01/07/2025
‼️KOLEJNY ŚWIETNY ARTYKUŁ O NASZYM PROJEKCIE W RAMACH POLSKIEJ PREZYDENCJI‼️
Dziennikarka Birgit Koss tym razem przeprowadziła wywiad z prezesem naszej Fundacji. Niemcy to w tej chwili jeden z najważniejszych regionów, gdzie polska racja stanu i geopolityczna perspektywa powinna być dostrzegana, rozumiana i szanowana. Chyba idziemy w dobrym kierunku...
⬇️WYWIAD Z PAWŁEM KOTLĄ - „KONCERTY WOLNOŚCI I SOLIDARNOŚCI”⬇️
W styczniu i czerwcu tego roku w Kijowie i Tbilisi odbyły się dwa niezwykłe koncerty „Koncerty wolności i solidarności”, z udziałem i pod kierownictwem polskiego dyrygenta Pawła Kotli.
👉Jak narodził się pomysł grania koncertów na Ukrainie i w Gruzji w kontekście solidarności?
Pomysł na koncerty w Kijowie i Tbilisi zrodził się z silnego pragnienia artystycznej odpowiedzi na obecne kryzysy polityczne na Ukrainie i w Gruzji oraz zademonstrowania znaczącej solidarności poprzez muzykę. Motywacja opierała się na uświadomieniu sobie, że oba kraje — mimo że stoją w obliczu różnych wyzwań politycznych — pilnie potrzebują międzynarodowego wsparcia, nie tylko poprzez dyplomację czy pomoc humanitarną, ale także poprzez ekspresję kulturową.
Na Ukrainie potrzeba była szczególnie pilna ze względu na totalną inwazję rosyjską i egzystencjalną walkę kraju z wyraźnie identyfikowalnym agresorem. Polskie środowiska kulturalne, głęboko poruszone wojną i dumne z silnej reakcji polskiego społeczeństwa — które powitało uchodźców i zorganizowało pomoc — szukały sposobu na wyrażenie tej solidarności. Koncert w Kijowie był czymś więcej niż tylko występem muzycznym; miał być potężnym symbolem oporu i wsparcia, pokazującym, że wspólne historyczne doświadczenia ucisku — szczególnie pod rządami radzieckimi — łączą narody Europy Środkowej i Wschodniej w głęboki sposób.
W Gruzji kontekst był inny, ale motywacja była podobna. Chociaż Gruzja obecnie nie jest w stanie wojny, jej niedawna historia jest naznaczona konfliktami terytorialnymi (takimi jak wojna z Rosją w 2008 r.) i trwającymi napięciami wewnętrznymi. Koncert miał być wyrazem kulturalnej przyjaźni i zachęty — gestem podkreślającym wspólne wartości demokracji, wolności i tożsamości europejskiej. Chcieliśmy przedstawić własną drogę Polski — od państwa pod wpływem Związku Radzieckiego do odnoszącego sukcesy członka UE — jako wzór nadziei i zmiany dla innych w regionie. Tak więc pomysł tych koncertów zrodził się z połączenia empatii historycznej, świadomości politycznej i głębokiej wiary w jednoczącą moc sztuki.
👉Kto zorganizował te koncerty?
Koncerty były organizowane głównie przez polskie instytucje kulturalne we współpracy z lokalnymi partnerami na Ukrainie i w Gruzji. Ja sam, jako polski dyrygent i mediator kulturalny z dużym doświadczeniem w międzynarodowej współpracy muzycznej i dyplomacji kulturalnej, odegrałem jedną z głównych ról w planowaniu i kierownictwie artystycznym. Jednym z najważniejszych partnerów instytucjonalnych był Instytut Polski w Kijowie pod kierownictwem Jarosława Goduna, który odegrał kluczową rolę w reorientacji tematyki koncertów w obecnym kontekście geopolitycznym.
Stąd pierwotny tytuł „Koncert dla Pokoju” został celowo pominięty, ponieważ w kontekście historycznym radzieckiej propagandy mógłby zostać odebrany jako cyniczny lub mylący. Zamiast tego skupiliśmy się na „Wolności i Solidarności” – jako interwencji kulturowej w czasach kryzysu.
👉Jaki program wybrał Pan na te wydarzenia?
