Nierusz Natura

06/10/2026

Не запрашай. Ветліва выправаджвай!
«Дзіркі ў будынках - для нас адчыненыя дзверы». «Не трэба нас труціць, каб мы трымаліся далей». «Доступ да смецця — наш бясплатны буфет». Такімі нечаканымі словамі да людзей звяртаюцца… гарадскія пацукі. 🐀
У Польшчы Fundacja Mushika рэалізуе кампанію «Jestem szczurem» («Я - пацук»). Яе ідэя - змяніць звыклы погляд на гэтых гарадскіх жыхароў і паказаць, што кантраляваць іх колькасць можна не толькі атрутай і пасткамі, але перадусім прафілактыкай.
🏠 Заладзіць шчыліны і адтуліны ў будынку.
🗑️ Не пакідаць адкрытымі кантэйнеры і даступныя харчовыя адходы.
🍞 Не раскідваць ежу, якая становіцца кормам для грызуноў.
🔎 Высветліць, адкуль і чаму пацукі прыходзяць, і ліквідаваць гэтыя прычыны.
Такі падыход арганізатары называюць «этычнай дэрацізацыяй». У Варшаве і Вроцлаве ў рамках праекта ўжо правялі пілотныя мерапрыемствы ў пяці будынках: спецыялісты даследавалі шляхі пранікнення пацукоў і месцы, якія іх прыцягваюць, пасля чаго перакрывалі доступ у будынкі без выкарыстання атруты.
І ў гэтым ёсць больш шырокая экалагічная ідэя: гарадская фаўна часта рэагуе на ўмовы, якія ствараем мы самі. Даступнае смецце - гэта ежа. Адтуліна ў сцяне - сховішча. А значыць, кіраванне гарадской фаўнай пачынаецца не з барацьбы з жывёлай, а з разумення прычын яе паводзін.
💚 Не запрашай. Ветліва выправаджвай.
Горад - гэта экасістэма, у якой нам трэба вучыцца суіснаваць.

06/10/2026

Projekt „Kawa w obiegu” realizujemy w bezpośrednim kontakcie z warszawskimi kawiarniami - razem z ich właścicielami i pracownikami.

Każdy lokal działa inaczej. Ma inną przestrzeń, organizację pracy i ilość powstających fusów. Dlatego nie przychodzimy z jednym gotowym rozwiązaniem dla wszystkich. Najpierw rozmawiamy, obserwujemy codzienną pracę kawiarni i wspólnie szukamy systemu, który będzie prosty, wygodny i możliwy do utrzymania na co dzień.
Najważniejszy jest pierwszy krok: oddzielić czyste fusy od pozostałych odpadów i znaleźć dla nich dalsze zastosowanie. Dużą rolę odgrywają tu pracownicy kawiarni. To od ich zaangażowania zależy, czy fusy zostaną odpowiednio oddzielone od innych odpadów i będą mogły rozpocząć kolejne życie zamiast trafić do kosza.
Możliwości współpracy jest wiele - każda kawiarnia może znaleźć rozwiązanie dopasowane do swoich warunków. O tym, co można zrobić z fusami i jak wykorzystać je ponownie, opowiemy już w kolejnych postach.
Prowadzisz kawiarnię albo pracujesz w lokalu, który również chciałby włączyć się w takie działania? Zapraszamy do kontaktu i współpracy. Wspólnie poszukamy najlepszego rozwiązania.

Projekt realizuje Fundacja „Nierusz Natura” przy wsparciu Fundacji Veolia Polska w ramach programu „Wspólnie dla Regionu" (edycja 2026).

28/09/2026

Куды сыходзіць вада? Чаму ў 2026 годзе мялеюць беларускія азёры

Улетку і ў пачатку восені 2026 года на шэрагу беларускіх азёр стала прыкметна тое, што цяжка спісаць на звычайныя сезонныя ваганні. Узровень вады ў Свіцязі, Сомінскім, Выганашчанскім і Бабровіцкім азёрах, паводле назіранняў, знізіўся прыкладна на 40-50 сантыметраў. Асабліва трывожна выглядае сітуацыя на Палессі, дзе абмяленне азёр супала з надзвычай нізкімі ўзроўнямі вады ў рэках і масавай гібеллю рыбы ў Выганашчанскім возеры.

Куды сыходзіць вада? Ці можна растлумачыць усё засушлівым летам? Якую ролю адыгрываюць асушаныя балоты і меліярацыйныя каналы? І ці можна ўжо казаць пра наступствы змены клімату?
Адказ, хутчэй за ўсё, трэба шукаць не ў адной прычыне, а ў цэлым ланцужку звязаных паміж сабой працэсаў.

