Instytut Metropolitalny

Strona główna
Polska
Gdansk
Instytut Metropolitalny

Doradztwo eksperckie Instytutu Metropolitalnego opiera się na badaniach naukowych prowadzonych na obszarze nauk społecznych oraz urbanistycznych.

Instytut Metropolitalny to think-tank wykonujący działalność w sferze polityk miejskich i w tym zakresie wspierający organy administracji rządowej oraz organy jednostek samorządu terytorialnego. Instytut Metropolitalny to THINK TANK wykonujący działalność w sferze polityk miejskich (polityki ustrojowej, rozwoju, przestrzennej, rewitalizacyjnej, społecznej) i w tym zakresie wspierający organy administracji rządowej oraz organy jednostek samorządu terytorialnego.

28/07/2026

Pociąg jedzie pierwszy. Miasto ma nadgonić.

Kolejowa Metropolia Pomorska 2035, odcinek 1/8.

29 czerwca 2026 r. Ministerstwo Infrastruktury opublikowało Horyzontalny Rozkład Jazdy: plan siatki połączeń kolejowych dla całej Polski na rozkład 2034/2035. Projekt prowadzi Port Polska.

Sedno leży w odwróconej kolejności. Dotychczas rozkład dopasowywano do istniejącej infrastruktury i jej ograniczeń, których często nie dało się już usunąć. Teraz docelowy rozkład ma wyznaczać, gdzie trzeba inwestować. To model szwajcarski. W praktyce oznacza pociągi odjeżdżające zawsze o tej samej minucie każdej godziny i przesiadki po kilka minut.

Krajowy plan traktuje Trójmiasto jako jeden z głównych węzłów: rozbudowa PKM Południe, sygnalizowany kierunek na północ od Gdyni, zapowiedź przedłużenia Centralnej Magistrali Kolejowej do Trójmiasta.

31 lipca 2026 r. wchodzi w życie ustawa o związku metropolitalnym w województwie pomorskim, uchwalona 29 maja. 61 samorządów, 1,6 mln mieszkańców. Druga taka ustawa w kraju i druga próba dla Trójmiasta; pierwsza, z 2020 roku, utknęła w Sejmie i nie weszła w życie.

Wzorem był Śląsk. Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia działa od 2017 roku i zrzesza 41 gmin. Po dziewięciu latach jej dorobek to przede wszystkim wspólny bilet komunikacyjny: budżet na 2026 rok wynosi 2,9 mld zł, w większości na transport publiczny. Budżet i ustawa same nie tworzą koordynacji.

Nowy związek ma dbać o transport i o ład przestrzenny. Plany ogólne i miejscowe uchwala jednak nadal 61 rad gmin, a związek może je koordynować.

Czy metropolia zdąży połączyć te dwa plany, zanim zapadną nieodwracalne decyzje o tym, co powstanie wokół przyszłych stacji?

To pierwszy z ośmiu tekstów Instytutu Metropolitalnego o kolei i rozwoju przestrzennym Pomorza. W kolejnych: czy plany ogólne gmin zdążą przed 31 sierpnia, inwestycje na Pomorzu, Północna Kolej Aglomeracyjna, przystanek jako centrum lokalne i kolej do Choczewa.

21/07/2026

Już za kilka dni wejdzie w życie ustawa o związku metropolitalnym w województwie pomorskim. To początek procesu powoływania do życia związku metropolitalnego – uchwalenia jego statutu, określenia priorytetowych zadań oraz budowy jego struktury organizacyjnej i funkcjonalnej.

Nowe przepisy nie należą do najłatwiejszych w lekturze. Zawierają wiele nowatorskich rozwiązań prawnych i finansowych, które mogą rodzić pytania.

Dlatego zapraszamy do Metropolitalnego Q&A!

Na Państwa pytania odpowie nasz ekspert – prof. Jakub Szlachetko, autor ustawy.

Zostawiajcie swoje pytania w komentarzach, a w ciągu najbliższego tygodnia przygotujemy materiał, w którym postaramy się odpowiedzieć na najczęściej pojawiające się zagadnienia.

Czekamy na Wasze pytania!

14/07/2026

Pod koniec czerwca Ministerstwo Infrastruktury opublikowało Horyzontalny Rozkład Jazdy (HRJ) – rządowy plan siatki połączeń kolejowych dla całej Polski oparty na takcie. Pociągi na danej trasie odjeżdżają zawsze o tej samej minucie, w równych odstępach (co 30 / 60 / 120 min), a w węzłach przesiadkowych różne kategorie pociągów zjeżdżają się o zbliżonej porze – tak, by przesiadka trwała kilka, a nie kilkadziesiąt minut.

Wzorcem jest kolej szwajcarska, do niedawna wskazywana jako poziom dla polskiej kolei mało osiągalny. To dużo mówi o ambicjach autorów. Zdecydowanie kibicujemy.

Rozkład ma obowiązywać od sezonu 2034/2035, równolegle z programem Zintegrowanej Sieci Kolejowej. Projekt prowadzi spółka Port Polska (dawniej CPK).

