Opus Unicus Fundacja

09/08/2026

Sztuka to życie, życie to sztuka.
Kochamy Śląsk. Lecz nasza miłość nie jest ślepa.

Transformacja. Śląsk. Co się dzieje w Świętochłowicach?

Czy zniszczymy naturalną remediację terenu skażonego toksynami na Ajsce? Czy wyschną szuwary – naturalny filtr toksyn?

Pyta Iwona Szoka. https://www.opusunicus.com/post/ajska

Przesunięcie zabudowy w kierunku Doliny Lipinki, zmiana zagospodarowania terenu Ajski, to nie tylko kolejne budynki na mapie. To ingerencja w stosunki wodne terenu, a wraz z nią ryzyko obniżenia poziomu wód gruntowych i wysuszenia niezwykle delikatnego ekosystemu, który dopiero się tutaj odradza.

I właśnie dlatego, zanim przesuniemy zabudowę choćby o kolejny metr, warto wiedzieć, co właściwie przesuwamy i w czyją stronę.

Kiedy mówię o Dolinie Lipinki, nie mam na myśli wyłącznie wąskiego obszaru wyznaczonego administracyjną granicą.

To nie tylko historia walki z deweloperami, która trwa w całej Polsce. To opowieść o zdrowiu publicznym, środowisku skażonym toksynami, a może nawet o "zmowie milczenia", z którą swego czasu – akurat w świecie sztuki – spotkał się Igor Mitoraj.

Przychodzi jednak taki dzień, kiedy ludzie zaczynają mówić.

👉 Cały felieton:
https://www.opusunicus.com/post/ajska

04/08/2026

Życie to sztuka. Sztuka to życie.
A nasza miłość do Śląska nie jest ślepa.

Skoro bywa, że poprzez sztukę wypowiadamy się w sprawach, które w naszej ocenie są ważne dla naszej społeczności, czasami czynimy to również piórem.

Bo są chwile, gdy obraz nie wystarcza. Gdy wymagana jest precyzja i nie ma miejsca na błędy ani nadinterpretacje.

„Czy naprawdę chcemy, aby dzieci chore na nowotwory i ich rodziny musiały walczyć nie tylko z chorobą, ale również z systemem?” – pyta Iwona Szoka.

„Najbardziej uderza mnie to, że rzecz dzieje się na Śląsku, gdzie historie dzieci bywają wyjątkowo okrutne.

Znamy opowieści z przeszłości o ciężkiej pracy w kopalniach i hutach oraz głośną medialnie historię „ołowianych dzieci”. Znamy biedaszyby. Znamy cenę, jaką Śląsk i jego mieszkańcy zapłacili za transformację gospodarczą. Film „Ewa” z Barbarą Lubos do dziś przyprawia mnie o łzy.

Dla osób obserwujących nas z województwa mazowieckiego będzie to zapewne dużym zaskoczeniem. U Państwa obowiązuje całkowity zakaz używania dmuchaw do liści. Państwo nie muszą na co dzień wdychać pyłów wtórnych pochodzących z terenów od dziesięcioleci obciążonych działalnością przemysłową. Tymczasem śląskie dzieci – niestety – tak. I to wraz z całym „dobrodziejstwem” nie tylko współczesnych zanieczyszczeń, lecz również tego, co pozostawił po sobie przemysł: kadmu, ołowiu, BTEX, WWA i fenoli, a mówiąc w uproszczeniu – także substancji o udokumentowanym działaniu rakotwórczym i mutagennym.

Dlatego każda decyzja dotycząca ochrony zdrowia dzieci w naszym regionie powinna uwzględniać tę specyfikę. Nie można analizować Śląska wyłącznie przez pryzmat bieżących wskaźników jakości powietrza, pomijając wielopokoleniowe skutki działalności przemysłowej oraz historyczne obciążenie środowiska, z którym mieszkańcy mierzą się do dziś.”

