Historycznie biorąc i nieskromnie zarazem - Instytut Przedsiębiorczości nawiązuje do korzeni, do polskiego pozytywizmu - czyli organicznej pracy u podstaw, a w tym do kultu nauki, doświadczenia i praktyki gospodarczej, do światłego gospodarowania i postępowej przemiany świadomości, a także do pragmatyzmu i zaradności życiowej - z myślą o przyszłości indywidualnej i zbiorowej. Współcześnie - Insty
tut czerpie z dorobku naukowego ekonomii społecznej i działalności organizacji obywatelskich. Inicjatywa powołania Instytutu powstała na podstawie badań środowisk pracy i zamieszkania oraz własnych doświadczeń zawodowych, a także z potrzeby praktycznego przetworzenia społecznej kontestacji werbalnej - w rzeczywistą aktywność gospodarczą. W obszarze podmiotów prawnych uwagę zwraca niska kondycja oraz wysoki odsetek upadłości małych i średnich firm - skutkujące dużym bezrobociem, a także problemy budżetowe miast i gmin. Zapoczątkowała je gwałtowna restrukturyzacja tradycyjnego przemysłu - szczególnie w Aglomeracji Górnośląskiej - dokonana w ostatnich dwóch dziesięcioleciach. Jednocześnie ucierpiały kooperujące małe i średnie zakłady pracy. Wbrew oczekiwaniom nie nastąpiła adekwatna reakcja wolnego rynku. W oparciu o sprawne kierownictwo, kapitał ludzki, zaplecze naukowe oraz wdrożenia innowacyjne - pozytywny wzorzec stanowią Gliwice. Od strony wizerunkowej - dobrze eksponowane są Katowice, jednak zawdzięczają to bardziej temu, że stanowią centrum administracyjne i decyzyjne oraz korzystnemu położeniu w centrum Aglomeracji Górnośląskiej. Inny pozytywny przykład stanowi Bielsko-Biała. Wracając - konsekwencje tej restrukturyzacji pozostawiono samorządom. W rezultacie liczne miasta i gminy pozbawiono znacznej części dochodów, jednocześnie obciążając je rosnącymi, nierozwiązanymi problemami. Należą do nich: zdegradowane tereny poprzemysłowe, niesprawna infrastruktura techniczna, zaniedbana substancja mieszkaniowa, a także złożone problemy społeczne i demograficzne - wysokie bezrobocie, ujemna migracja ludności, zubożenie części mieszkańców, niepewność jutra i rosnący obszar patologii. Zarysowane problemy i zjawiska mają charakter dotkliwy i długotrwały, a nierzadko strukturalny - szczególnie w miejscowościach i dzielnicach współistniejących ze zlikwidowanymi zakładami pracy. Zatem tworzenie przyszłości postindustrialnej następuje w sposób zróżnicowany, jest żmudne, powolne i często tkwi bardziej w sferze potrzeb niż możliwości. Dotkliwymi, a często groźnymi zjawiskami społeczno - ekonomicznymi wśród mieszkańców pozostają: nieznajomość prawa, nieświadome podpisywanie "asymetrycznych" umów, zaległości w podatkach i opłatach od osób fizycznych, niewiedza o pułapkach i konsekwencjach zadłużenia, brak umiejętności zarządzania budżetem osobistym i domowym (rodzinnym), nieznajomość form i sposobów racjonalnego oszczędzania, naiwność wobec naciągaczy i oszustów, zaniedbania i bezradność własna, wreszcie szerszy kryzys wartości i rewolucja obyczajowa. Zarysowana diagnoza determinuje niezwłoczne określenie: preferencji, działań i narzędzi praktycznych, a w tym rozwinięcia edukacji, profilaktyki oraz działań na rzecz ożywienia w gospodarce i w świadomości. Zatem Instytut stanowi szczególną i praktyczną odpowiedź na zapotrzebowanie społeczne mieszkańców oraz ofertę dla firm, instytucji i organizacji pozarządowych otwartych na tak rozumianą przedsiębiorczość. Pośród celów określonych w Statucie Instytutu Przedsiębiorczości warto wskazać na:
- Edukację ekonomiczną i prawną: programowo oraz metodycznie zorientowaną na umiejętności praktyczne oraz funkcjonowanie w warunkach społecznej gospodarki rynkowej, a w tym na osiąganie progu rentowności;
- Kształtowanie konieczności i nieuchronności samodzielnego uczestnictwa obywateli w życiu gospodarczym, indywidualnej odpowiedzialności za własną pomyślność życiową oraz wiary w osobiste umiejętności i ich rozwój;
- Otwarcie na ciągłe zmiany warunków i otoczenia prawnego czy ekonomicznego oraz na kolejne wyzwania - zagrożenia i szanse, pokonywanie przeciwności, przystosowanie się do zmian, a także przejmowanie (podejmowanie) inicjatyw;
- Rozwijanie umiejętności sprawnego gospodarowania własnymi i powierzonymi środkami finansowymi oraz budżetem domowym;
- Inspirowanie, motywowanie, wspieranie i promowanie postaw przedsiębiorczych, a szczególnie prac innowacyjnych na rozwojowym etapie działalności;
- Poszanowanie dla śląskiego etosu solidnej pracy, tradycji, rodziny, a także zachowania więzi międzypokoleniowych. Równie bliskie są nam - historyczne i współczesne - wzory z Wielkopolski, Mazowsza, Podlasia i innych regionów Polski;
- Prowadzenie badań rynku pracy, pod kątem reorientacji zawodowej osób w różnych przedziałach wiekowych i współdziałanie z innymi instytucjami w tym przedmiocie;
- Wspomaganie zrównoważonego rozwoju regionów oraz wspólnot i społeczności lokalnych;
- Upowszechnianie i ochrona wolności, praw człowieka oraz swobód obywatelskich, a także rozwijanie samoorganizacji, pracy zespołowej i społeczeństwa obywatelskiego;
- Przeciwdziałanie nadmiernemu rozwarstwieniu i wykluczeniu społecznemu, ekonomicznemu (w tym finansowemu) i cyfrowemu, a także patologiom społecznym. Podsumowując - najważniejszym celem wszelkiej aktywności powinien być postępowy człowiek, zrównoważony rozwój gospodarczy i ochrona środowiska naturalnego.