Не толькі азёры

Першае, на што варта звярнуць увагу, - вады стала мала не ў адным асобным возеры. У пачатку верасня 2026 года на Прыпяці каля Пінска і Петрыкава, а таксама на Піне, Ясельдзе, Гарыні і Убарці адзначаліся вельмі нізкія ўзроўні летне-асенняй межані. На асобных пастах паведамлялася пра мінімальныя значэнні за перыяд назіранняў.
Да канца верасня праблема не знікла. Напрыклад, узровень Прыпяці каля Петрыкава заставаўся амаль на метр ніжэйшым за сярэдняе значэнне для гэтай пары года. Гэта істотная акалічнасць. Калі адначасова мялеюць рэкі, азёры і балотныя сістэмы, гаворка, хутчэй за ўсё, ідзе ўжо не пра лакальную праблему асобнага вадаёма, а пра рэгіянальны дэфіцыт вады.

Дажджы ёсць - а вады няма

На першы погляд сітуацыя выглядае парадаксальна. Лета 2026 года ў цэлым па Беларусі не было рэкордна сухім. Паводле дадзеных Белгідрамета, за тры летнія месяцы выпала каля 95% кліматычнай нормы ападкаў. Але сярэдняя лічба для ўсёй краіны хавае вялікія рэгіянальныя адрозненні.
На паўднёвым захадзе Беларусі сітуацыя была значна горшай. Напрыклад, у Брэсце ў ліпені выпала каля 46 мм ападкаў - толькі каля 55% нормы. Жнівень таксама быў адносна сухім і адначасова цяплейшым за кліматычную норму.
Акрамя таго, мае значэнне не толькі тое, колькі выпала ападкаў, але і як яны выпадалі. Кароткі моцны лівень і працяглы спакойны дождж даюць зусім розны гідралагічны вынік. Частка ліўневай вады хутка сцякае па паверхні ў канавы і рэкі. Значна меншая яе колькасць паспявае пранікнуць у глебу і папоўніць грунтавыя воды. А менавіта гэтыя воды падтрымліваюць рэкі, балоты і азёры ў сухія перыяды.

Возера - гэта не ванна з дажджавой вадой

Часам здаецца, што ўзровень возера залежыць найперш ад таго, колькі дажджу выпала непасрэдна над ім. Насамрэч сістэма значна складанейшая.
У возера паступаюць атмасферныя ападкі, паверхневы сцёк і грунтавыя воды. Адначасова вада выпараецца, выцякае праз рэкі і каналы, рухаецца праз падземныя гарызонты. Калі працяглы час выпадае мала эфектыўных ападкаў, адбываецца цэлы ланцуг: менш ападкаў → менш вады пранікае ў глебу → паніжаецца ўзровень грунтавых вод → скарачаецца падземнае жыўленне азёр → змяншаецца рачны і балотны сцёк → выпарэнне працягваецца → узровень возера падае.
Таму нават некалькі моцных дажджоў не абавязкова хутка вернуць ваду. Спачатку павінен аднавіцца запас вады ў самім ландшафце.

Свіцязь: індыкатар таго, што адбываецца пад зямлёй

Возера Свіцязь у Навагрудскім і Карэліцкім раёнах асабліва цікавы для разумення сітуацыі. У вадазборы возера няма значнай сеткі рэк, якія маглі б хутка кампенсаваць недахоп вады. Яго вадазбор адносна невялікі, а істотную ролю ў водным балансе адыгрываюць атмасферныя ападкі і грунтавае жыўленне. Таму прыкметнае падзенне ўзроўню Свіцязі можа сведчыць не толькі пра тое, што было мала дажджоў.
Яно можа паказваць на больш глыбокі працэс - паніжэнне ўзроўню грунтавых вод.
У гэтым сэнсе Свіцязь можна разглядаць як своеасаблівы прыродны індыкатар воднага балансу навакольнага ландшафту.
Калі грунтавыя воды апускаюцца, падземнае жыўленне возера слабее. Пры гэтым выпарэнне з яго паверхні працягваецца. І баланс становіцца адмоўным.

Выганашчанскае: нават 20 см - гэта вельмі шмат

Зусім іншая сітуацыя на Выганашчанскім возеры.
Гэта вялікі, але надзвычай мелкаводны вадаём. Яго сярэдняя глыбіня складае каля 1,2 метра.
Таму падзенне ўзроўню нават на 20 сантыметраў тут мае зусім іншае значэнне, чым для глыбокага возера. А калі 40 сантыметраў - гэта прыкладна траціна сярэдняй глыбіні. А 70 сантыметраў - больш за палову.
Зразумела, гэта не азначае, што возера губляе палову свайго аб'ёму: разам з падзеннем узроўню змяняецца і плошча воднага люстэрка. Але маштаб гідралагічнага стрэсу становіцца відавочным. І ён можа хутка ператварыцца ў экалагічны.

