16/05/2026
Bohaterką kolejnego szkicu biograficznego, przygotowanego w ramach cyklu „Patriotki i obywatelki. Polki w kulturze narodowej i europejskiej”, jest Nadzieja Rojecka - botaniczka i fitopatolożka 👩
Nadzieja Rojecka (1898-1986) urodziła się w Wilnie, w rodzinie o korzeniach karaimskich, jako córka Zefiryny ze Szpakowskich i Eleazara Rojeckiego. Decyzja o podjęciu kształcenia wyższego stanowiła w jej przypadku ewenement na tle konserwatywnej społeczności, w której rola kobiety tradycyjnie ograniczała się do dbania o sferę domową 🏡
Edukację akademicką oraz pierwsze kroki na ścieżce badawczej związała z Uniwersytetem Stefana Batorego w Wilnie, gdzie studiowała nauki biologiczne. Dzięki wsparciu wybitnych mentorów - twórcy nowoczesnej fitopatologii prof. Józefa Trzebińskiego oraz mykologa prof. Franciszka Skupieńskiego -systematycznie rozwijała swoje zainteresowania naukowe. W latach trzydziestych XX wieku koncentrowała się na analizach florystycznych, dokumentując m.in. roślinność Cmentarza Karaimskiego w Trokach, oraz na pionierskich pracach z zakresu mykologii. Obiecującą karierę przerwał wybuch II wojny światowej. W pożodze bezpowrotnie przepadł wysłany do Francji rękopis jej dysertacji doktorskiej, a bezcenne kultury grzybów uległy zniszczeniu 🔬
Zakończenie działań zbrojnych wiązało się z koniecznością opuszczenia rodzinnych stron. W lipcu 1945 roku, w ramach akcji repatriacyjnej, Rojecka wraz z bratem Ananiaszem (znanym geofizykiem i działaczem karaimskim) dotarła w uniwersyteckim transporcie do Torunia. Tam aktywnie włączyła się w organizację nowo powstającego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, obejmując stanowisko asystentki w Katedrze Systematyki i Geografii Roślin. Mimo trudnych warunków lokalowych i sprzętowych w zniszczonym mieście, w 1947 roku sfinalizowała przerwane badania, uzyskując tytuł magistra filozofii w zakresie botaniki. Niestety brak podstawowej infrastruktury laboratoryjnej uniemożliwił jej odtworzenie materiałów do rozprawy doktorskiej 🎓
Ostatni etap kariery zawodowej badaczki był związany z Państwowym Instytutem Naukowym Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach (przekształconym później w Instytut Ochrony Roślin). Od końca 1949 roku, jako adiunkt, prowadziła tam zaawansowane badania nad kluczowymi problemami fitopatologicznymi polskiego rolnictwa, zajmując się między innymi chorobami kukurydzy, drzew owocowych oraz roślin zielarskich. Równolegle publikowała teksty naukowe, prowadziła działalność szkoleniową, a w latach 1953-1955 pełniła funkcję zastępcy kierownika oddziału. Z pracą zawodową rozstała się w 1958 roku na skutek redukcji etatów spowodowanej ograniczeniami budżetowymi instytucji 🌾
Nadzieja Rojecka zmarła 18 listopada 1986 roku, najprawdopodobniej w Warszawie 🥀
W historiografii jej postać bywa najczęściej marginalizowana i sprowadzana do roli siostry bardziej rozpoznawalnego brata. Nadzieja Rojecka pozostaje w pamięci jako zdeterminowana naukowczyni, która przekroczyła ograniczenia kulturowe i mimo dramatycznych losów wojennych oraz trudności materialnych wniosła trwały wkład w rozwój polskiej botaniki i ochrony roślin 🪴
Źródło użytej w poście fotografii: https://tinyurl.com/25dzuauj 📷
Z pełnym biogramem można się zapoznać w tomie: https://tinyurl.com/mrxfax8d 📖
Więcej na temat projektu: http://www.isk.bialystok.pl/patriotki/index.html 🔗
