia do większego wysiłku. Przejęty malec podskoczył, uderzył rączką w szybę aż zadźwięczała i krzyknął: "koń, jedź, wio, wio!" Umilkł, gdy mnie zobaczył, ale od tej pory można go było skłonić do mówienia, a wkrótce całkiem się rozgadał, a i słyszał bardzo dobrze. Dr Małachowski wprowadził się - jak wspomniałam – do domu po starym lekarzu - Niemcu. Do tego mieszkania należała też duża sala balowa. Miała szklany dach, po bokach dwa małe pokoje (garderoby?), podłogę ułożoną z czarno-białych klepek. W tej sali państwo Małachowscy urządzali zabawy zapraszając także nas. Świetnie się tam tańczyło, a przyjęcia były doskonałe. Zdarzyło się jednak, że któregoś dnia w czasie Bożego Narodzenia, gdy w zabawie brały udział obie córki pana doktora, jeden z zięciów - lekarz-chirurg oraz my, gospodarz domu miał dyżur pod telefonem. Późnym wieczorem, już po kolacji, telefon wezwał lekarza na oddział położniczy, bo zaczął się poród, a nie było dobrego "ciągu". Pan doktor poprosił zięcia, by go zastąpił, ale ten odpowiedział, że może iść razem dla opieki, bo to noc, ale na położnictwie się nie zna. Wiedziałam, że doktor trochę wypił, więc – ponieważ ja nigdy nie piłam - ofiarowałam też swoją pomoc. Okazało się, że poród był twarzyczkowy, a zatem parcie matki musiało być bezskuteczne. Przerażenie nas ogarnęło, gdy na brzuchu kobiety pojawił się pierścień graniczny, co znaczyło, że za chwilę może pęknąć macica. Trzeba było jak najprędzej rozwiązać ten poród, a ja niestety wiedziałam jak. Podałam doktorowi cranioclast i powiedziałam, żeby włożył do ust dziecka i je wymóżdżył. Doktor posłusznie włożył do ust to straszne urządzenie, jakoś je popchnął i prędko wyjął nie dochodząc do czaszki, po czym odszedł od pacjentki. Postanowiłam sprawdzić, co zrobił. Włożyłam rękę do ust dziecka, znalazłam jakąś dziurę, w którą włożyłam palce, znalazłam i przesunęłam szczęki tak, że mogłam wyjąć główkę, a za nią całego, nie dającego znaku życia noworodka. Szybko zawinę łam go w jakąś serwetę i położyłam na parapet okna, które było tuż koło łóżka. W tym momencie matka zaczęła gwałtownie krwawić. Całą trójką, a właściwie czwórką (z akuszerką) zajęliśmy się położnicą i dopiero chyba po pół godzinie zajrzałam do dziecka, pewna, że nie żyje. Jakież było moje zdziwienie i radość, kiedy zobaczyłam, że oddycha, choć jest bardzo zimne (był spory mróz na dworze i na parapecie też musiało być zimno). Obejrzałam je i stwierdziłam, że ma przebitą dziurę pod dolną szczęką, za którą je wyjęłam. Dziura została zaszyta z dwóch stron, dziecko wykąpane i ogrzane. Następnego dnia przystawione do piersi matki smakowicie ssało, a po kilku dniach wraz z mama opuściło szpital. Dało mi to ogromną satysfakcję i przyniosło ulgę, tym większą, że ciągle pamiętałam ten poród, podczas którego musiałam przecinać dziecko. Szczęśliwie moja mama nie miała na razie zamiaru nas opuszczać, choć Julek i Andrzej, obaj mieszkający w Bydgoszczy w przedwojennym mieszkaniu rodziców, namawiali ją, aby wróciła do swego domu. Późną jesienią więc, gdy już przestałam karmić Maćka piersią, pojechałam znowu do Krakowa, zabrałam się poważnie do nauki i wreszcie w lutym 1949 roku otrzymałam dyplom lekarski. Dopiero wówczas mogłam zostać zatrudniona na etacie lekarza, a nie - jak dotąd - laborantki (chyba dlatego otrzymywałam pensję laborantki, że zorganizowałam w szpitalu bardzo skromne, ale niezbędnie potrzebne laboratorium, w zasadzie analityczne, z tym że prątki gruźlicy rozpoznawałam pod mikroskopem). Prawdopodobnie tego nie dopilnowałam, bo gdy zbierałam zaświadczenia z pracy do emerytury okazało się, że w Gryfowie Śląskim nie ma żadnej dokumentacji mojego zatrudnienia. Ludzie ponoć jednak pamiętają i wspominają życzliwie. W każdym razie tak słyszałam od osób, które mają dom pod Gryfowem, choć na stałe mieszkają we Wrocławiu. Tak się złożyło, że w 1949 roku swoje prawnicze studia ukończył także mój mąż. Zdawało się, że możemy swobodnie się poruszać. Wojtek tęsknił do swoich (kresowych) stron i ludzi, a tych więcej można było spotkać na północnych ziemiach odzyskanych, ja zaś chciałam się dalej uczyć, więc wypadało poszukać większego ośrodka. Słyszałam, że są takie w Olsztyńskiem. Postanowiliśmy zatem wybrać się na drugi koniec Polski.🙂
Ewa Czerwionko-Przybyszewska pseud. „Ewa I” (ur. 15 września 1918 w Krakowie, zm. 27 lutego 1999 w Warszawie) – lekarz pediatra, żołnierz Armii Krajowej, dama Orderu Virtuti Militari.🙂
Opr. TMG.
Fotografia pochodzi ze zbiorów pani Barbary Siomko.