Muzyka została starannie dobrana – łączy w sobie doskonałość artystyczną z symboliką polityczną i historyczną. Repertuar obejmował utwory z Polski, Ukrainy i Europy – wybrane nie tylko ze względu na ich jakość muzyczną, ale także zdolność do wyrażania takich tematów, jak strata, odporność, pamięć, tożsamość i opór.
W Kijowie program odzwierciedlał tragiczną, ale zdecydowaną walkę Ukrainy o suwerenność. Jednym z centralnych utworów było „Epitafium katyńskie” Andrzeja Panufnika, przejmujący hołd dla polskich oficerów zamordowanych przez siły radzieckie w 1940 roku – wydarzenie, któremu Związek Radziecki zaprzeczał przez dziesięciolecia. Dzieło porusza temat bólu historycznego i potrzeby zachowania prawdy, ustanawiając bezpośredni związek między doświadczeniami Polski i Ukrainy pod rządami Rosji/Sowietów. Innym kluczowym dziełem była III Symfonia „Pieśni żałosnych” Henryka Mikołaja Góreckiego, współczesny klasyk, który kontempluje żałobę i ludzki koszt wojny. Choć akcja rozgrywa się podczas niemieckiej okupacji Polski, jej głębia emocjonalna jest uniwersalna i idealna do wyrażania solidarności z obecnym cierpieniem Ukrainy. Wykonaliśmy również dzieło Maksyma Berezowskiego, ukraińskiego kompozytora z XVIII wieku, co stanowi potwierdzenie bogatego dziedzictwa kulturowego Ukrainy, któremu Rosja próbuje zaprzeczyć lub zawłaszczyć, szczególnie w kontekście wojny.
W Gruzji dobór utworów był inny, dostosowany do lokalnego kontekstu. Mimo że nie ma wojny, Gruzja jest pod presją polityczną ze strony Rosji. Tutaj staraliśmy się podkreślić kulturalną witalność Polski i demokratyczny sukces naszego kraju poprzez dzieła Góreckiego i Krzysztofa Meyera — obu ważnych współczesnych polskich kompozytorów. Centralnym punktem była Symfonia „Eroica” Beethovena — monumentalne dzieło, które symbolizuje związek między kulturą a myślą polityczną, pokazując, że muzyka nigdy nie jest neutralna, ale może inspirować zmiany. Muzyka nie miała służyć rozrywce, lecz pamięci, refleksji i inspiracji — każdy utwór niósł przesłanie historyczne i emocjonalne, stanowiąc kulturową przeciwwagę dla przemocy i propagandy.
👉Kim byli Wasi muzycy i skąd pochodzą?
Zaangażowani muzycy uosabiali międzynarodową współpracę: lokalne talenty z Ukrainy i Gruzji wystąpiły obok doświadczonych polskich artystów. Narodowa Orkiestra Symfoniczna Ukrainy zagrała w Kijowie, a Młodzieżowa Orkiestra Tbilisi – młody, profesjonalny zespół o międzynarodowej renomie – wystąpiła w Tbilisi. Ich udział podkreśla rolę młodych artystów w dialogu ponad granicami. Uczestniczyli również polscy muzycy, tacy jak Cracow Duo – wiolonczelista Jan Kalinowski i pianista Marek Szlezer, obaj profesorowie Akademii Muzycznej w Krakowie. Są znani na całym świecie z promowania polskiej muzyki, nawet w politycznie wrażliwych regionach, takich jak Białoruś i Naddniestrze. Ich regularna współpraca z Gruzją pokazuje ich długoterminowe zaangażowanie w dyplomację kulturalną.
Wielu młodych muzyków z Gruzji i Ukrainy było również członkami „I, Culture Orchestra”, paneuropejskiego zespołu założonego w 2011 r., który zrzeszał muzyków z Polski, Gruzji, Ukrainy, Mołdawii, Armenii, Azerbejdżanu i Białorusi. Projekt ten nie tylko oferował profesjonalne warsztaty z uznanymi mentorami, ale był żywym przykładem współpracy ponad granicami politycznymi i kulturowymi. Wspólna historia tych muzyków z poprzednich projektów i wymian nadała koncertom osobistą i spójną atmosferę — coś więcej niż tylko profesjonalna współpraca/ Także wspólne przekonanie o jednoczącej sile muzyki.
👉Kto finansował projekt?