Już w 2016 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wskazała, że około **24% wszystkich zgonów na świecie oraz 28% zgonów dzieci poniżej piątego roku życia** wiąże się z możliwymi do modyfikacji czynnikami ryzyka środowiskowego.

Na Śląsku problem skażenia środowiska nie jest teorią.
To rzeczywistość.

👉 Dla przykładu: liczba zgonów z powodu nowotworów w Świętochłowicach jest o około 19,8% wyższa niż średnia dla całej Polski. ( GUS za 2024 r.)

Dlatego prosimy Państwa o chwilę uwagi. A jeżeli możecie i zechcecie – wesprzyjcie petycję swoim głosem.

Link w komentarzu. 👇

Nasze Świętochłowice - Twój codzienny serwis informacyjny o Świętochłowicach. Wiadomości, sport, kultura i życie społeczne. Wszystko, co ważne, znajdziesz tutaj.

31/07/2026

Co łączy Bilbao, Glasgow i Katowice?
Zapraszamy do lektury pierwszej części artykułu:

📖 Iwona Szoka:
„Jasne gwiazdy postindustrialnej transformacji:
Bilbao, Glasgow i Katowice”

Czy kultura może stać się fundamentem odrodzenia miasta?

Czy po zamknięciu kopalń, hut i fabryk można zbudować nową tożsamość – opartą nie na przemyśle, lecz na kulturze, dziedzictwie i kreatywności?

Przyglądam się doświadczeniom Bilbao, Glasgow i Katowic.
To opowieść o miastach, które udowodniły, że transformacja nie zaczyna się od betonu, lecz od ludzi, wartości i odwagi, by myśleć o przyszłości w nowy sposób.

Serdecznie zapraszamy do lektury.

📖 https://www.opusunicus.com/post/jasne-gwiazdy-postindustrialnej-transformacji-bilbao-glasgow-i-katowice

Artykuł został opublikowany w krakowskim czasopiśmie Hybryda, nr 48 (wydanie drukowane i e-book).

21/07/2026

🎙️☕ Cafe Kultura – Iwona Szoka & Goście
📻 Radio BEST - Twoje Śląskie Radio
🗓️ Środa, 22 lipca, godz. 21:00 – na żywo.

Czy wyobrażają sobie Państwo teatr bez światła?
Albo śląski teatr bez Pana Sergiusza BROŻKA?

Naszym gościem będzie Sergiusz Brożek – człowiek od lat związany z Teatrem Korez, twórca i Naczelny Ogrodnik w Chorzowski Teatr Ogrodowy

Światło w teatrze nie jest tylko techniką. Buduje emocje, prowadzi wzrok widza i współtworzy opowieść równie mocno jak aktorzy.

A miłość do teatru?
Prowadzi do Chorzowski Teatr Ogrodowy 2026
👉 https://www.chto.pl/

To inicjatywa, która od blisko dwóch dekad udowadnia, że teatr może wychodzić do ludzi, tworzyć wspólnotę i na stałe wpisać się w kulturalny krajobraz naszego regionu.

Porozmawiamy o teatrze od kulis, o świetle i dźwięku, o ludziach, których nazwisk często nie widać na afiszach, choć bez nich nie byłoby żadnego spektaklu. Będzie również o kulturze, pasji i o tym, dlaczego warto inwestować w miejsca, które łączą ludzi.

Serdecznie zapraszamy. O czym będzie?
O życiu będzie.
O sztuce... jak to u nas.
O wszystkim będzie. Jedno jest pewne będzie szczerze.

🎙️ Środa, 22 lipca, godz. 21:00.
📻 Radio BEST – Twoje Śląskie Radio.

Bez montażu. Bez scenariusza. Bez retuszu.
❤️ Działania pro bono na rzecz kultury, ludzi i spraw ważnych.

17/07/2026

Jeśli lubicie dobrą sztukę,
nie może dziś Was zabraknąć
w Tichauer Art Gallery w Tychach.

Wernisaż wystawy „EXSILIUM” Zbigniewa Oporskiego I Oporski Art

17 lipca | godz. 18:00 | Wstęp wolny.