У канцы жніўня 2026 года на Выганашчанскім адбылася масавая гібель рыбы. Сярод фактараў, якія разглядаліся спецыялістамі, называліся паніжэнне ўзроўню вады і высокая мутнасць.
Гэта можа быць звязана адным механізмам. Мялее возера - вада хутчэй праграваецца, гэта узмацняе ўзмучванне донных адкладаў. Таму расце роля арганічнага рэчыва ў вадзе - на яго раскладанне расходуецца кісларод і як следства - узнікае рызыка гіпаксіі і замору рыбы.
Без вынікаў спецыяльных даследаванняў нельга сцвярджаць, што менавіта абмяленне стала адзінай прычынай гібелі рыбы. Але разглядаць гэтыя падзеі асобна таксама было б памылкай.

Сомінскае дае важную падказку

Сомінскае возера ў Івацэвіцкім раёне, наадварот, невялікае, але глыбокае. Яго максімальная глыбіня перавышае 30 метраў - яно самае глыбокае ў Брэсцкай вобласці, а катлавіна мае карставае паходжанне. Таму адначасовае паніжэнне ўзроўню ў Сомінскім і мелкаводным Выганашчанскім - вельмі цікавы сігнал. Гэтыя азёры моцна адрозніваюцца па памеры, глыбіні і будове катлавін. Але абодва рэагуюць на адзін і той жа перыяд малаводдзя. Гэта яшчэ адзін аргумент на карысць гіпотэзы, што праблема знаходзіцца не толькі на паверхні. Агульным фактарам можа быць паніжэнне ўзроўню грунтавых і балотных вод у рэгіёне.

А дзе тут меліярацыя?

Для Палесся гэта, магчыма, адно з самых важных пытанняў. На працягу XX стагоддзя велізарныя тэрыторыі беларускіх балот былі асушаныя. Будаваліся каналы, рэгуляваліся рэкі, паніжаўся ўзровень грунтавых вод. Логіка была простая: лішнюю ваду трэба як мага хутчэй адвесці. Але ў эпоху больш частых засушлівых перыядаў гэтая логіка можа працаваць супраць нас.
Натуральнае балота дзейнічае як велізарны акумулятар. У вільготны перыяд яно назапашвае ваду, а ў сухі - паступова аддае яе ў грунтавыя воды, ручаі, рэкі і азёры.
Схема выглядае так: "дождж → балота → назапашванне → павольная аддача вады → падтрымка рэк і азёр".
Асушаная тэрыторыя працуе інакш:
"дождж → меліярацыйная канава → канал → рака → хуткі адток з тэрыторыі". Пакуль вады шмат, розніца можа быць амаль непрыкметнай. Падчас працяглай засухі яна становіцца крытычнай.

Бабровіцкае: варта паглядзець на каналы

Гэта асабліва актуальна для Бабровіцкага возера, звязанага каналамі з навакольнай гідраграфічнай сеткай. Таму для разумення абмялення недастаткова ведаць толькі колькасць ападкаў.
Неабходна высветліць як працавалі гідратэхнічныя збудаванні летам 2026 года; колькі вады адводзілася праз каналы; які быў узровень грунтавых вод; ці магчыма было затрымліваць больш вады ў сістэме ў перыяд межані. Гэта важнае адрозненне.
Наяўныя дадзеныя не дазваляюць сказаць: «азёры мялеюць з-за меліярацыі». Больш карэктная выснова іншая:
малаводдзе і дэфіцыт ападкаў маглі запусціць працэс, а гістарычна змененая дрэнажная сістэма Палесся - узмацніць яго наступствы.

Ці вінавата змяненне клімату?

На гэтае пытанне таксама няма простага адказу. Нельга ўзяць адно засушлівае лета і сказаць: вось непасрэдны доказ змянення клімату. Надвор'е і клімат - розныя рэчы. Але змяненне клімату можа змяняць верагоднасць і інтэнсіўнасць падобных сітуацый.
Больш высокая тэмпература павялічвае выпарэнне. Працяглыя перыяды без ападкаў скарачаюць папаўненне грунтавых вод. Моцныя ліўні не заўсёды кампенсуюць гэты дэфіцыт, бо значная частка вады хутка пакідае вадазбор.
Таму пытанне варта ставіць не так:
«Ці выклікала змяненне клімату абмяленне Свіцязі ў 2026 годзе?»
А так - «Ці становіцца беларуская водная сістэма больш уразлівай да малаводдзя ва ўмовах пацяплення клімату?». І вось тут падставы для занепакоенасці значна больш сур'ёзныя.