Warto zwrócić uwagę na odwróconą kolejność. HRJ to plan, do którego „doprojektowywana" będzie infrastruktura – to rozkład wyznacza, jak projektować nowe linie i połączenia, a nie odwrotnie. W dotychczasowej metodzie harmonogram dopasowywano do istniejącej sieci i jej ograniczeń, których często nie dało się już usunąć. Tu jest inaczej: najpierw pożądany rozkład, potem infrastruktura, która ma go dowieźć.

Dla nas najważniejszy jest jeden wątek. Trójmiasto to jeden z głównych węzłów przesiadkowych kraju – a właśnie teraz, gdy Prezydent podpisał ustawę metropolitalną dla Pomorza, HRJ staje się silnym argumentem za integracją planowania przestrzennego na poziomie metropolitalnym. Powstający związek metropolitalny obejmie 61 samorządów zrzeszonych dziś w OMGGS.

Jeśli ma on zmaksymalizować korzyści z tego planu, powinien już teraz zająć się zintegrowaną polityką przestrzenną wokół węzłów przesiadkowych. Dobór parametrów urbanistycznych w planach ogólnych (m.in. wysokość i intensywność zabudowy) i strefach planistycznych, a później w planach miejscowych, to szansa, by oprzeć rozwój metropolii na przewidywalnej mobilności oraz komplementarnej, międzygminnej ofercie mieszkaniowej i usługowej.

07/07/2026

Co teraz ze związkiem metropolitalnym w województwie pomorskim?

To pytanie stawiają dziś samorządowcy, dziennikarze, a przede wszystkim mieszkańcy. Odpowiadamy zatem konkretnie: teraz czekamy na wejście ustawy w życie. Vacatio legis kończy się 31 lipca 2026 r., co oznacza, że od 1 sierpnia 2026 r. będą mogły być podejmowane działania prawne przewidziane w ustawie.

Wtedy też będzie mogła oficjalnie rozpocząć się procedura utworzenia związku metropolitalnego. Obejmie ona m.in. przygotowanie wymaganych dokumentów, konsultacje, proces opiniowania, a następnie procedurę na poziomie rządowym, której finałem będzie wydanie stosownego rozporządzenia Rady Ministrów.

To bardzo ważne rozróżnienie: ustawa ma charakter ramowy. Określa zasady tworzenia, ustrój, sposób funkcjonowania i finansowania związku metropolitalnego. Sam związek nie powstaje jednak automatycznie z chwilą wejścia ustawy w życie. Zostanie utworzony na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów, po przeprowadzeniu procedury określonej w ustawie. Teraz piłka jest więc po stronie samorządu terytorialnego, a w szczególności miasta centralnego, czyli Gdańska, które inicjuje procedurę.

Zgodnie z założonym harmonogramem związek metropolitalny powinien powstać 1 stycznia 2027 r. Wtedy Pomorski Związek Metropolitalny stanie się podmiotem prawa i uzyska zdolność do podejmowania działań oraz wykonywania powierzonych mu zadań. To jednak nie koniec procesu, lecz początek budowy nowej instytucji. Konieczne będzie ukonstytuowanie organów związku oraz przyjęcie kluczowych dokumentów ustrojowych i organizacyjnych, w tym m.in. statutu, regulaminów organizacyjnych i budżetu.

Podsumowując:
ustawa tworzy ramy prawne, od 1 sierpnia może ruszyć formalna procedura, następnie potrzebne będzie rozporządzenie Rady Ministrów, a celem jest rozpoczęcie działalności związku od 1 stycznia 2027 r.

02/07/2026

MAMY TO! Najważniejszy news dnia! W imieniu całego zespołu IM gratulujemy i dziękujemy wszystkim zaangażowanym w przygotowanie i dowiezienie tej ustawy!

02/07/2026

Rejestr Urbanistyczny ruszył. Czym jest i co wnosi?

Od 1 lipca 2026 działa Rejestr Urbanistyczny – pierwszy ogólnopolski, urzędowy rejestr, który w jednym standardzie i w jednym punkcie dostępu zbiera wszystkie akty planowania przestrzennego. Publiczny i bezpłatny wgląd w same plany miejscowe istniał już wcześniej; nowością jest ranga ustawowa, repozytorium dokumentów oraz zakres. W jednym miejscu dostępne są plany ogólne gmin, miejscowe plany zagospodarowania, uchwały krajobrazowe, plany województw i audyty krajobrazowe. Do tego repozytorium dokumentów, usługi sieciowe (WMS, WFS – do wczytania w dowolnym programie GIS, czyli oprogramowaniu do analiz przestrzennych) oraz e-Wyrys: automatyczny wypis i wyrys z planu ogólnego, dostępny także w aplikacji mObywatel.

Dlaczego patrzymy na to z perspektywy metropolitalnej. Obszar metropolitalny to kilkadziesiąt gmin, do dziś – kilkadziesiąt osobnych portali, formatów i praktyk publikacji. Rejestr wprowadza jeden standard i jeden punkt dostępu. To warunek wstępny realnej koordynacji planowania w skali metropolii: porównywalnych danych, analiz ponad granicami gmin, wspólnej rozmowy mieszkańca, radnego, urzędnika i inwestora nad tym samym źródłem. Jawność przestaje zależeć od tego, jak sprawny jest lokalny BIP.