12/07/2026

Iwona Szoka,
Przeciekające światy.

To, co wydarza się w jednym miejscu i czasie,
rozprzestrzenia skutki w innych.

(EN)

Leaking Worlds.

What happens in one place and time
carries its consequences into others.

07/07/2026

🌿☀️ Wakacje to doskonały czas na małe i duże odkrycia.
A może w tym roku... ku północy województwa śląskiego? 💙

W najnowszym wydaniu magazynu Business HUB
I Regionalna Izba Gospodarcza w Katowicach I
ukazał się artykuł „Pod Wspólnym Niebem – ku północy regionu”,
w którym zapraszamy do odkrywania miejsc zaskakująco bliskich, a jednocześnie wciąż nie do końca odkrytych.

🚆 Z Chorzowa Batorego i Katowic – serca Aglomeracji Śląskiej – do Częstochowy dotrzecie Kolejami Śląskimi w około godzinę.

📚 A podróż? Najlepiej z dobrą książką w dłoni lub muzyką w słuchawkach.

Może z książkami Moniki Kassner, Piotra Fuglewicza czy Mirelli Waleczek. Polecamy również przewodnik „Jura na weekend” autorstwa Barbary Zygmańskiej i Marcina Hetnała, który może stać się inspiracją do odkrywania mniej oczywistych zakątków regionu.

A w słuchawkach? Może utwory The Süns, bluesowe gitary Grzegorza Kapołki lub Mikra Rzepa, a może w rytm jazzowych dźwięków Agi ZARYAN i Big Bandu Śląskiego. 🎶

Czasem właśnie taka godzina wystarczy, by spojrzeć na własny region z zupełnie nowej perspektywy.

🏞️🚵‍♀️ Na miejscu czekają jurajskie krajobrazy, historia, kultura, murale, rowerowe szlaki, kajaki oraz ludzie, którzy od pokoleń współtworzą niezwykłą tożsamość tej części województwa śląskiego. Do tego dochodzą malownicze szlaki rowerowe, piesze, wspinaczkowe i kajakowe, a także urocze miasteczka z jeszcze bardziej serdecznymi ludźmi, którzy sprawiają, że do tego regionu naprawdę chce się wracać. ❤️

📍 A będąc w Częstochowie, koniecznie odwiedźcie mural przy ul. Staszica 10.

To właśnie tam znajduje się mural „Pod Wspólnym Niebem”, zaprojektowany przez Iwonę Szoka z okazji 35-lecia powołania Straży Granicznej w Polsce.

🎨 To nie tylko wielkoformatowe symboliczne dzieło sztuki. To symboliczna opowieść o wartościach, które najczęściej pozostają niewidoczne, dopóki ich nie zabraknie – o bezpieczeństwie, odpowiedzialności, służbie, wolności, lojalności i trosce o dobro wspólne.

Mural powstał z inicjatywy komendanta częstochowskiego oddziału Straży Granicznej płk. SG Przemysława Starczewskiego, który dostrzegł, że o bezpieczeństwie można mówić nie tylko językiem raportów i procedur, ale również językiem kultury, symboli i sztuki.
Mówiąc sercem, dzieląc się własną perspektywą.

To miejsce, przy którym warto zatrzymać się choć na chwilę, spojrzeć w niebo, wyszukać wzrokiem 5 tańczących wolnych ptaków i przypomnieć sobie, że bezpieczeństwo – podobnie jak powietrze – najczęściej zauważamy dopiero wtedy, gdy zaczyna go brakować.

📖 Serdecznie zapraszamy do lektury najnowszego wydania magazynu Business HUB i naszego artykułu na stronach 102–103.

🔗https://rig.katowice.pl/wp-content/uploads/2026/07/BusinessHub-czerwiec-2026-online.pdf - tu znajdą Państwo cały artykuł.

💙 A potem... po prostu ruszcie własną ścieżką.