Ваду трэба не адводзіць, а ўтрымліваць

Сітуацыя 2026 года прымушае перагледзець саму філасофію кіравання вадой. Для Беларусі XX стагоддзя галоўнай задачай часта было пазбавіцца ад «лішняй» вады.
Для Беларусі XXI стагоддзя ўсё больш актуальнай становіцца супрацьлеглая задача: як захаваць ваду ў ландшафце. Гэта азначае аднаўленне балот, рэгуляванне меліярацыйных каналаў, выкарыстанне шлюзаў для сезоннага затрымання вады, ахову натуральных поймаў і аднаўленне малых водна-балотных тэрыторый.
Але проста перакрыць каналы таксама нельга. Гідралагічная сістэма складаная, а рэзкае падняцце ўзроўню грунтавых вод можа закрануць сельскагаспадарчыя землі, дарогі і населеныя пункты. Патрэбна кіраванне вадой на ўзроўні ўсяго вадазбору.

Нам не хапае дадзеных

Ёсць яшчэ адна праблема, якую сітуацыя 2026 года зрабіла асабліва відавочнай. Грамадскасці вельмі цяжка атрымаць аператыўныя доўгатэрміновыя рады назіранняў за ўзроўнямі беларускіх азёр. А без іх складана адказаць нават на базавыя пытанні.
Ці здаралася падобнае 10, 20 або 30 гадоў таму? Як хутка аднаўляецца ўзровень пасля засухі? Ці становяцца перыяды абмялення больш працяглымі? Як звязаны ўзроўні азёр з грунтавымі водамі?
Для такіх азёр, як Свіцязь, Сомінскае, Выганашчанскае і Бабровіцкае, патрэбны пастаянныя аўтаматычныя назіранні. Прычым вымяраць варта не толькі ўзровень вады. Патрэбны тэмпература, утрыманне кіслароду, празрыстасць, электраправоднасць, хларафіл, стан грунтавых вод і расход вады ў каналах.
Вельмі шмат можа даць і спадарожнікавы маніторынг. Здымкі Sentinel і Landsat дазваляюць параўнаць плошчу воднага люстэрка ў розныя гады і паглядзець, што адбывалася з беларускімі азёрамі падчас папярэдніх засушлівых перыядаў.

Возера пачынаецца далёка ад берага

Магчыма, гэта галоўны ўрок 2026 года. Каб захаваць возера, недастаткова ахоўваць толькі яго берагі. Возера пачынаецца за кіламетры ад вады - у лесе, балоце, глебе, грунтавых водах, маленькай рачулцы і нават у меліярацыйнай канаве.
Свіцязь паказвае, наколькі важным можа быць грунтавае жыўленне.
Сомінскае сведчыць, што на рэгіянальны дэфіцыт вады рэагуюць нават глыбокія азёры.
Бабровіцкае прымушае задаваць пытанні пра кіраванне каналамі і ўсёй дрэнажнай сеткай. А мелкаводнае Выганашчанскае паказвае, як гідралагічная праблема можа вельмі хутка ператварыцца ў экалагічную.
Таму падзенне ўзроўню беларускіх азёр на дзясяткі сантыметраў - гэта не толькі гісторыя пра сухое лета.
Гэта сігнал пра стан усяго воднага ландшафту. І калі перыяды дэфіцыту вады будуць паўтарацца часцей, галоўнай задачай стане ўжо не тое, як хутчэй адвесці ваду, а тое, як даўжэй утрымаць яе там, дзе яна выпала.
#беларусь #вода #вада #суша #водноехозяйство

26/09/2026

Дзікі ў Варшаве: адстрэл ці разумнае кіраванне гарадской прыродай?

Спрэчка вакол дзікоў у Варшаве значна складанейшая за простае пытанне: страляць ці не страляць? Калі паглядзець на праблему з пункту гледжання экалогіі і сучаснага кіравання гарадской фаўнай, становіцца відавочна: адным толькі скарачэннем колькасці жывёл праблему не вырашыць.
Навуковыя даследаванні і досвед еўрапейскіх гарадоў хутчэй сведчаць на карысць комплекснага адаптыўнага кіравання папуляцыяй. Адлоў ці адстрэл у пэўных сітуацыях могуць быць яго часткай, асабліва калі ўзнікае непасрэдная пагроза чалавеку. Але яны не замяняюць галоўнага — ліквідацыі прычын, якія робяць горад прывабным для дзікоў.

