15/08/2026
Zioła z ogródka Matka Bożej
„O, wy, kwiaty mej młodości, prosto z łąki zioła,
Co na Matkę Boską Zielną znoszą do kościoła…”
— Jan Lechoń
15 sierpnia, w święto Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, obchodzone w polskiej tradycji ludowej jako Matka Boska Zielna, do kościoła przynoszono bukiety będące symbolicznym darem złożonym Maryi z tego, co dawała ziemia. Święto przypadało w okresie końca żniw, dlatego w bukietach łączono zioła, kwiaty, kłosy zbóż, len, makówki, warzywa i owoce.
W XIX i na początku XX wieku wierzono, że poświęcone rośliny zyskują szczególną moc leczniczą i ochronną. Bukiety przechowywano w domach przy świętych obrazach, a ich składniki wykorzystywano później w leczeniu ludzi i zwierząt, ochronie gospodarstwa oraz w zabiegach związanych z zapewnieniem urodzaju.
🌾 Z poświęconych kłosów dodawano ziarno do zasiewu, aby przekazać mu „moc” i zapewnić dobre plony. Poświęcone ziele umieszczano także w polach, chroniąc uprawy przed szkodnikami, deszczem czy gradobiciem. W niektórych regionach ziołami święcono pola, a ich wiązki umieszczano również w narożnikach nowo budowanych domów.
🌿 Szczególne znaczenie miała wiedza zielarska, przekazywana przede wszystkim między kobietami. Dziurawiec, bylica, macierzanka, mięta, szałwia czy dziewięćsił znajdowały zastosowanie zarówno w praktykach leczniczych, jak i ochronnych. Z poświęconych roślin przygotowywano napary, wywary, kąpiele i okadzania. Wykorzystywano je również w gospodarstwie – m.in. przy pielęgnacji zwierząt.
Co ważne, zwyczaje związane z Matką Boską Zielną różniły się regionalnie. W Turzym Polu do bukietu dodawano kłosy z pierwszego snopa, w Szkodnej groch przyniesiony spoza wsi, a na Podkarpaciu poświęcone rośliny wykorzystywano m.in. do ochrony pól i domostw. W niektórych miejscowościach 15 sierpnia łączono także z zakończeniem żniw i lokalnymi obchodami dożynkowymi.
Matka Boska Zielna jest więc przykładem święta, w którym religijność, rytm prac rolniczych, wiedza o roślinach i ludowe wyobrażenia o ochronie człowieka i gospodarstwa tworzyły spójny system kultury tradycyjnej. 🌾
📚 Tekst: Joanna Szymańska-Radziewicz
📷Włodzimierz Tetmajer, Matka Boska Zielna – Święcenie ziela, 1907, olej na płótnie
Literatura:
B. Ogrodowska, Polskie obrzędy i zwyczaje doroczne, Warszawa 2009; A. Karczmarzewski, Ludowe obrzędy doroczne w Polsce południowo-wschodniej, Rzeszów 2011; Z.T. Nowak, Wonne zioła Matki Bożej, „Przyroda Polska” 2015, nr 8; Cz. Trąba, Zwyczaje i rośliny związane ze świętem Matki Boskiej Zielnej na Podkarpaciu, „Przyroda Polska” 2017, nr 8.