10/09/2026
Utrwalanie wydarzeń z życia swoich dzieci w wirtualnej przestrzeni staje się nieuchronnie współczesną normą społeczną. Rodzice dzielą się ze światem zdjęciami, filmikami, memami, których bohaterem jest ich dziecko. Niestety, może to wystawiać na niebezpieczeństwo.
❗Niestety, działania rodziców w sieci nie zawsze mają przemyślany charakter, a badacze zjawiska mówią głośno o łamaniu praw dziecka – prawa do prywatności, prawa do godności i prawa do tożsamości.
Jak pisze B. Grygiel: Sam fakt dokumentowania dzieciństwa nie jest niczym nowym. Od setek lat rodzice zbierają pamiątki dotyczące swoich dzieci, od początku fotografii tworzą albumy, zabezpieczają pierwsze zęby, włosy i tak dalej. Odruch zatrzymywania dzieciństwa swojego potomstwa nie powinien nikogo dziwić i jest jak najbardziej zrozumiały, to jeden z odcieni naszych odruchów opiekuńczych.
❗Bezpieczeństwo w sieci – nowe zjawiska w rodzicielstwie
Zmianie uległy jednak środki przekazu wykorzystywane przez rodziców do dzielenia się wspomnieniami. Pojawiły się w sieci takie zjawiska jak sharenting, a nawet troll parenting. Zmianie uległy także motywacje i konsekwencje tego typu działań.
Czy celem jest jedynie dokumentowanie ważnych momentów z życia rodziny? A może wzbudzenie zainteresowania oglądających, zdobycie „lajków”, „followersów” i choćby chwilowej popularności? Granica jest płynna i… kto z nas jest bez winy, żeby rzucać kamieniami?
Badacze kultury aktywność rodziców w sieci (często nieprzemyślaną) dzielą na trzy formy:
- Sharenting – nadmierne, przesadne dokumentowanie życia dziecka w cyberprzestrzeni. Nazwa powstała w wyniku połączenia dwóch angielskich słów: „sharing” – rozpowszechnianie oraz „parenting” – rodzicielstwo.
- Oversharenting – ekstremalna aktywność rodziców w obszarze dzielenia się historiami z życia dziecka w wirtualnym świecie. Przykładem może być stworzenie osobnego profilu dziecka w sieci i regularne uzupełnianie go nowymi treściami.
- Troll parenting – rozpowszechnianie treści, które kompromitują lub upokarzają dziecko, pokazują trudne dla niego doświadczenia, w tym także filmiki dokumentujące karanie dziecka i stosowanie wobec niego przemocy fizycznej.
Najbardziej niebezpieczny dla zdrowia psychicznego dziecka jest troll parenting. Chłopiec oszołomiony po wizycie u dentysty, niemowlak od stóp do głów umazany w brązowej papce, czy też płaczące dziecko w stroju kwiatka podlewane konewką przez tatę – między innymi takie filmy i zdjęcia umieszczają rodzice w internecie. (…) Istnieje wiele serwisów internetowych, na których można zamieszczać „śmieszne” zdjęcia. Jednym z nich jest „Reason my son is crying”, czyli dlaczego mój syn płacze. Są w nim umieszczane zdjęcia zapłakanych dzieci, do których rozbawieni rodzice dopisują „stosowne” komentarze, jak choćby: „Bo pękł jej balonik”; „Bo zbliżała się pora na obiad” czy też „Bo jego dziewczyna wróciła do domu”.
Wszelkie tego typu działania krzywdzą dziecko. Ośmieszają je i są formą przemocy psychicznej (bywa, że także fizycznej). Jej skutki są długotrwałe, a często nieodwracalne.
❗Cyfrowe bezpieczeństwo
Ważną kwestią, budzącą wątpliwości co do rodzicielskiej swobody w dysponowaniu wizerunkiem dziecka, jest także jego bezpieczeństwo. Umieszczenie zdjęcia (czy innej informacji o dziecku) w sieci powoduje, że rodzic traci nad nim kontrolę, tak w zakresie tego, kim jest odbiorca udostępnionych treści, jak i tego, do jakich celów mogą być one użyte (…). Na podstawie badań przeprowadzonych w Australii okazuje się, że nawet 50% zdjęć publikowanych na stronach internetowych, z których korzystają pedofile, może pochodzić z różnych serwisów społecznościowych, w których to rodzice owe zdjęcia udostępniali.
Myśląc długodystansowo, niepokojąca wydaje się być także wizja przyszłości dziecka. Jego zdjęcia dostępne w sieci mogą trafić w ręce rówieśników i stać się pretekstem do poniżania, wyśmiewania czy, co gorsza, cyberprzemocy.
Zjawiskiem ściśle związanym z sharentingiem jest również kradzież tożsamości dziecka, czyli tzw. digital kidnapping. Polega ona na nielegalnym wykorzystywaniu wizerunku dziecka przez osoby trzecie. Najczęściej robi się to np. w celach komercyjnych albo dla modnej na Instagramie zabawy zwanej baby role play.
Instagramowa rozrywka polega na tym, że złodziej zamieszcza ukradzione zdjęcie dziecka na swoim profilu. Nadaje dziecku wybrane przez siebie imię oraz wymyśla mu zainteresowania, lęki, itp. Ogłasza następnie, że dziecko czeka na adopcję. Inni „gracze” wcielają się w role rodziców adopcyjnych i w komentarzach zamieszczają informacje, jak dbają o dziecko. Opisy te są albo przepełnione troską i miłością, albo reprezentują fantazje o przemocy fizycznej lub seksualnej. Na Instagramie w 2015 roku było ponad 55 tysięcy zdjęć otagowanych znacznikami , , ułatwiającymi użytkownikom odszukanie zdjęć służących do baby role play.
Warto jeszcze raz podkreślić, że omówione powyżej zachowania rodziców charakteryzują się przede wszystkim bezrefleksyjnym rozporządzaniem wizerunkiem swojego dziecka w celach rozrywkowych, pamiątkowych czy błędnie rozumianej funkcji wychowawczej rodziny (troll parenting) w przestrzeni wirtualnej.
❗Granica pomiędzy „normalnym” dzieleniem się wspomnieniami z życia dziecka, a nadużywaniem tego prawa (w Polsce do 18 roku życia to rodzice/opiekunowie decydują o wizerunku dziecka) jest cienka i łatwo ją nieświadomie przekroczyć.
------------
🫶 Autorką tekstu jest Aneta Bujnowska – pedagożka specjalna, terapeutka relacyjna, edukatorka, aktywistka i autorka książki “Opiekunowie nasion. Baśnie terapeutyczne”.
👉 Książkę znajdziecie w księgarni Natuli.
(Źródła tekstu podajemy w artykule w serwisie Dziecisawazne).