Чаму адстрэл сам па сабе не вырашае праблему?
Дзік — надзвычай пластычны і адаптыўны від. Ён хутка прыстасоўваецца да новых умоў, а сучасны горад міжволі стварае для яго амаль ідэальнае асяроддзе: тут ёсць высокакаларыйная ежа, харчовыя адкіды, кампост, газоны, паркі, вада і параўнальна мала натуральных ворагаў. Асабліва важную ролю адыгрывае ежа.
Досвед Берліна паказвае, што лёгкі доступ да харчовых рэсурсаў і непасрэднае падкормліванне дзікіх жывёл спрыяюць таму, што некаторыя групы дзікоў становяцца фактычна пастаяннымі жыхарамі горада. Жывёлы паступова губляюць натуральны страх перад чалавекам.
Менавіта таму аргумент абаронцаў жывёл — «на месца забітых прыйдуць новыя дзікі» — мае пад сабой экалагічную логіку. Калі пасля выдалення жывёл тэрыторыя застаецца такой жа прывабнай, асабліва з пункту гледжання даступнасці ежы, яна сапраўды можа быць заселеная зноў.
Аднак з гэтага не вынікае, што любое рэгуляванне колькасці папуляцыі бессэнсоўнае.

Даследаванні ў наваколлях Барселоны паказалі цікавы вынік: найбольш эфектыўным аказалася не выкарыстанне аднаго метаду, а спалучэнне скарачэння антрапагенных крыніц ежы з селектыўным рэгуляваннем пэўных груп жывёл.
Іншымі словамі, ключавое слова тут — не «адстрэл», а кіраванне.

Берлін асабліва цікавы для параўнання з Варшавай. Гэта вялікі еўрапейскі горад з шырокімі ляснымі масівамі і ўстойлівай папуляцыяй дзікоў.
Берлінская мадэль не грунтуецца на прынцыпе «не страляць ніколі». Яна спалучае некалькі інструментаў: забарону падкормлівання, абмежаванне доступу да смецця і кампосту, агароджванне найбольш праблемных тэрыторый, інфармаванне жыхароў, маніторынг і, пры неабходнасці, рэгуляванне колькасці жывёл. Логіку такога падыходу можна паказаць наступным ланцужком:
ежа → паводзіны людзей → прадухіленне канфліктаў → фізічныя бар’еры → маніторынг → селектыўнае рэгуляванне папуляцыі.
І гэта прынцыпова адрозніваецца ад сітуацыі, калі галоўным паказчыкам поспеху становіцца проста колькасць забітых жывёл.

Яшчэ далей пайшлі даследчыкі ў Барселоне. Там пачалі эксперыментаваць з імунакантрацэпцыяй — вакцынацыяй дзікоў, якая на пэўны час зніжае іх рэпрадуктыўную здольнасць. Даследчыкі Universitat Autònoma de Barcelona праводзілі эксперыменты менавіта з гарадскімі і прыгараднымі дзікамі. Першыя вынікі паказалі, што такі падыход можа мець рэальны біялагічны эфект. Аднак называць кантрацэпцыю гатовай заменай адстрэлу пакуль заўчасна.
Еўрапейскае агенцтва па бяспецы харчовых прадуктаў (EFSA) адзначала, што GnRH-імунакантрацэпцыя можа быць перспектыўным дадаткам да іншых метадаў кіравання, асабліва для адносна ізаляваных папуляцый. Але неабходныя далейшыя даследаванні.
Ёсць яшчэ адзін фактар, які істотна змяняе сітуацыю, — афрыканская чума свіней (ASF). Калі гаворка ідзе ўжо не проста пра кіраванне гарадской папуляцыяй, а пра ліквідацыю ачага ASF, патрабуюцца іншыя меры. У такіх умовах навукоўцы разглядаюць камбінацыю агароджвання тэрыторыі, актыўнага пошуку і выдалення туш і інтэнсіўнага скарачэння колькасці жывёл.
Таму нельга механічна пераносіць метады кіравання здаровай гарадской папуляцыяй на тэрыторыю, дзе неабходна кантраляваць эпізаатыю.

Падобную логіку можна ўбачыць і ў польскіх гарадах. У Гдыні вялікая ўвага надаецца менавіта харчовым прычынам канфлікту чалавека з дзікамі. Жыхароў заклікаюць закрываць смеццевыя пляцоўкі і кампостары, не пакідаць даступнай ежы для жывёл і ні ў якім разе не падкормліваць дзікоў. Адначасова ва ўмовах ASF выкарыстоўваецца і санітарнае рэгуляванне. Зноў жа — не адзін універсальны сродак, а камбінацыя розных інструментаў.