Odkrywajcie miejsca, ludzi, historie, murale, jurajskie skały, rzeki i krajobrazy, które od lat znajdują się zaskakująco blisko, a jednocześnie tak często pozostają poza naszym codziennym polem widzenia.

Bo być może najpiękniejsze podróże wcale nie prowadzą na drugi koniec świata. Czasem wystarczy godzina drogi, dobra książka, muzyka, odrobina ciekawości i otwartość na spotkanie z ludźmi, aby odnaleźć miejsca, do których chce się wracać.

Niech te wakacje będą okazją do odkrywania tego, co piękne, wartościowe i autentyczne – również tutaj, w naszym województwie śląskim.

🌿 Do zobaczenia pod wspólnym niebem. 💙



foto: Marek Tęcza

Śląski Oddział Straży Granicznej Częstochowa NaszeMiasto.pl
Śląskie. Pozytywna energia

07/07/2026

Kiedy rzeki krwawią.
W drodze do morza.

When Rivers Bleed.
On the Way to the Sea.

03/07/2026

"Była sobie rzeka", Iwona Szoka
(PL)

Działania polskiej państwowej spółki
TAURON Ekoenergia, prowadzone podczas prac przy Zaporze Pilchowice w południowo-zachodniej Polsce, doprowadziły do katastrofy ekologicznej.

Rzeka i kilkadziesiąt ton martwych ryb nie mają głosu. Odebrano im go razem z życiem. Dlatego dziś naszym obowiązkiem jest przemówić w ich imieniu.

To nie była tylko rzeka. To było również życie. Życie, które płynęło wraz z jej nurtem – życie ryb, ptaków, zwierząt, roślin i całych ekosystemów, również tych objętych ochroną w ramach sieci Natura 2000.

Katastrofa nie była skutkiem nieprzewidywalnego żywiołu.

Była konsekwencją planowanych, systemowych działań prowadzonych bez właściwego oszacowania ilości zalegających osadów dennych i bez dostosowania sposobu oraz terminu prac do panujących wysokich temperatur. Pomimo ostrzeżeń mieszkańców, wędkarzy i osób od lat znających tę rzekę, ich głos nie został wysłuchany.

Do rzeki uwolniono również osady denne zawierające historyczne zanieczyszczenia pochodzące z działalności dawnych Zakładów Włókien Chemicznych Celwiskoza, dawnych Zakładów Farmaceutycznych Polfa, wieloletnich zrzutów ścieków komunalnych oraz innych źródeł zanieczyszczeń gromadzonych przez dziesięciolecia w zbiorniku.

Część tych zanieczyszczeń popłynie nurtem Bobru i Odry aż do Morza Bałtyckiego.

Niech ta tragedia stanie się przestrogą. Niech ofiara tej rzeki nie pójdzie na marne.

Dziś martwa rzeka milczy. Płacze ciszą.

"Once, there was a river", Iwona Szoka
(EN)

The actions of the Polish state-owned company TAURON Ekoenergia, carried out during engineering works at the Pilchowice Dam in southwestern Poland, led to an ecological catastrophe.

The river and dozens of tonnes of dead fish have no voice. Their voices were taken from them together with their lives. Today, it is our responsibility to speak on their behalf.

It was never just a river. It was life itself. Life flowing with its current—fish, birds, animals, plants, and entire ecosystems, including those protected within the Natura 2000 network.

This catastrophe was not an unpredictable act of nature.

It was the consequence of planned, systematic operations carried out without adequately assessing the volume of accumulated bottom sediments and without adapting the timing and method of the works to extreme summer temperatures. Despite repeated warnings from local residents, anglers, and people who had known this river for years, their voices went unheard.

The released bottom sediments also carried historical pollution accumulated over decades, originating from the former Celwiskoza Chemical Fibre Works, the former Polfa Pharmaceutical Works, municipal sewage discharges, and other industrial sources. Part of these contaminants will continue their journey through the Bóbr and Oder rivers before eventually reaching the Baltic Sea.

May this tragedy become a warning. May the sacrifice of this river not be in vain.

Today, the dead river lies silent. It weeps through silence.