Rzetelność wymaga jednak odróżnienia startu od pełnej operacyjności. W dniu uruchomienia rejestr jest niemal pusty – w skali całego kraju widnieją nieliczne plany ogólne, a warstwa planów miejscowych dopiero się zapełnia. Ustawa przewiduje okres przejściowy: do 30 września 2026 gminy publikują dane równolegle w BIP, komplet danych ma zostać uzupełniony do 30 listopada 2026, a wnioski i decyzje administracyjne – w tym warunki zabudowy – trafią do rejestru dopiero od 1 lipca 2029.

Link do rejestru w komentarzu.

26/06/2026

Pomorski Związek Metropolitalny na ostatniej prostej!

W dzisiejszej Rzeczpospolita tekst Jakub Szlachetko. Zachęcamy do lektury!

23/06/2026

Kamil Olzacki, (Prezes Zarządu IM) oraz Jakub Szlachetko (Przewodniczący Rady IM) będą uczestnikami „Forum of Solidarity Ukraine-Poland. „Resilient Recovery: Municipal Partnerships, Investment And European Integration”.

Wydarzenie odbędzie się w środę 24 czerwca w Nowym Ratuszu w Gdańsku.

22/06/2026

Szanowny Panie Prezydencie,

działając w imieniu Instytutu Metropolitalnego, zwracamy się do Pana Prezydenta z uprzejmą prośbą o poparcie ustawy o związku metropolitalnym w województwie pomorskim.

Ustawa stwarza możliwość bardziej efektywnego wykorzystania potencjału jednego z najważniejszych obszarów miejskich w Polsce. Współczesne metropolie rozwijają się jako spójne organizmy społeczne i gospodarcze, podczas gdy ich mieszkańcy na co dzień korzystają z usług publicznych, rynku pracy, edukacji czy transportu niezależnie od granic administracyjnych poszczególnych gmin.

Utworzenie związku metropolitalnego pozwoli prowadzić działania rozwojowe w skali odpowiadającej rzeczywistym potrzebom mieszkańców. Dzięki temu możliwe będzie skuteczniejsze planowanie inwestycji, lepsza koordynacja transportu publicznego, bardziej racjonalne gospodarowanie przestrzenią oraz efektywniejsze wykorzystywanie środków publicznych przeznaczanych na rozwój regionu.

Z perspektywy Instytutu Metropolitalnego szczególnie istotne jest stworzenie trwałych mechanizmów współpracy pomiędzy samorządami. Wieloletnie doświadczenia polskich miast pokazują, że wiele problemów rozwojowych nie może być skutecznie rozwiązanych przez pojedyncze gminy działające samodzielnie.

Dotyczy to zarówno planowania przestrzennego, ochrony środowiska i polityki mieszkaniowej, jak również organizacji transportu zbiorowego czy przyciągania nowych inwestycji.

Ustawa umożliwi budowanie wspólnych strategii rozwoju oraz realizację przedsięwzięć, które przekraczają możliwości pojedynczych samorządów. Pozwoli także na skuteczniejsze reprezentowanie interesów całego obszaru metropolitalnego wobec administracji rządowej, instytucji krajowych i partnerów zagranicznych.

Istotną korzyścią wynikającą z ustawy będzie również zwiększenie zdolności regionu do pozyskiwania środków na realizację projektów o znaczeniu strategicznym. Silny i dobrze zorganizowany obszar metropolitalny posiada większe możliwości planowania długoterminowych inwestycji oraz skuteczniejszego konkurowania o środki wspierające rozwój infrastruktury, innowacji i usług publicznych.

W naszej ocenie ustawa stanowi narzędzie służące podnoszeniu jakości życia mieszkańców, zwiększaniu efektywności działania samorządów oraz wzmacnianiu pozycji Pomorza jako jednego z kluczowych ośrodków rozwoju społecznego i gospodarczego w Polsce.

Mając na uwadze powyższe argumenty, zwracamy się do Pana Prezydenta z uprzejmą prośbą o poparcie ustawy.

Z wyrazami szacunku,

Kamil Olzacki, Prezes Zarządu
Krzysztof Mularski, Członek Zarządu,
Karolina Wilamowska, Członkini Zarządu
Piotr Żelaznowski, Członek Zarządu
prof. Jakub H. Szlachetko, Przewodniczący Rady
dr Adam Bochentyn, Członek Rady
Aleksandra Fijałkowska, Członkini Rady

Adres

Aleja Grunwaldzka 5
Gdansk
80-236

Strona Internetowa

http://www.im.edu.pl/

Ostrzeżenia

Bądź na bieżąco i daj nam wysłać e-mail, gdy Instytut Metropolitalny umieści wiadomości i promocje. Twój adres e-mail nie zostanie wykorzystany do żadnego innego celu i możesz zrezygnować z subskrypcji w dowolnym momencie.