І тут узнікае, бадай, самае цікавае пытанне цяперашняй варшаўскай дыскусіі. Сама Варшава прызнае, што новая інвентарызацыя папуляцыі дзікоў яшчэ працягваецца, рыхтуецца навуковая экспертыза, а вынікі працы спецыяльна створанай Zespół ds. dzikich zwierząt павінны стаць асновай доўгатэрміновай гарадской палітыкі. Аднак адначасова ўжо створаны прававы механізм, які дазваляе скарачаць папуляцыю без загадзя вызначанай агульнай колькаснай мяжы. Сам па сабе гэты факт яшчэ не азначае, што рашэнне ўладаў навукова неабгрунтаванае. Горад мае дадзеныя пра рост колькасці паведамленняў аб дзіках, дарожныя здарэнні і небяспечныя кантакты з людзьмі. Улада павінна мець магчымасць хутка рэагаваць, калі ўзнікае рэальная пагроза.

Але тады паўстае іншае пытанне:
Якой павінна быць мэтавая колькасць дзікоў у Варшаве? І нават больш дакладна: Якой павінна быць не толькі іх колькасць, але і прасторавае размеркаванне, і па якіх паказчыках горад зразумее, што прынятыя меры спрацавалі?
Бо проста «зменшыць колькасць дзікоў» і стварыць сістэму кіравання папуляцыяй — не адно і тое ж.

Навукова абгрунтаваная стратэгія магла б будавацца як мінімум на пяці ўзаемазвязаных элементах.
Па-першае — ежа. Неабходныя закрытыя кантэйнеры і смеццевыя пляцоўкі, кантроль кампосту, рэальнае выкананне забароны на падкормліванне і выяўленне канкрэтных месцаў, дзе дзікі рэгулярна атрымліваюць ежу.
Па-другое — карта канфліктаў. Недастаткова ведаць толькі агульную колькасць зваротаў грамадзян. Варта наносіць на карту назіранні за дзікамі, ДТЗ, выпадкі агрэсіўных паводзінаў, месцы падкормлівання, маршруты перамяшчэння і размнажэння. Тады замест абстрактнай «праблемы дзікоў у Варшаве» можна ўбачыць канкрэтныя гарадскія гарачыя кропкі.
Па-трэцяе — адрозніваць сітуацыі. Дзік, які жыве ў лясным масіве, група жывёл, што ноччу пераходзіць праз жылы квартал, і дзік, які рэгулярна падыходзіць да людзей каля школы, — гэта тры розныя сітуацыі. Яны патрабуюць розных рашэнняў.
Па-чацвёртае — селектыўнае ўмяшанне. Адпужванне, бар’еры, ліквідацыя доступу да ежы павінны спалучацца з магчымасцю кантраляванага выдалення канкрэтных небяспечных жывёл ці груп, калі іншыя сродкі не працуюць.
Па-пятае — эксперыменты з нелетальнымі метадамі. Варшава магла б разам з універсітэтамі праверыць магчымасць невялікага навуковага пілота па імунакантрацэпцыі, выкарыстоўваючы досвед Барселоны. Гэта пакуль не гатовая альтэрнатыва для ўсёй папуляцыі, але цалкам рэальны кірунак даследаванняў.

Пра што насамрэч варта спрачацца?
І вось тут пратэст супраць адстрэлу дзікоў набывае больш цікавае вымярэнне. З навуковага пункту гледжання самае моцнае пытанне да гарадскіх уладаў гучыць не так:
«Ці можна ўвогуле забіваць дзікоў?»
Яно гучыць інакш: Чаму Варшава атрымала магчымасць колькасна неабмежаванага скарачэння папуляцыі яшчэ да завяршэння новай інвентарызацыі, навуковай экспертызы і працы спецыяльна створанай экспертнай групы? Але ёсць не менш важнае пытанне і да праціўнікаў адстрэлу: Якім чынам прапанаваныя альтэрнатыўныя меры павінны дастаткова хутка знізіць рызыку там, дзе ўжо сёння адбываюцца небяспечныя кантакты дзікоў з людзьмі?Магчыма, менавіта паміж гэтымі двума пытаннямі і знаходзіцца сапраўдная сутнасць дыскусіі.
Бо сучасны горад ужо не можа ставіцца да дзікай прыроды выключна як да чагосьці, што знаходзіцца недзе за яго межамі. Лісы, бабры, казулі, птушкі — і дзікі — усё часцей становяцца нашымі гарадскімі суседзямі.
Таму задача горада XXI стагоддзя — не проста вырашыць, колькі жывёл трэба прыбраць, а навучыцца кіраваць прасторай так, каб зменшыць канфлікты паміж чалавекам і дзікай прыродай.
Паказальна, што і сама Варшава ў доўгатэрміновай перспектыве гаворыць пра «бяспечнае суіснаванне людзей і дзікіх жывёл».
Магчыма, менавіта з гэтага і варта пачынаць дыскусію пра варшаўскіх дзікоў: не з пытання «за адстрэл ці супраць?», а з пытання «якім павінен быць горад, у якім бяспечна і людзям, і дзікай прыродзе?»

