13/08/2026
12 sierpnia 1920 roku, w czasie gdy na przedpolach Warszawy rozstrzygały się losy odradzającej się Rzeczypospolitej, poległ pchor. obs. Władysław Ciechoński – urodzony w Bychawie żołnierz Polskiej Organizacji Wojskowej i Wojska Polskiego, obserwator lotniczy 16 Eskadry Wywiadowczej.
Jego życie jak w soczewce skupia historię całego pokolenia które dorastało w niewoli zaborów, a gdy nadarzyła się okazja chwyciło za broń, aby walczyć o niepodległość Polski.
Władysław Ciechoński urodził się 4 marca 1898 roku w Bychawie, w rodzinie mieszczańskiej Stanisława Ciechońskiego i Sabiny z Padzińskich.
Ukończył Handlową Szkołę Męską w Lublinie, znaną z patriotycznego wychowania młodzieży. Podobnie jak wielu jej uczniów, jeszcze przed odzyskaniem przez Polskę niepodległości zaangażował się w działalność niepodległościową.
Po utworzeniu w Lublinie Polskiej Organizacji Wojskowej Władysław Ciechoński natychmiast włączył się w jej działalność. Brał udział w akcjach zbrojnych, a także pełnił funkcję komendanta III plutonu 3. kompanii batalionu Wojskowej Kadry Szkolnej w Lublinie.
Za działalność niepodległościową został aresztowany przez Austriaków i skazany na trzy lata ciężkiego więzienia. Karę odbywał w niezwykle ciężkich warunkach – w ciemnicy, o chlebie i wodzie.
Wolność odzyskał dopiero wraz z rozbrojeniem wojsk austriackich.
12 listopada 1918 roku, zaledwie kilka dni po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, Władysław Ciechoński zgłosił się do tworzonego Wojska Polskiego.
Otrzymał przydział do 39 Eskadry Breguetów, wkrótce przemianowanej na 16 Eskadrę Wywiadowczą.
16 grudnia 1918 roku był jednym z 36 lotników, którzy na Polu Mokotowskim złożyli uroczystą przysięgę na wierność Rzeczypospolitej.
W lipcu 1919 roku skierowano go do Oficerskiej Szkoły Obserwatorów w Warszawie. Po jej ukończeniu w lutym 1920 roku nie szukał bezpiecznego miejsca. Jako ochotnik zgłosił się na front.
Władysław Ciechoński należał do tych obserwatorów, dla których lot rozpoznawczy oznaczał często bezpośrednią walkę z przeciwnikiem. Jego zadaniem było nie tylko obserwowanie ruchów Armii Czerwonej, lecz także bombardowanie, ostrzeliwanie celów z karabinów maszynowych i naprowadzanie działań własnych wojsk.
30 maja 1920 roku, podczas dwóch lotów bojowych, bombardował bolszewickie statki pancerne na Dnieprze i przyczynił się do uniemożliwienia przeprawy nieprzyjacielskich sił przez rzekę.
1 czerwca podczas lotu rozpoznawczego zrzucił trzy bomby na bolszewicką jazdę. W wyniku ataku 19 jeźdźców miało ponieść śmierć, a rozproszone oddziały zostały częściowo przechwycone przez
polską kawalerię.
2 czerwca uczestniczył w bombardowaniu pociągów pancernych w rejonie Boryspola. Jeden z nich został bezpośrednio trafiony i poważnie uszkodzony. Ciechoński ostrzeliwał również oddziały bolszewickie z karabinów maszynowych. Jego samolot został wówczas kilkukrotnie trafiony.
7 czerwca podczas zwiadu nad Dnieprem wykrył baterię bolszewicką, którą następnie zbombardowano. W trakcie tego lotu załoga przez około 30 minut walczyła z nieprzyjacielską jazdą, ostrzeliwując ją z trzech karabinów maszynowych i bombardując.
10 czerwca Ciechoński brał udział w atakach na statki pancerne na Dnieprze, a także na tabory i oddziały bolszewickie w rejonie Faustowa.