Koncerty i powiązane z nimi inicjatywy kulturalne są finansowane przez polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych, które uznaje strategiczną wartość dyplomacji kulturalnej, zwłaszcza w czasach kryzysu. Jestem niezmiernie wdzięczny Ministerstwu, które nie tylko umożliwiło realizację projektu, ale także wsparło wizję pozycjonowania Polski jako silnego orędownika wolności i solidarności w Europie Wschodniej oraz ustanowienia kultury jako centralnego elementu polityki zagranicznej. Dofinansowanie jest częścią zaangażowania Polski w prezydencję w Radzie UE, podczas której kraj nasz zamierza wykazać się przywództwem w takich obszarach jak pomoc humanitarna, wartości demokratyczne i walka z dezinformacją. Wspierając takie projekty, ministerstwo wysyła jasny komunikat: kultura nie jest kwestią marginalną, ale kluczowym elementem polityki zagranicznej – zwłaszcza wobec wschodnich sąsiadów.
Dofinansowanie nie tylko pokryło koszty logistyczne, ale także umożliwiło montaż dużych orkiestr w regionach kryzysowych, międzynarodowe transmisje koncertów i symboliczny znak, że polscy muzycy występują także w krajach będących pod presją reżimów autorytarnych. Tworzy to warunki do realizacji projektów o wysokiej jakości artystycznej i trwałym wpływie politycznym.
👉W styczniu zagraliście w Filharmonii Narodowej w Kijowie. Jaka była publiczność, jak wypadł występ?
Koncert charakteryzował się ekstremalnym napięciem. Wiedzieliśmy, że w każdej chwili mogą zawyć syreny alarmu przeciwlotniczego, co zrujnowałoby wszystko. Mieliśmy szczęście – tym razem było spokojnie, a koncert i transmisja mogły odbyć się bez zakłóceń. Wśród publiczności było wielu przedstawicieli międzynarodowego korpusu dyplomatycznego, w tym wiceminister spraw zagranicznych Polski Anna Radwan-Röhrenschef, która specjalnie na tę okazję przyjechała z Polski. Odzew był wspaniały.
Finał odbył się niedawno w Filharmonii w Tbilisi. Jakie były reakcje?
Absolutnie entuzjastyczne. Przyszło wielu młodych ludzi. Sala była prawie pełna. A młoda orkiestra grała z pełnym zaangażowaniem i na bardzo wysokim poziomie!
👉Czy zauważył Pan jakieś różnice między koncertami w obu miastach?
Oczywiście. Tbilisi to miasto z napięciami politycznymi, ale nie kraj w stanie wojny. Nie było więc zagrożenia militarnego. Pamiętam, jak pierwszy raz odwiedziłem Tbilisi w 2010 roku, dwa lata po wojnie z Rosją. Wtedy miasto było ciemniejsze, bardziej szare, niemal introwertyczne. Teraz jest tętniące życiem, pełne światła, restauracji i winiarni. Jednak ze względu na sytuację polityczną jest mniej regularnych koncertów — ludzie tęsknią za wysoką kulturą.
Myślę, że teraz potrzebujemy wielu programów na rzecz wolności i solidarności.
👉Czy planuje Pan kontynuować swoją pracę w tym kierunku?
W tym miesiącu kończy się prezydencja Polski w Radzie UE. Chciałbym jednak kontynuować tę podróż na różnych poziomach – nie tylko w salach koncertowych, ale także poprzez wykłady, spotkania i wszelkie formy aktywności, które przybliżają Zachodowi traumy tych krajów, gdy ich prawo do wolności znika z agendy międzynarodowej, a świat demokratyczny nie chce okazać solidarności tym, którzy walczą o wolność i wzajemny szacunek.
Panie Pawle, bardzo dziękuję za Pańskie uwagi.
https://orchestergraben.com/interview-mit-pawel-kotla-konzerte-fuer-freiheit-und-solidaritaet/
Permanent Representation of the Republic of Poland to the European Union
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Польський Інститут у Києві / Instytut Polski w Kijowie
Instytut Polski w Tbilisi
Zadanie publiczne finansowane przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP w konkursie „Dyplomacja Publiczna 2024 -2025 - wymiar europejski i przeciwdziałanie dezinformacji”
Pawel Kotla brachte in Kiew und Tbilissi mit seinen Konzerten kulturellen Ausdruck und Unterstützung für die Ukraine und Georgien.