24/09/2026

Вада ў горадзе, калі яе шмат пасля дажджоў - праблема. Але калі яе няма - гэта таксама вялікая праблема перш за ўсё для зялёных тэрыторый 🏙️

Як знайсці выйсце з гэтага і забяспечыць устойлівасць гарадской тэрыторыі - у нашым роліку.
Больш пра адаптацыю горада да зменаў клімату вы зможаце даведацца падчас нашых шпацыраў у межах праекту “Зялёнае адкрыццё Варшавы”.

Projekt „Zielone Odkrycia Warszawy” jest realizowany w ramach “Funduszu Edukacji Ekologicznej” – wspólnego przedsięwzięcia Biura Ochrony Powietrza i Polityki Klimatycznej oraz Staromiejskiego Domu Kultury.
Projekt realizuje cele edukacyjne Zielonej Wizji Warszawy oraz rekomendacje zawarte w dokumencie „Edukacja kulturalna w Warszawie” i jest finansowany ze środków m.st. Warszawy.


#пабеларуску

20/09/2026

ГЕАЛАГІЧНЫ ПОГЛЯД НА ГІСТОРЫЮ
Запрашаем на бясплатную беларускамоўную экскурсію ў Геалагічны музей у Варшаве ў межах праекту «Зялёнае адкрыццё Варшавы»!

📅 27 верасня 2026 года
📍 Muzeum Geologiczne, Варшава
🎟 Удзел бясплатны

Колькі гадоў камяням, па якіх мы ходзім? Што было на тэрыторыі сучаснай Польшчы мільёны гадоў таму? Як геолагі чытаюць гісторыю Зямлі па горных пародах, мінералах і выкапнях?
Падчас экскурсіі мы паспрабуем паглядзець на гісторыю Варшавы і Польшчы ў зусім іншым маштабе — маштабе мільёнаў гадоў. 🌋🪨
Пазнаёмімся з незвычайнымі мінераламі і горнымі пародамі, убачым сляды жыцця далёкага мінулага і даведаемся, як геалагічныя працэсы фарміравалі ландшафты, у якіх мы жывём сёння.
🌿 Экскурсія праходзіць у межах праекту «Зялёнае адкрыццё Варшавы», які дапамагае адкрываць горад праз прыроду, навуку і даследаванне навакольнага асяроддзя.
👥 Экскурсія праводзіцца на беларускай мове.
⚠️ Колькасць месцаў абмежаваная. Папярэдняя рэгістрацыя абавязковая
https://luma.com/s6jvycfu

Адкрыем гісторыю, якая пачалася задоўга да з’яўлення Варшавы!

Projekt „Zielone Odkrycia Warszawy” jest realizowany w ramach "Funduszu Edukacji Ekologicznej" – wspólnego przedsięwzięcia Biura Ochrony Powietrza i Polityki Klimatycznej oraz Staromiejskiego Domu Kultury.
Projekt realizuje cele edukacyjne Zielonej Wizji Warszawy oraz rekomendacje zawarte w dokumencie „Edukacja kulturalna w Warszawie” i jest finansowany ze środków m.st. Warszawy.
Staromiejski Dom Kultury Warszawa Dla Klimatu

Колькі гадоў камяням, па якіх мы ходзім? Што было на тэрыторыі сучаснай Варшавы мільёны гадоў таму? Як геолагі чытаюць гісторыю Зямлі па горных пародах,…

19/09/2026

☕🌿 Dajmy fusom drugie życie!
Za nami warsztat „Kawowy peeling własnoręcznie”, który gościnnie przyjęła Kawiarnia Białoruska w Warszawie! 💚 Przekonaliśmy się, że fusy po kawie to nie odpad, lecz cenny surowiec, który może znaleźć wiele praktycznych zastosowań.
🌱 Dzięki ekspertce Annie Anna Skranechka uczestnicy nauczyli się, jak wykorzystać fusy w naturalnej pielęgnacji i samodzielnie przygotowali kawowy peeling.
🌸 Albina Lukashenka opowiedziała o aromaterapii i o tym, jak odpowiednio dobrane olejki mogą wzbogacić pielęgnację, sprzyjać relaksowi i dobremu samopoczuciu.
♻️ Uladzimir Zuyeu , kierownik projektu, przedstawił działania projektu oraz możliwości współpracy w ramach naszej sieci partnerskiej.
Dziękujemy Kawiarni Białoruskiej za gościnność i stworzenie wspaniałej atmosfery! ☕❤️ Było praktycznie, kreatywnie, pachnąco i bardzo kawowo!
Mniej odpadów – więcej możliwości. Razem dla Przyrody i Ludzi! 🌍🌿