Były to loty wykonywane na bardzo małych wysokościach, pod ogniem przeciwnika. Każdy z nich mógł zakończyć się śmiercią.
Ostatni lot – 12 sierpnia 1920 roku
12 sierpnia 1920 roku pchor. obs. Władysław Ciechoński poleciał w rejon Tłuszcza wraz z pilotem ppor. Franciszkiem Rudnickim.
W kierunku Tłuszcza posuwały się dwie dywizje bolszewickie z licznymi taborami. Część sił nieprzyjaciela poruszała się lasami. Nad ziemią zalegała rzadka mgła.
Rudnicki zdecydował się zejść na wysokość około 200 metrów.
Wtedy Ciechoński rozpoczął ostrzał bolszewickich oddziałów z dwóch karabinów maszynowych.
Po około dziesięciu minutach walki pilot został ciężko ranny w lewe udo. Skierował maszynę na zachód, w stronę własnych linii.
Pchor. obs.Ciechoński nadal prowadził ogień.
Dopiero przed lądowaniem Rudnicki zauważył, że jego obserwator leży nieruchomo w kadłubie.
Po wylądowaniu okazało się, że Ciechoński nie żyje. Otrzymał pięć postrzałów, z czego jeden w serce.
Miał zaledwie 22 lata
Po latach jego postać wspominał ppor. obs. Michał Bleicher, współtowarzysz służby w 16 Eskadrze. Zapamiętał Ciechońskiego jako człowieka niezwykle sumiennego, dokładnego i całkowicie oddanego służbie.
W jego wspomnieniu szczególnie poruszający jest obraz Ciechońskiego czyszczącego broń pokładową szczoteczką do zębów. Dbał o jej sprawność, ponieważ od niezawodności karabinów maszynowych mogło zależeć życie całej załogi.
„Z pchor. obs. Władysławem Ciechońskim wiąże się dla mnie pojęcie prawej duszy żołnierskiej” wspominał Bleichner.
To chyba jedno z najpiękniejszych świadectw, jakie może pozostawić po sobie żołnierz.
Za swoją służbę i męstwo Władysław Ciechoński został pośmiertnie awansowany do stopnia podporucznika.
Odznaczenia:
🇵🇱 Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari
🇵🇱 Krzyż Walecznych
🇵🇱 Polową Odznakę Obserwatora – nadaną pośmiertnie 11 listopada 1928 roku za loty bojowe nad nieprzyjacielem w czasie wojny 1918–1920.
Pogrzeb z honorami wojskowymi odbył się 16 sierpnia 1920 roku w kaplicy Szpitala Ujazdowskiego w Warszawie.
Mogiła ppor. obs. Władysława Ciechońskiego znajduje się na Powązkach Wojskowych w Warszawie – kwatera A-11, rząd VII, grób nr 6.
Władysław Ciechoński – syn ziemii Bychawskiej, żołnierz Niepodległej, obserwator 16 Eskadry Wywiadowczej.
Zginął, wykonując swój obowiązek wobec Polski.
Cześć Jego pamięci! 🇵🇱🇵🇱🇵🇱🇵🇱🇵🇱
Źródła i bibliografia:
K. A. Tarkowski, Lotnictwo polskie w wojnie z Rosją Sowiecką 1919–1920, Warszawa 1991.
J. Zieliński, W. Wójcik, Lotnicy-kawalerowie Orderu Wojennego Virtuti Militari, t. I. Wojna polsko-bolszewicka 1919–1920 r., Warszawa–Toruń 2005.
Dziennik Personalny M.S.Wojsk., nr 20 z 15.07.1922 r.; nr 41 z 27.10.1922 r.; nr 15 z 11.11.1928 r.
Hanna Odrowąż-Szukiewicz, Świadkowie wydarzeń 1918–1920.
Wojskowe Biuro Historyczne, Ciechoński Władysław, Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I.482.18-1096.
CAW, zespół relacji, sygn. 400.1058/2A.
CAW, Szef Lotnictwa ND, sygn. I.301.14.38.
