21/08/2026
„Na dyżurze może spać tylko lekarz. Za spanie innym pracownikom nie będę płacił” – czy takie stwierdzenie ma podstawy prawne?
Spanie podczas nocnego dyżuru medycznego od lat budzi emocje i nieporozumienia na linii pracodawca–pracownik. Warto jednak opierać się na przepisach, a nie na mitach.
Nie istnieje żaden przepis, który stanowiłby, że lekarz może spać na dyżurze, a pielęgniarka lub inny pracownik medyczny już nie.
Dyżur medyczny jest szczególnym czasem pracy – obejmuje zarówno wykonywanie czynności zawodowych, pozostawanie w gotowości do ich podjęcia, jak również okresy biernego oczekiwania i odpoczynku, w tym snu.
Tak wskazuje orzecznictwo Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego.
Oczywiście odpoczynek podczas dyżuru nie może oznaczać braku reakcji na potrzeby pacjentów. Pracownik musi być w każdej chwili gotowy do podjęcia działań i zapewnienia bezpieczeństwa chorym.
Ale samo stwierdzenie: „za spanie nie będę płacił” nie znajduje uzasadnienia, jeżeli pracownik prawidłowo pełni dyżur i pozostaje w gotowości do pracy.
Wynagrodzenie za dyżur wynika z faktu jego pełnienia, a nie z tego, czy każda minuta była wypełniona aktywną czynnością.
Jeżeli więc pracodawca twierdzi, że prawo do odpoczynku podczas dyżuru przysługuje wyłącznie lekarzom, a innym zawodom medycznym już nie – jest to stanowisko wymagające wyjaśnienia, ponieważ może prowadzić do nierównego traktowania pracowników ze względu na wykonywany zawód.
Wprowadzenie zakazu spania na dyżurze może budzić wątpliwości również z punktu widzenia stosowania kar porządkowych z art. 108 k.p. Zgodnie z tym przepisem kara upomnienia lub nagany może być stosowana m.in. za nieprzestrzeganie przez pracownika ustalonej organizacji i porządku w procesie pracy.
Przyjmując, że lekarze czy pielęgniarki mogą odpoczywać, w tym spać, w trakcie dyżuru, ewentualną karę porządkową za taki odpoczynek należałoby uznać za niedopuszczalną.
Kodeks pracy przewiduje bowiem zamknięty katalog naruszeń grożących odpowiedzialnością dyscyplinarną, a stosowanie wobec pracowników innych kar niż przewidziane w przepisach prawa pracy stanowi wykroczenie pracodawcy przeciwko prawom pracownika.
Prawo pracy również powinno być stosowane wobec wszystkich według tych samych zasad.
Zarządzanie personelem medycznym wymaga znajomości prawa, a nie powielania mitów.
To stereotyp „lekarz może, inni nie”.
W szpitalu bezpieczeństwo pacjenta buduje cały zespół, a prawo powinno chronić i obowiązywać wszystkich jednakowo.