Projekt realizuje Fundacja „Nierusz Natura” przy wsparciu Fundacji Veolia Polska w ramach programu „Wspólnie dla Regionu" (edycja 2026).
Veolia Poland

11/09/2026

Warsztat z domowej kosmetyki i aromaterapii
Kawowy peeling własnoręcznie

Czy fusy po kawie muszą być odpadem? Niekoniecznie! Mogą stać się cennym surowcem i podstawą naturalnego kosmetyku.
Zapraszamy na praktyczny warsztat, podczas którego własnoręcznie przygotujesz kawowy peeling do ciała, dobierzesz ulubiony aromat i zabierzesz gotowy słoiczek do domu.
Nie potrzebujesz żadnego doświadczenia ani specjalistycznej wiedzy. Wszystko pokażemy krok po kroku, pomożemy na każdym etapie i oczywiście poczęstujemy kawą

Kiedy: sobota, 19 września
Godzina: 16:00
Czas trwania: około 2 godzin
Gdzie: Warszawa, ul. Kobielska 75, kawiarnia Białoruska
Koszt: udział bezpłatny
⚠Obowiązuje wcześniejsza rejestracja https://luma.com/zcmbza54

Udział w warsztacie jest możliwy wyłącznie po indywidualnym zgłoszeniu każdego uczestnika, w tym również dzieci. Liczba miejsc jest ograniczona.
Dzieci mogą uczestniczyć tylko pod bezpośrednią opieką swoich opiekunów.

Przyjdź, zobacz, jak można dać fusom kawowym drugie życie, i stwórz własny naturalny kosmetyk!
Informacja dotycząca RODO i wizerunku
Rejestrując się na warsztat, wyrażam zgodę na nieodpłatne utrwalanie i rozpowszechnianie mojego wizerunku w formie zdjęć i nagrań wideo wykonanych podczas wydarzenia przez Fundację „Nierusz Natura”, w celach informacyjnych, dokumentacyjnych i promocyjnych, w szczególności na stronie internetowej Fundacji oraz w jej mediach społecznościowych. Zgoda jest dobrowolna i może zostać wycofana w dowolnym momencie.
Projekt realizuje Fundacja „Nierusz Natura” przy wsparciu Fundacji Veolia Polska w ramach programu „Wspólnie dla Regionu" (edycja 2026).

11/09/2026

Warsztat z domowej kosmetyki i aromaterapii
Kawowy peeling własnoręcznie

Czy fusy po kawie muszą być odpadem? Niekoniecznie! Mogą stać się cennym surowcem i podstawą naturalnego kosmetyku.
Zapraszamy na praktyczny warsztat, podczas którego własnoręcznie przygotujesz kawowy peeling do ciała, dobierzesz ulubiony aromat i zabierzesz gotowy słoiczek do domu.
Nie potrzebujesz żadnego doświadczenia ani specjalistycznej wiedzy. Wszystko pokażemy krok po kroku, pomożemy na każdym etapie i oczywiście poczęstujemy kawą

Kiedy: sobota, 19 września
Godzina: 16:00
Czas trwania: około 2 godzin
Gdzie: Warszawa, ul. Kobielska 75, kawiarnia Białoruska
Koszt: udział bezpłatny
⚠Obowiązuje wcześniejsza rejestracja https://luma.com/zcmbza54

Udział w warsztacie jest możliwy wyłącznie po indywidualnym zgłoszeniu każdego uczestnika, w tym również dzieci. Liczba miejsc jest ograniczona.
Dzieci mogą uczestniczyć tylko pod bezpośrednią opieką swoich opiekunów.

Przyjdź, zobacz, jak można dać fusom kawowym drugie życie, i stwórz własny naturalny kosmetyk!
Informacja dotycząca RODO i wizerunku
Rejestrując się na warsztat, wyrażam zgodę na nieodpłatne utrwalanie i rozpowszechnianie mojego wizerunku w formie zdjęć i nagrań wideo wykonanych podczas wydarzenia przez Fundację „Nierusz Natura”, w celach informacyjnych, dokumentacyjnych i promocyjnych, w szczególności na stronie internetowej Fundacji oraz w jej mediach społecznościowych. Zgoda jest dobrowolna i może zostać wycofana w dowolnym momencie.
Projekt realizuje Fundacja „Nierusz Natura” przy wsparciu Fundacji Veolia Polska w ramach programu „Wspólnie dla Regionu" (edycja 2026).