04/08/2026
Systematyczna prewencja jako nowy standard
Nowelizacja kodeksu pracy, która jest już podpisana przez Prezydenta, wprowadza jedną z najistotniejszych zmian w obszarze ochrony pracownika od wielu lat. Ustawodawca m.in. uprościł definicję mobbingu, rozszerzył obszar związany z dyskryminacją oraz wzmocnił znaczenie naruszenia godności i innych dóbr osobistych pracownika, nadając mu nowy, proaktywny wymiar w odpowiedzialności pracodawcy. Zmiana ta nie polega na stworzeniu nowego prawa do godności — ono istniało od zawsze — lecz na rozszerzeniu obowiązków pracodawcy w taki sposób, aby ten systematycznie przeciwdziałał jej naruszeniom. To przesuwa akcent z reakcji na incydenty na działania prewencyjne, które mają realnie zapobiegać sytuacjom mogącym prowadzić do poniżenia, ośmieszenia czy upokorzenia pracownika. Oznacza to odejście od powszechnego modelu, w którym posiadanie procedury antymobbingowej lub reagowanie dopiero wtedy, gdy wpłynie zgłoszenie, było uznawane przez niektóre organizacje za wystarczające. Nowe przepisy wymagają realnych, cyklicznych i udokumentowanych działań na etapie prewencji, interwencji, naprawy i wsparcia, które mają zapobiegać powstawaniu środowiska sprzyjającego nadużyciom.
Zmiana definicji mobbingu ma charakter praktyczny. Ustawodawca rezygnuje z kilku kryteriów, w tym kryterium długotrwałości, które przez lata utrudniały pracownikom dochodzenie roszczeń. Jednocześnie wyraźnie oddzielono mobbing od incydentalnych zachowań. Jednak nawet incydentalne zachowania, które nie spełniają kryteriów mobbingu, mogą być podstawą roszczeń, jeśli naruszają godność lub inne dobra osobiste pracownika. W praktyce oznacza to, że pracodawca musi zwracać uwagę także na pojedyncze negatywne, wrogie i niepożądane zachowania menedżerów czy współpracowników.
Nowy obowiązek systematycznego przeciwdziałania nadużyciom jest kluczowym elementem reformy. Pracodawca będzie musiał wykazać, że prowadzi działania o charakterze ciągłym i systematycznym, a nie okazjonalnym czy sporadycznym. Obejmuje to procedury, regulaminy, szkolenia pracowników i menedżerów, monitorowanie atmosfery pracy, właściwe reagowanie, skuteczne wykrywanie naruszeń, prowadzenie bezstronnych i rzetelnych postępowań wyjaśniających, wspieranie osób doznających naruszeń oraz dokumentowanie wszystkich działań. Wskazane, choć nie zawsze literalnie wymagane, będzie również rozwijanie kompetencji miękkich menedżerów, prowadzenie audytów atmosfery pracy, budowanie kultury feedbacku oraz analiza danych dotyczących rotacji, absencji czy zgłoszeń. Te działania mogą być naturalnym elementem skutecznego przeciwdziałania ale i obrony pracodawcy w razie sporu.
W praktyce pracodawca będzie musiał wdrożyć zestaw działań, które staną się zarówno standardem, jak i koniecznością. Warto już teraz przeanalizować funkcjonujące w organizacji rozwiązania i zidentyfikować luki. Następnie należy ocenić, czy wystarczy ich modyfikacja lub aktualizacja, czy potrzebne będzie opracowanie nowych rozwiązań.